Bảo hiểm xã hội VN phải chịu trách nhiệm về khoản nợ, trốn đóng BHXH kéo dài

Nhận nhiều ưu đãi, có thời điểm lương tới 180%

Như Lao Động đã phản ánh, hiện nay, tình trạng nợ BHXH của các doanh nghiệp vẫn kéo dài. Thế nhưng chế độ lương của cán bộ ngành BHXH luôn được ưu đãi.

Từ năm 2016, Chính phủ ban hành Quyết định số 15/2016/QĐ-TTg về mức chi phí quản lý BHXH, BHTN, BHYT giai đoạn 2016 - 2018. Đến ngày 22.9.2022, Chính phủ tiếp tục ban hành Quyết định số 19/2022/QĐ-TTg quy định mức chi phí quản lý BHXH, BHTN, BHYT giai đoạn 2022 - 2024.

Một điểm đáng chú ý là mức chi tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ngành BHXH được hưởng bằng 1,8 lần mức lương của cán bộ, công chức, viên chức do nhà nước quy định, áp dụng trong phạm vi chỉ tiêu biên chế hoặc vị trí việc làm đã được phê duyệt.

Phần tiền lương tăng thêm 0,8 này không dùng để tính đóng, hưởng BHXH, BHTN, BHYT... Chính sách này được duy trì cho đến khi thực hiện cải cách tiền lương theo Nghị quyết số 27-NQ/TW.

Đến tháng 7.2025, cán bộ ngành BHXH tiếp tục được hưởng nhiều ưu đãi mới theo Nghị quyết số 89/2025/UBTVQH15 về mức chi tổ chức và hoạt động BHXH, BHTN giai đoạn 2025 - 2027.

Theo đó, nhân sự của BHXH, ngoài lương còn có khoản phụ cấp công vụ (hệ số lương 1 và 0,25 phụ cấp công vụ).

Còn tại TP Hồ Chí Minh, viên chức BHXH còn vừa được chi thêm. HĐND thành phố đã thông qua Nghị quyết 27/2025/NQ-HĐND năm 2025 về đối tượng được áp dụng mức chi thu nhập tăng thêm. Theo đó, viên chức BHXH là đối tượng được hưởng thu nhập tăng thêm đến 3 triệu đồng mỗi tháng.

Hưởng lương cao, trách nhiệm phải tương xứng

Trao đổi với Báo Lao Động, ông Trần Ngọc Vinh - đại biểu Quốc hội khóa XIII - cho rằng, hoạt động của ngành BHXH thực ra không có yếu tố đặc thù đến mức phải hưởng chế độ cao hơn so với các ngành khác. Toàn bộ chi phí quản lý đều được trích từ tiền đóng góp của người dân, tiền sinh lời từ hoạt động đầu tư quỹ cũng là tiền của người dân đóng. Vì vậy, nếu cán bộ BHXH hưởng chế độ cao hơn thì phải gắn với trách nhiệm tương xứng.

Theo ông Vinh, pháp luật hiện nay đã có các chế tài rất rõ ràng đối với hành vi chậm, trốn đóng BHXH, thậm chí đã có quy định xử lý hình sự đối với doanh nghiệp cố tình nợ đọng. Điều quan trọng là phải tăng cường kiểm soát trách nhiệm cơ quan thực thi, tránh tình trạng nợ đọng kéo dài.

Ông cho rằng, việc để doanh nghiệp chậm, trốn đóng BHXH kéo dài sẽ tạo sự “nhờn luật”. Cuối cùng, người thiệt thòi nhất vẫn là người lao động. “Khi ốm đau, khi về hưu, ai sẽ bảo vệ quyền lợi của họ nếu quỹ bị thất thu hoặc không được đóng đầy đủ?” - ông đặt câu hỏi.

Nói về trách nhiệm, ông Vinh nhấn mạnh: “Công nhân làm sai quy trình thì phải chịu trách nhiệm. Vậy, cán bộ BHXH thực thi nhiệm vụ mà để nợ đọng BHXH kéo dài cũng phải chịu trách nhiệm tương tự”.

Ông cũng cho rằng, trong bối cảnh tinh giản biên chế hiện nay, ngành BHXH càng cần cơ chế đánh giá rõ ràng. “Cán bộ làm tốt thì ghi nhận nhưng tối thiểu phải hoàn thành nhiệm vụ. Ai không đáp ứng yêu cầu thì nên đưa ra khỏi hệ thống”.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Lê Đình Quảng - nguyên Phó Trưởng ban Quan hệ Lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam - cho rằng, pháp luật hiện nay đã tạo hành lang đầy đủ cho việc truy thu và xử lý doanh nghiệp chậm, trốn đóng BHXH. Tuy nhiên, thực tế số lượng vi phạm vẫn cao, cho thấy cần xem xét lại trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân được giao nhiệm vụ thu.

Theo ông Quảng, cơ quan BHXH đã được trao thêm nhiều công cụ pháp lý để quản lý nhưng nếu tình trạng nợ, trốn đóng vẫn kéo dài thì không chỉ doanh nghiệp vi phạm mà chính cơ quan thực thi cũng phải chịu trách nhiệm.

Ông Lê Đình Quảng đề xuất cần lượng hóa rõ trách nhiệm của các cá nhân, đơn vị thu BHXH. Tỉ lệ chậm, trốn đóng bảo hiểm có thể được xem là một trong những tiêu chí đánh giá thi đua, khen thưởng, thậm chí gắn với thu nhập của cán bộ làm công tác này.

Trách nhiệm của cơ quan BHXH không chỉ dừng ở việc đôn đốc, công khai, mà phải kiên quyết xử lý các trường hợp buông lỏng quản lý, không hoàn thành nhiệm vụ thu.

“Muốn nâng cao hiệu quả, phải tăng chế tài với cả người vi phạm và người thực thi. Khi cán bộ thu bảo hiểm xã hội bị xem xét trách nhiệm, gắn với thu nhập, khen thưởng thì kỷ luật ngành mới thực sự có hiệu lực” - ông Quảng nhấn mạnh.

Bày tỏ quan điểm với Báo Lao Động, Luật sư Nguyễn Thu Trang - Phó Giám đốc Công ty Luật HeVa - cho rằng, chính sách BHXH có thể so sánh với chính sách thuế. Thậm chí, tình trạng chậm, trốn đóng BHXH còn ảnh hưởng trực tiếp, sát sườn tới người lao động hơn nên càng cần phải quyết liệt trong hành động.

Hiện nay, ngành thuế đã có những văn bản trực tiếp quy định về quy trình xử lý, đôn đốc, nêu rõ trách nhiệm của cán bộ trong việc nợ thuế.

Nhìn sang ngành BHXH, Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1.7.2025, đã bổ sung nhiều quy định mới về việc đôn đốc và xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Cơ quan BHXH có trách nhiệm phát hiện, đôn đốc bằng văn bản đối với người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm. Đồng thời, phải công khai danh sách các đơn vị vi phạm trên cổng thông tin điện tử và gửi thông tin tới các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan thanh tra liên quan để xem xét, xử lý theo thẩm quyền.

Cùng với đó, luật trao nhiều chế tài cho BHXH. Tuy nhiên, hiện nay, BHXH chưa có quy định riêng gắn trách nhiệm của cán bộ BHXH trong việc để chậm, trốn đóng BHXH kéo dài.

Trước đó, trao đổi với Báo Lao Động, một lãnh đạo thuộc BHXH Việt Nam nêu nhiều giải pháp truy thu BHXH nhưng không nêu giải pháp xử lý trách nhiệm cán bộ trong ngành.

Câu hỏi đặt ra là: Khi tình trạng chậm, trốn đóng BHXH vẫn kéo dài, thì trách nhiệm của từng cấp, từng cán bộ trong hệ thống BHXH sẽ được xác định và xử lý ra sao? Ngành BHXH không chỉ là cơ quan “đi thu”, mà phải là địa chỉ chịu trách nhiệm đến cùng trước người lao động và xã hội.

Đọc bản gốc tại đây