Bảo vệ môi trường gắn với sản phẩm du lịch xanh

Khá lên từ những “ngôi làng xanh”

Cách ứng xử hài hòa với rừng, nguồn nước, đất đai của cộng đồng bản địa chính là những hạt nhân đầu tiên hình thành lối sống xanh – điều mà hôm nay cả xã hội đang hướng tới. Tuy vậy, thực tiễn ở Việt Nam, từ bao đời nay, người dân đã chung sống hài hòa với môi trường. Cách sống thuận thiên không chỉ giúp họ tồn tại, mà còn phát triển bền vững.

Bây giờ, khi có nhiều sự hỗ trợ của khoa học – công nghệ, thông tin... kết hợp với nền tảng văn hóa bản địa, mô hình kinh tế xanh càng trở nên hiệu quả, bền vững và tạo ra những giá trị vượt trội cho cộng đồng.

Câu chuyện “tạ ơn rừng” và cách làm du lịch từ bản sắc tại vùng núi phía tây Đà Nẵng (huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cũ) là một minh chứng sinh động về mô hình du lịch xanh đã giúp người dân vùng núi nghèo vương lên phát triển kinh tế.

Những hoạt động văn hóa – thể thao của các dân tộc miền núi (do các huyện miền núi cũ của tỉnh Quảng Nam) luân phiên tổ chức, duy trì hơn hai thập kỷ, nhưng mỗi năm lại mang một sắc thái mới, bởi các địa phương luôn nỗ lực sáng tạo, đưa bản sắc của từng vùng vào chương trình. Tại Nam Trà My - nơi có phiên chợ sâm Ngọc Linh nổi tiếng, thì từ năm 2017 đến nay hoạt động rất hiệu quả và ngày càng tạo được dấu ấn. Tại các phiên chợ, giao dịch có khi đạt hàng chục đến hàng trăm tỉ đồng, trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo mang tính riêng biệt của Đà Nẵng.

Cũng từ tinh thần sáng tạo ấy, khu vực Tây Giang đã phát triển Lễ hội “Tạ ơn rừng”. Đây không chỉ là sản phẩm văn hóa – du lịch, mà còn là lời nhắc nhớ về mối quan hệ gắn bó giữa con người với rừng – nơi lưu giữ nguồn nước, giữ đất, giữ văn hóa, giữ bình yên. Tây Giang hiện sở hữu quần thể hơn 1.200 cây Pơ mu cổ thụ, trong đó 725 cây đã được công nhận là Cây di sản. Quan niệm “Rừng còn Tây Giang phát triển – Rừng mất Tây Giang suy vong” được xem như kim chỉ nam, được nguyên Bí thư Huyện ủy (Tây Giang cũ) Briu’Liếc nhấn mạnh trong mọi định hướng phát triển. Chính tinh thần ấy giúp địa phương phát triển những mô hình du lịch xanh đặc thù, hài hòa giữa bảo tồn và khai thác.

Hơn 130 làng Cơ Tu được quy hoạch mới trên những đồi “bác úp”, bảo đảm tiện nghi, an toàn trước nguy cơ lũ quét, sạt lở. Trong tán rừng nguyên sinh, nhiều loại dược liệu quý được phát triển, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Đây là minh chứng rõ nhất cho việc bảo vệ môi trường có thể gắn liền với lợi ích kinh tế, tạo ra những sản phẩm du lịch hấp dẫn mà vẫn gìn giữ thiên nhiên.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đang trở thành thách thức nghiêm trọng, việc giữ được diện tích rừng lớn như phía tây Đà Nẵng có ý nghĩa không chỉ đối với địa phương mà còn đối với cộng đồng quốc tế. Từ giai đoạn 2021–2025, Quảng Nam (cũ) đã chú trọng bảo vệ rừng. Với gần 500 nghìn ha rừng, độ che phủ hơn 60%, mỗi năm Quảng Nam tính toán, có thể tạo khoảng 1 triệu tín chỉ carbon. Theo đề án thí điểm kinh doanh tín chỉ carbon rừng cho thấy, nếu giao dịch thành công, nguồn thu có thể đạt khoảng 130 tỉ đồng mỗi năm – cao hơn nhiều so với nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng.

Nhưng giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở tiền. Đó là khả năng giữ rừng, giảm phát thải, đóng góp vào nỗ lực toàn cầu nhằm ứng phó biến đổi khí hậu. Đây cũng là một cách xây dựng thương hiệu quốc gia bằng chính những giá trị sinh thái và nhân văn. Khi rừng được bảo vệ tốt, du lịch dưới tán rừng cũng phát triển mạnh, như các tour “Một ngày làm kiểm lâm”, trekking, leo núi… vừa mang tính trải nghiệm, vừa tạo ý thức giữ rừng cho du khách.

Câu chuyện thành công của Tân Hóa, tỉnh Quảng Trị (Quảng Bình cũ) – nơi được UNWTO vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới” – là ví dụ tiêu biểu cho sức mạnh của sáng tạo cộng đồng và lối sống thuận thiên. Từ những căn nhà phao vốn chỉ để tránh lũ, người dân và doanh nghiệp đã biến thành homestay độc đáo. Du khách ngủ trên mặt nước ngay cả trong mùa lũ, tạo nên sản phẩm du lịch đặc sắc mà không nơi nào có. Sự sáng tạo này giúp một xã vùng trũng trở thành điểm đến nổi tiếng quốc tế, góp phần ổn định đời sống và phát triển kinh tế cho người dân vùng nghèo.

Tiếp nối Tân Hóa, làng rau Trà Quế, Hội An, TP Đà Nẵng cũng được UN Tourism công nhận “Làng Du lịch tốt nhất năm 2024”. Làng Trà Quế có 202 hộ dân trồng rau hữu cơ trên diện tích 18ha, mang lại nguồn thu ổn định. Trà Quế không chỉ thu hút du khách bằng nghề trồng rau truyền thống, mà còn giữ gìn hệ thống di tích lịch sử, lễ hội dân gian và ẩm thực đặc trưng. Đây là mô hình tiêu biểu của du lịch nông nghiệp – sinh thái, nơi người dân vừa bảo tồn văn hóa, vừa phát triển kinh tế bền vững.

Gỡ khó bằng chính sách – mở đường cho du lịch xanh phát triển

Tuy vậy, làm du lịch trên đất nông nghiệp không phải là câu chuyện dễ. Người dân rất sáng tạo, biết tận dụng những mảnh ruộng, khu vườn cằn cõi, mất khả năng sản xuất để chuyển đổi mục đích từ trồng trọt sang làm du lịch, dịch vụ. Lập tức vi phạm ngay các quy định về sử dụng đất đai.

Trong bối cảnh đó, nNhiều địa phương đã chủ động tháo gỡ vướng mắc về pháp lý để tạo điều kiện cho mô hình du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm phát triển. Ở Đà Nẵng (cũ), Nghị quyết 82/NQ-HĐND và các quyết định của UBND thành phố thời điểm 2023 đã cho phép thí điểm khai thác dịch vụ du lịch trên đất nông nghiệp trong phạm vi quy hoạch, quy định rõ mật độ xây dựng và cam kết tháo dỡ khi Nhà nước thu hồi đất. Nhờ đó, doanh nghiệp tự tin đầu tư, người dân có sinh kế mới, tạo nguồn thu ổn định.

Tương tự, tại Hội An, Đà Lạt, Lâm Đồng ban hành quy chế tạm thời về du lịch canh nông, tạo hành lang pháp lý cho mô hình “nông nghiệp – du lịch – dịch vụ” phát triển mạnh. Khi Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển du lịch nông thôn (Quyết định 922/QĐ-TTg), các địa phương càng có cơ sở để mở rộng các mô hình phù hợp với điều kiện địa phương.

Đây là cách làm linh hoạt của chính quyền, tạo điều kiện cho người dân không bỏ hoang đất, nhưng đảm bảo quản lý nhà nước được chặc chẽ, tránh lấn chiếm, xây dựng trái phép, tràn lan và mất kiểm soát. Quan trọng là những chính sách này đã góp phần cho người dân vùng nghèo có cơ hội làm kinh tế, thoát nghèo và có niềm tin vào tương lai.

Sống thuận thiên, hướng phát triển bền vững

Những mô hình ở Hội An, Tây Giang, Nam Trà My, Đà Nẵng, Lâm Đồng hay Quảng Trị đều cho thấy, khi con người biết sống hài hòa với thiên nhiên, coi tài nguyên là nguồn vốn quý để bảo vệ và tái tạo, thì kinh tế địa phương có thể phát triển nhanh và bền vững. Du lịch xanh không phải là câu chuyện của “sang trọng” hay “thời thượng”, mà là hướng đi tất yếu để giảm áp lực lên môi trường, tạo sinh kế lâu dài cho người dân vùng khó và đáp ứng xu thế phát triển toàn cầu.

Từ rừng già Tây Giang, đồi sâm Ngọc Linh, làng phao Tân Hóa đến ruộng rau Trà Quế, tất cả đều chung một câu chuyện: giữ gìn thiên nhiên chính là giữ gìn tương lai. Khi người dân được trao cơ hội, được hỗ trợ bằng chính sách phù hợp và được khích lệ bởi giá trị văn hóa của chính mình, họ sẽ tạo ra những sản phẩm du lịch xanh độc đáo, góp phần định hình hình ảnh Việt Nam – một điểm đến xanh, trách nhiệm và bền vững.

Đọc bản gốc: tại đây