Hành lang pháp lý mới tạo động lực cho báo chí chuyển đổi số và phát triển bền vững

Nhấn mạnh cải cách và tinh thần đổi mới

Trình bày Tờ trình dự án Luật Báo chí (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng cho biết, việc sửa đổi Luật Báo chí lần này nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, đặc biệt là tinh thần Đại hội XIII: “Xây dựng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại”. Dự thảo Luật gồm 4 chương, 51 điều - giảm 2 chương, 10 điều so với Luật năm 2016 - thể hiện rõ tinh thần đổi mới tư duy lập pháp, chỉ quy định những nội dung thuộc thẩm quyền Quốc hội, còn chi tiết sẽ được điều chỉnh bằng nghị định, thông tư để bảo đảm linh hoạt và thực tiễn.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc cắt giảm 20 thủ tục hành chính, giúp giảm chi phí, thời gian, điều kiện cấp phép, đồng thời mở rộng không gian hoạt động của báo chí trên không gian mạng - lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ và đòi hỏi cơ chế pháp lý linh hoạt.

Luật cũng đặt nền tảng cho việc hình thành các cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện, tạo tiền đề xây dựng những tập đoàn báo chí quốc gia trong tương lai - mô hình phổ biến ở nhiều nước phát triển, cho phép báo chí khai thác hiệu quả hơn nguồn lực nội dung, công nghệ và nhân sự.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh: “Với những nội dung sửa đổi toàn diện, Luật Báo chí khi được thông qua sẽ đảm bảo công cụ pháp lý giúp Nhà nước quản trị rủi ro truyền thông, giữ vững an ninh tư tưởng và chủ quyền số, đồng thời tạo động lực phát triển mạnh mẽ cho báo chí trong thời kỳ chuyển đổi số”.

Thúc đẩy mô hình kinh tế báo chí - khơi thông nguồn lực phát triển

Một nội dung được giới báo chí quan tâm đặc biệt là cơ chế phát triển kinh tế báo chí. Theo Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, việc bổ sung quy định về kinh tế báo chí là bước đi cần thiết trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển từ “báo chí truyền thống” sang “báo chí công nghiệp - dịch vụ.

Luật mới cho phép báo chí có thêm nguồn thu đa dạng như: Bán quyền tác phẩm báo chí; Cho phép khai thác, sử dụng lại nội dung; Liên kết, hợp tác trong hoạt động báo chí; Cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo cơ chế đặt hàng, đấu thầu; Thu phí phản biện bài nghiên cứu khoa học.

Theo đại biểu Phạm Nam Tiến (Đoàn Lâm Đồng), những thay đổi này sẽ giúp báo chí tăng khả năng tự chủ, từng bước hình thành một nền kinh tế báo chí lành mạnh, minh bạch và tạo ra cơ chế tài chính ổn định cho tòa soạn.

“Trước đây, Luật 2016 chỉ giới hạn liên kết trong một số lĩnh vực, nay mở rộng hơn rất nhiều, chỉ trừ quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Đây là bước tiến lớn giúp báo chí năng động hơn trong hợp tác, sáng tạo nội dung”, ông Tiến nhận định.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa (Đoàn Hải Phòng) cho rằng, Luật Báo chí (sửa đổi) sẽ giúp giải quyết “nút thắt” tài chính, tạo điều kiện để cơ quan báo chí thực hiện nhiệm vụ chính trị đồng thời phát triển bền vững:

“Các quy định mới sẽ nâng cao tính tự chủ của báo chí, giúp các tòa soạn chủ động hơn về kinh phí mà vẫn thực hiện tốt nhiệm vụ tuyên truyền của Đảng và Nhà nước”.

Việc xây dựng cơ chế đặt hàng, đấu thầu nhiệm vụ công là hướng đi đúng đắn để báo chí vận hành theo mô hình kinh tế văn hóa - nơi vừa đảm bảo nhiệm vụ chính trị, vừa có sức sống thị trường.

Thích ứng với tinh thần hội nhập, phát triển không gian mạng và công nghệ AI

Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa - Xã hội - nhấn mạnh: Muốn báo chí phát triển bền vững, cần coi đây là một ngành công nghiệp văn hóa đặc thù. Ông cho rằng, Luật sửa đổi cần cụ thể hóa cơ chế tài chính dựa trên đặt hàng, đấu thầu nhiệm vụ công; đồng thời cho phép liên kết với doanh nghiệp, tổ chức trong và ngoài nước để khai thác tiềm năng nội dung và công nghệ.

“Khi báo chí được đặt trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, chúng ta có thể tạo ra chuỗi giá trị gia tăng lớn - vừa phục vụ nhiệm vụ chính trị, vừa đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và quảng bá hình ảnh quốc gia”, đại biểu Bùi Hoài Sơn nói.

Ông cũng đề nghị mở rộng quyền của chính quyền địa phương trong việc cấp phép ấn phẩm, phụ trương, chuyên mục - nhằm giúp báo chí gắn bó hơn với đời sống dân sinh, phản ánh thực tiễn địa phương, giảm tải cho cơ quan quản lý Trung ương.

Bên cạnh đó, Luật cũng cần khuyến khích phát triển báo chí đối ngoại, truyền thông đa ngôn ngữ, đặc biệt bằng tiếng Anh và ngôn ngữ các nước láng giềng, để quảng bá hình ảnh Việt Nam trong tiến trình hội nhập, phù hợp tinh thần Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo là mở rộng phạm vi hoạt động báo chí trên không gian mạng. Báo chí sẽ có cơ chế rõ ràng để bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan khi nội dung bị xâm phạm, sao chép hoặc chỉnh sửa trái phép trên các nền tảng số, đặc biệt là nền tảng xuyên biên giới.

Ủy ban Văn hóa - Xã hội đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm pháp lý của các nền tảng mạng xã hội nước ngoài trong trường hợp kênh nội dung báo chí bị xâm nhập, cũng như cơ chế xử lý khi nội dung vi phạm xuất hiện.

Đáng chú ý, dự thảo Luật cũng đề cập đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động báo chí - một xu hướng không thể đảo ngược. Đại biểu Lê Nhật Thành (Đoàn Hà Nội) đề nghị cần quy định rõ nguyên tắc minh bạch và trách nhiệm pháp lý khi cơ quan báo chí sử dụng AI để tạo ra hoặc chỉnh sửa nội dung.

“Cơ quan báo chí phải chịu trách nhiệm kiểm soát nguồn gốc, tính hợp pháp của tác phẩm, kể cả khi sử dụng AI. Nếu dùng AI trong biên tập, cần công khai rõ ràng với độc giả”, ông Thành nhấn mạnh.

Điều này thể hiện tầm nhìn của Luật Báo chí (sửa đổi) trong việc nắm bắt xu thế công nghệ, bảo đảm đạo đức nghề nghiệp và tính minh bạch thông tin, đồng thời giúp báo chí Việt Nam chủ động trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về nội dung số.

Động lực mới cho nền báo chí cách mạng Việt Nam

Luật Báo chí (sửa đổi) không chỉ là sự hoàn thiện về mặt thể chế, mà còn là bước ngoặt chiến lược giúp báo chí Việt Nam chuyển mình theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn và hội nhập. Luật tạo ra môi trường pháp lý để báo chí tự chủ tài chính, sáng tạo nội dung, đổi mới công nghệ. Đồng thời, giữ vững định hướng chính trị, bảo đảm an ninh tư tưởng và chủ quyền số. Khẳng định vai trò dẫn dắt dư luận, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, báo chí sẽ không chỉ là công cụ truyền thông, mà trở thành một lực lượng sản xuất đặc biệt, góp phần vào phát triển kinh tế tri thức quốc gia.

Đọc bản gốc tại đây