Làng biệt lập ở Gia Lai đổi thay, phát triển giữa núi rừng

Làng Canh Tiến, xã Canh Vinh (tỉnh Gia Lai), từng là ngôi làng biệt lập giữa núi rừng, với hơn 170 hộ dân chủ yếu là đồng bào Ba Na và Chăm. Trước đây, để đến được trung tâm xã, người dân phải đi xuồng hơn 10km qua hồ Núi Một hoặc băng qua rừng, vượt đèo Nha Sam gần 3 tiếng đồng hồ.

Đời sống người dân nơi đây gặp nhiều khó khăn do địa hình hiểm trở. Điều kiện giao thương, học tập, khám chữa bệnh hay tiếp cận các dịch vụ cơ bản trở nên thiếu thốn, bất tiện.

Thế nhưng, nửa năm trở lại đây, Canh Tiến đã bước sang một trang mới. Đường vào làng đã được mở, điện lưới quốc gia được nối, những con đường bê tông nội làng dần hình thành. Làng biệt lập “giải phóng”, đời sống vật chất của người dân được cải thiện, đồng thời mở ra những cơ hội phát triển kinh tế, du lịch cộng đồng.

Dẫu vậy, việc hạ tầng mới cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ xảy ra các vấn đề tệ nạn và nguy cơ tác động xấu đến môi trường.

Bài toán đặt ra cho xã Canh Vinh là: "Làm sao để hạ tầng mới vừa nâng cao đời sống, vừa phòng chống tệ nạn, bảo vệ môi trường và phát triển du lịch cộng đồng?"

Làng biệt lập dần "thay da, đổi thịt"

Từ đỉnh đèo Nha Sam, con đường bê tông mới dẫn vào làng Canh Tiến nay đã rộng và sáng hơn giữa màu xanh núi rừng. Ngôi làng có diện tích tự nhiên khoảng 5,25ha, nằm ở vùng trung du, địa hình chủ yếu là đồi núi xen kẽ thung lũng nhỏ, cách trung tâm xã chục cây số. Đời sống của người dân nơi đây chủ yếu dựa vào nương rẫy và chăn nuôi.

Ông Đinh Văn Tào - Trưởng làng Canh Tiến - nhớ lại, trước đây, khi chưa có đường, từ làng đến xã phải mất cả ngày. Lúc mưa gió, bà con phải đi thuyền qua hồ Núi Một, đối mặt nhiều hiểm nguy. Giờ được Nhà nước đầu tư tuyến đường mới, bà con rất phấn khởi lắm.

Cuối tháng 4 vừa qua, Canh Tiến chính thức có điện lưới quốc gia. Sự kiện này mở ra bước ngoặt lớn trong đời sống kinh tế - xã hội của ngôi làng. Nhiều thiết bị sinh hoạt thiết yếu như tivi, tủ lạnh, bếp điện... đã xuất hiện trong các gia đình; các dịch vụ, hàng quán và hoạt động sản xuất cơ giới hóa bắt đầu hình thành.

"Từ ngày có điện, có đường tinh thần bà con phấn khởi hẳn lên, diện mạo làng thay đổi rõ rệt", ông Tạo phấn khởi.

Ngoài ra, hơn 50 hộ dân đã tự nguyện hiến đất, tháo dỡ tường rào, cổng ngõ, dù nhiều đoạn lấn sâu 2-2,5m vào đất nhà. Nhờ vậy, con đường nội làng dài 1,2km được mở rộng, khang trang với mặt bê tông rộng 6m, tạo điều kiện thuận tiện cho việc đi lại và giao thương của cả làng.

Chị Đoàn Thị Bình (29 tuổi) chia sẻ: "Nhà tôi hiến khoảng 2m đất để làm đường. Mất một phần đất, nhưng đổi lại con đường được rộng rãi, khang trang, đi lại thoải mái hơn".

Theo ông Dương Hiệp Hòa - Chủ tịch UBND xã Canh Vinh, việc mở rộng tuyến đường đã ảnh hưởng đến 90 thửa đất của người dân, nhưng đa phần hầu hết bà con đều tự nguyện hiến đất. Mục tiêu là tạo không gian phát triển mới cho làng, trọng tâm là phát triển du lịch.

Việc đổi mới hạ tầng đã giúp đời sống vật chất người dân được nâng cao rõ rệt, tạo tiền đề cho làng quê Canh Tiến phát triển bền vững, góp phần cải thiện kinh tế, văn hóa và tinh thần cộng đồng.

Giữ trật tự giữa làng đổi mới

Bên cạnh những tiện ích mà điện và đường mang lại, địa phương cũng đối mặt với những thách thức mới. Ông Dương Hiệp Hòa cho biết, vấn đề địa phương lo ngại hiện nay là nạn phá rừng, người dân tụ tập rượu chè, gây rối trật tự công cộng... Đặc biệt, khi du lịch cộng đồng phát triển, tình trạng chèo kéo khách, cờ bạc trá hình, móc túi, lừa đảo du khách… cũng rất dễ phát sinh.

Để chủ động phòng "từ sớm, từ xa", xã Canh Vinh đã phối hợp với Ban Quản lý rừng phòng hộ và Hạt Kiểm lâm lập các trạm tuần tra, canh gác; mặt khác là tăng cường tuyên truyền, vận động người dân chấp hành pháp luật.

Đặc biệt, xã đã xây dựng "Phương ước - Quy ước", xác định các nhiệm vụ về đảm bảo an ninh trật tự và nếp sống văn minh. Canh Tiến là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hơn 99% dân cư là đồng bào, do đó công tác tuyên truyền chủ yếu dựa vào người uy tín - già làng và mô hình thôn làng tự quản về an ninh trật tự.

Xã đã phối hợp với các sở ngành tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng du lịch cho người dân trong làng, "biến" mỗi người dân trở thành 1 tuyên truyền viên, hướng dẫn viên du lịch sơ cấp và họ chính là người tạo ra sản phẩm du lịch cộng đồng.

Anh Mai Thanh Viên, một học viên lớp học chia sẻ: "Qua các lớp đào tạo, tôi hiểu thêm cách kể chuyện đời sống, văn hóa làng, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và nếp sống văn minh để tạo ấn tượng tốt với du khách".

Chủ tịch UBND xã Canh Vinh nhấn mạnh, nhờ những giải pháp này, Canh Tiến đang hình thành nền tảng cộng đồng tự giác phòng chống tệ nạn, bảo đảm phát triển kinh tế và du lịch đi đôi với trật tự xã hội.

Bảo vệ môi trường, xây dựng du lịch bền vững

Cảnh quan thiên nhiên là yếu tố then chốt trong phát triển du lịch cộng đồng tại Canh Tiến. Suối Tre, thác Đổ, hồ Núi Một cùng những cánh rừng tự nhiên trở thành điểm nhấn du lịch của ngôi làng.

Ngoài cảnh quan, Canh Tiến còn sở hữu giá trị văn hóa đặc sắc như nhà sàn, nhà rông, nghề dệt thổ cẩm, lễ hội cồng chiêng; cùng ẩm thực địa phương như cơm lam, thịt heo bản, rượu cần... Đây là những sản phẩm du lịch đặc trưng, hấp dẫn du khách và góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Ông Dương Hiệp Hòa nhấn mạnh, cảnh quan môi trường thiên nhiên là yếu tố then chốt trong phát triển du lịch cộng đồng. Vì vậy, địa phương luôn đề ra các phương hướng, nhiệm vụ cụ thể để bảo vệ môi trường trong quá trình hình thành và phát triển các mô hình du lịch.

Hiện nay, xã đã khảo sát và xác định những vị trí thích hợp để làm nơi trung chuyển rác, đảm bảo cách xa khu dân cư, thuận tiện cho việc thu gom và duy trì vệ sinh môi trường. Điều này giúp giữ gìn cảnh quan, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển du lịch bền vững, nâng cao đời sống người dân.

Xã cũng thành lập các tổ du lịch cộng đồng, đào tạo người dân về kỹ năng nấu ăn, hướng dẫn viên, từ đó hình thành sản phẩm du lịch do chính cộng đồng tạo ra.

"Muốn sản phẩm đạt được hiệu quả, họ phải bảo vệ rừng, bảo vệ cảnh quan - tài sản quý giá nhất trong du lịch cộng đồng", ông Hòa nói.

Canh Tiến hôm nay đã khác xưa, không còn biệt lập, thiếu thốn. Con đường bê tông nối từ xã vào làng và điện lưới quốc gia sáng trưng đã mở ra một nhịp sống mới cho người dân nơi đây. Hơn 50 hộ dân tự nguyện hiến đất để mở rộng đường, nhiều người tham gia lớp học hướng dẫn viên, cả làng chấp hành nghiêm "Phương ước - Quy ước", cùng nhau giữ gìn trật tự và cảnh quan.

Những đóng góp nhỏ của mỗi người dân đã tạo nên thay đổi lớn trong nếp sống của ngôi làng. Khi họ chính là những người bảo vệ rừng, giữ gìn vệ sinh môi trường và tham gia phòng chống tệ nạn, các công trình mới thực sự tạo ra lợi ích lâu dài, mở ra cơ hội phát triển du lịch và nâng cao đời sống người dân.

Câu chuyện Canh Tiến cho thấy, phát triển vùng quê nghèo không chỉ là xây đường, kéo điện hay tạo tiện ích vật chất. Thành công thực sự nằm ở con người - ý thức, hành động và trách nhiệm của mỗi người dân, điều quyết định giá trị lâu dài của hạ tầng và sự phát triển của cả làng.

Đọc bản gốc: tại đây