Một đồng chi cho môi trường hôm nay sẽ tiết kiệm hàng chục đồng cho y tế ngày mai

Sáng 28.10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về báo cáo của Đoàn Giám sát và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về kết quả giám sát chuyên đề “việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành”.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) nêu rõ, công tác kiểm soát ô nhiễm có tiến bộ nhưng chưa bền vững. Nhiều bãi rác tồn lưu hàng chục năm như Nam Sơn (Hà Nội), Khánh Sơn (Đà Nẵng)... vẫn là “điểm nóng môi trường”.

Ô nhiễm không khí và nguồn nước ngày càng nghiêm trọng. Tại Hà Nội, có thời điểm bụi mịn PM2.5 vượt ngưỡng WHO cảnh báo gấp 5-7 lần, ảnh hưởng sức khỏe hàng triệu người.

Theo đại biểu, phân loại rác tại nguồn mới đạt khoảng 15% hộ gia đình; nhiều doanh nghiệp vẫn coi chi phí môi trường là “gánh nặng” thay vì “đầu tư cho tương lai”.

Tất cả những điều đó cho thấy môi trường Việt Nam đang ở “ngưỡng giới hạn chịu đựng”. Nếu không chuyển đổi mạnh mẽ, chi phí khắc phục sẽ lớn hơn nhiều so với chi phí phòng ngừa.

Từ đó đại biểu đề nghị Chính phủ cần ban hành chính sách "tài chính xanh quốc gia", phát hành trái phiếu khí hậu, thành lập Quỹ xanh địa phương và ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch. Bởi theo đại biểu Thạch Phước Bình, "một đồng chi cho môi trường hôm nay sẽ tiết kiệm hàng chục đồng cho y tế và khắc phục thiên tai ngày mai".

Đồng thời xây dựng bản đồ ô nhiễm số quốc gia, cập nhật thời gian thực, giúp người dân “thấy” được chất lượng môi trường từng giờ. Mọi sự cố ô nhiễm phải được công bố trong 24 giờ - minh bạch là liều "vaccine chống thờ ơ".

"Nếu chúng ta không hành động mạnh mẽ hôm nay thì mai này, mọi thành tựu kinh tế sẽ bị dòng nước ô nhiễm và không khí ngột ngạt cuốn trôi", đại biểu nói.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Quảng Trị) cho rằng báo cáo cũng chưa xác lập “ràng buộc trách nhiệm”. Chúng ta vẫn chưa rõ ai chịu trách nhiệm cuối cùng khi không đạt chỉ tiêu, cơ chế chế tài ra sao, quy trình kiểm tra, công khai, xử lý thế nào?

Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ mạnh dạn công khai bảng xếp hạng tuân thủ của tỉnh/thành (địa điểm du lịch, siêu thị, khách sạn đạt chuẩn “không nhựa một lần”).

Đại biểu đề nghị rút giấy phép/giảm hạng cơ sở vi phạm lặp lại và thậm chí cần có chế tài mạnh tay với những tỉnh không đạt chỉ tiêu thực hiện cam kết về môi trường thì có thể giảm hoặc giữ lại một phần phân bổ nguồn sự nghiệp môi trường năm sau; tỉnh đạt vượt chuẩn được thưởng tăng chi.

Đại biểu đề nghị Nghị quyết giám sát lần này phải là Nghị quyết thực thi: Rõ người - rõ việc - rõ thời hạn - rõ kết quả; đi kèm thưởng - phạt ngân sách; có chế tài với hành vi “không làm”; và có cơ chế công khai dữ liệu để toàn xã hội cùng giám sát.

Nếu làm được, đại biểu tin rằng các chỉ tiêu dự thảo đặt ra - giảm ô nhiễm không khí, nâng tỷ lệ xử lý nước thải đô thị, giảm chôn lấp, vận hành thị trường các-bon, chuyển đổi xanh - sẽ chuyển nhanh từ văn bản thành không khí trong lành hơn, dòng sông sạch hơn, đô thị đáng sống hơn và đạt mục tiêu “biến rác thải thành tài nguyên” thành sự thật.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng, để nâng cao hiệu quả các công cụ thuế, phí môi trường hiện có, cần xem xét điều chỉnh mức thuế/phí sao cho phản ánh chính xác chi phí môi trường, và mở rộng áp dụng đối với những hoạt động gây ô nhiễm chưa được kiểm soát.

Cần áp dụng nghiêm nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải chi trả” và khuyến khích sáng kiến xanh bằng cách giảm thuế hoặc chi trả dịch vụ môi trường.

Đọc bản gốc tại đây