Một số người có lương hưu rất cao, vì sao?

Băn khoăn 2 phương án tăng lương hưu

Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến để hoàn thiện Dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) và trợ cấp hằng tháng.

Theo đó, Bộ Nội vụ đề xuất 2 phương án điều chỉnh lương hưu, trợ cấp.

Phương án 1, từ ngày 1.7.2026, điều chỉnh tăng thêm 4,5% và 200.000 đồng/tháng trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6.2026;

Phương án 2, từ ngày 1.7.2026, điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6.2026 đối với các đối tượng trên.

Theo các chuyên gia lao động, đề xuất 2 phương án tăng lương hưu từ ngày 1.7.2026 của Bộ Nội vụ không đơn thuần là một phép cộng thu nhập. Đằng sau đó là một lựa chọn chính sách mang tính nguyên tắc: ưu tiên công bằng theo đóng - hưởng hay tăng cường chia sẻ để hỗ trợ nhóm yếu thế.

Ở phương án thứ nhất, mức tăng 4,5% đi kèm khoản cộng thêm 200.000 đồng/tháng tạo ra một cơ chế "bù đáy" rõ rệt. Những người có lương hưu thấp - vốn chịu nhiều thiệt thòi trong quá khứ do mức đóng hạn chế - sẽ được cải thiện đáng kể hơn về tương quan thu nhập.

Đây là cách tiếp cận giàu tính an sinh, hướng đến thu hẹp khoảng cách và giảm áp lực đời sống cho nhóm dễ bị tổn thương nhất. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng, lựa chọn này thể hiện rõ thông điệp: chính sách không bỏ lại ai phía sau.

Tuy nhiên, phương án này cũng đặt ra câu hỏi về tính công bằng theo nguyên tắc BHXH. Khi người có mức đóng cao trong quá khứ nhận tỉ lệ tăng thấp hơn về mặt tương đối, cảm nhận "đóng nhiều - hưởng tương xứng" có thể bị ảnh hưởng.

Ngược lại, phương án tăng khoảng 8% trên toàn bộ mức lương hưu hiện hưởng lại nghiêng về sự đồng đều và nhất quán với nguyên tắc đóng - hưởng.

Người đóng nhiều, hưởng cao sẽ tiếp tục được tăng tương xứng; hệ thống vì thế giữ được tính "kỷ luật" và minh bạch. Đây cũng là cách tiếp cận quen thuộc trong các đợt điều chỉnh trước, giúp dễ dự báo và thuận lợi trong quản lý.

Cùng với đó, hạn chế của phương án này là khoảng cách thu nhập giữa các nhóm hưu trí có thể tiếp tục nới rộng. Những người đang nhận mức lương thấp, dù được tăng vẫn khó cải thiện đáng kể đời sống.

Trong khi đó, nhóm có lương cao lại gia tăng thêm lợi thế tuyệt đối. Nếu không có các cơ chế hỗ trợ bổ sung, mục tiêu an sinh xã hội có thể chưa đạt như kỳ vọng.

Có tình trạng một số người có mức hưởng lương hưu rất cao

Theo GS.TS Giang Thanh Long, giảng viên cấp cao Đại học Kinh tế Quốc dân, một công thức tính tồn tại nhiều năm thay đổi thì tâm lý người hưởng băn khoăn là khó tránh.

Do đó, người hưởng lương hưu cần được giải thích rõ ràng về chính sách. Đặc biệt, theo chuyên gia việc điều chỉnh theo hướng ưu tiên nhóm hưởng thấp không chỉ mang tính phúc lợi mà còn là "sửa chữa những chệch choạc" do quá khứ để lại.

Mức lương hưu hiện nay chịu ảnh hưởng lớn từ công thức tính trong quá khứ. Trước đây, có giai đoạn lương hưu được tính dựa trên 5 năm hoặc 10 năm cuối, dẫn đến tình trạng một số người có mức hưởng rất cao do tiền lương tăng đột biến ở cuối sự nghiệp.

Ngược lại, những người nghỉ hưu trước năm 1995 hoặc làm việc trong giai đoạn tiền lương thấp lại chịu thiệt. Vì vậy, cùng tham gia hệ thống nhưng mức hưởng giữa các nhóm có thể chênh lệch lớn do yếu tố lịch sử và điều chỉnh, bù đắp là cần thiết.

Thực tế cho thấy, không có phương án nào hoàn hảo tuyệt đối. Vấn đề cốt lõi nằm ở việc xác định ưu tiên trong từng giai đoạn. Khi nền kinh tế còn nhiều biến động, áp lực chi tiêu đối với người nghỉ hưu gia tăng, yếu tố "chia sẻ" cần được đặt lên bàn cân một cách nghiêm túc. Nhưng đồng thời, nguyên tắc đóng - hưởng cũng không thể bị xem nhẹ bởi đó là nền tảng bền vững của hệ thống BHXH.

Đọc bản gốc tại đây