Nhận diện những nút thắt trong hoạt động đổi mới sáng tạo

Nghị quyết 57 có rất nhiều điểm đột phá

Được đánh giá là sự cụ thể hóa đường lối của Đảng trong văn kiện Đại hội XIII, với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước công nghiệp thu nhập cao vào năm 2045, Nghị quyết 57 có rất nhiều điểm đột phá. Trong đó, có các vấn đề như hoàn thiện thể chế của khoa học công nghệ để xác định các công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, tăng đầu tư cho nghiên cứu khoa học và phát triển lên 2% GDP trong 5 năm tiếp theo. Đặc biệt là chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học và công nghệ cao, không bắt buộc phải có sản phẩm cụ thể.

Nghị quyết số 57 nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển từ nền kinh tế dựa vào tài nguyên sang nền kinh tế dựa vào tri thức. Để làm được điều này, cần phải đẩy mạnh việc phát triển khoa học công nghệ, nhất là trong các lĩnh vực chiến lược như công nghiệp, nông nghiệp, năng lượng tái tạo và dịch vụ số.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh quốc tế gay gắt, đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn. Nghị quyết kêu gọi các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp chủ động đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, từ đó tạo ra những sản phẩm, dịch vụ mang tính đột phá và gia tăng giá trị. Nghị quyết đã chỉ ra rằng, phát triển khoa học công nghệ cần đi đôi với việc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Gỡ những nút thắt phát triển đổi mới sáng tạo

Thực tế, hoạt động đổi mới sáng tạo hiện nay vẫn còn gặp nhiều rào cản và khó khăn. Đơn cử về cơ chế chính sách, hệ thống pháp luật, quy định chưa đồng bộ, còn nhiều chồng chéo, nặng về quản lý hơn là khuyến khích. Việc quản lý lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thường thiếu sự thống nhất và đồng bộ giữa các bộ, ngành.

Nguồn vốn cho nghiên cứu và phát triển (R&D) ở Việt Nam còn hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Nhiều doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư cho các dự án nghiên cứu, dẫn đến việc thiếu sản phẩm đổi mới và cạnh tranh. Theo phân tích, tỉ lệ đầu tư cho R&D của Việt Nam vẫn còn thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Việt Nam gặp thách thức lớn trong việc tiếp cận và áp dụng công nghệ tiên tiến từ các nước phát triển. Nhiều doanh nghiệp chưa đủ năng lực để mua sắm, chuyển giao hoặc tự phát triển công nghệ hiện đại.

Đặc biệt, thiếu sự liên kết giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp là một trong những điểm nghẽn lớn. Nhiều kết quả nghiên cứu chưa được chuyển giao vào thực tiễn sản xuất do thiếu thông tin và sự hợp tác chặt chẽ. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn hạn chế, thiếu hụt nhân lực chuyên môn cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn là một thách thức lớn.

Để đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ trong thời gian tới cần rà soát, sửa đổi các chính sách lạc hậu, không phù hợp, đặc biệt về bảo hộ sở hữu trí tuệ, khuyến khích tài chính. Tăng đầu tư cho nghiên cứu phát triển, xây dựng hạ tầng cơ sở hiện đại cho nghiên cứu. Tạo cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp, đối tác tham gia nghiên cứu phát triển.

Đặc biệt để nâng cao năng suất lao động đổi mới sáng tạo cần đầu tư mạnh vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho nghiên cứu. Hình thành các mô hình tổ chức nghiên cứu tiên tiến, như các trung tâm nghiên cứu chuyên sâu, vườn ươm khoa học công nghệ. Khuyến khích các tập đoàn lớn trong nước đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển.

Để hoạt động đổi mới sáng tạo có hiệu quả cần có những giải pháp đồng bộ về thể chế, tài chính, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo để thực hiện thành công. Nghị quyết 57 sẽ là động lực để nước ta vượt bẫy thu nhập trung bình và hướng đến tăng trưởng 2 con số, cất cánh trong kỷ nguyên mới.