Nợ tiền đóng Bảo hiểm xã hội: Giải pháp nào thu hồi?

Người lao động "mắc kẹt" giữa những khoản nợ khó đòi

Cơ quan Bảo hiểm xã hội TP. Hà Nội vừa công bố danh sách các đơn vị sử dụng lao động chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN và BHTNLĐ-BNN từ 2 tháng trở lên trên địa bàn.

Tính đến hết tháng 12.2025, tổng số tiền chậm đóng BHXH phải tính lãi trên địa bàn Hà Nội là 1.512,4 tỉ đồng, chiếm tỉ lệ 1,79%, giảm 0,29% so với năm 2024.

Đứng đầu danh sách vẫn là cái tên quen thuộc - Công ty Cổ phần Anh ngữ Apax, với thời gian chậm đóng lên tới 72 tháng và số tiền hơn 64,6 tỉ đồng.

Công ty Cổ phần Anh ngữ Apax đang trong tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng, các trung tâm Anh ngữ hầu như đã đóng cửa hoặc hoạt động cầm chừng.

Đây là trường hợp điển hình của doanh nghiệp nợ BHXH kéo dài nhiều năm, thậm chí thực tế còn đang dính tranh chấp với phụ huynh, giáo viên. Có thể nhận thấy khả năng trả nợ BHXH rất thấp. Đây gần như là “nợ khó đòi”, không còn là nợ thông thường.

Tiếp đó là Công ty Cổ phần LILAMA3 với 129 tháng nợ bảo hiểm, tổng số tiền gần 49,3 tỉ đồng. Hay Công ty Cổ phần Cầu 12, chậm đóng 104 tháng với số tiền gần 30,1 tỉ đồng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi người lao động...

Đáng lo ngại, số tiền chậm đóng của các đơn vị đã ngừng giao dịch lên tới 1.980,9 tỉ đồng, chiếm 43,39% tổng số nợ. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp đồng bộ nhằm siết chặt quản lý, đảm bảo quyền lợi người lao động.

Gần 2.000 tỉ đồng nợ BHXH thuộc về các doanh nghiệp đã ngừng giao dịch không chỉ là một con số đáng báo động, mà còn phơi bày một thực tế đáng lo ngại: một phần rất lớn nghĩa vụ an sinh đang “mắc kẹt” ở những pháp nhân gần như không còn tồn tại trên thực tế.

Khi nợ BHXH đã tích tụ đến mức này, vấn đề không còn là “có đóng hay không?”, mà là “còn khả năng để đóng hay không?”.

Đáng nói hơn, trong khi doanh nghiệp có thể giải thể, phá sản hoặc đơn giản là ngừng giao dịch, thì quyền lợi của người lao động lại không có cơ chế “tự động bảo vệ”.

Họ có thể mất nhiều năm làm việc nhưng không được chốt sổ BHXH, không đủ điều kiện hưởng chế độ ốm đau, thai sản hay lương hưu. Nói cách khác, rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp đang bị “chuyển giao” sang người lao động - những người yếu thế nhất nhưng lại phải gánh hậu quả lớn nhất.

Thực trạng này cũng cho thấy một khoảng trống lớn trong cơ chế quản lý là việc phát hiện và xử lý vi phạm đang đến quá muộn. Khi doanh nghiệp mới bắt đầu chậm đóng vài tháng, nếu có biện pháp can thiệp đủ mạnh như phong tỏa tài khoản, hạn chế giao dịch, hoặc liên thông dữ liệu với cơ quan thuế để kiểm soát dòng tiền... thì khoản nợ có thể còn trong tầm kiểm soát. Nhưng khi để kéo dài đến hàng chục tháng, thậm chí hàng trăm tháng, thì mọi giải pháp gần như chỉ còn mang tính “xử lý hậu quả”.

Cần triển khai nhiều biện pháp mạnh nhằm hạn chế "nợ xấu"

Chia sẻ về vấn đề này, ông Vũ Đức Thuật, Phó Giám đốc BHXH TP. Hà Nội cho biết: Thực tế vẫn còn không ít đơn vị chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, thậm chí cố tình chậm đóng, kéo dài thời gian nợ đọng bảo hiểm cho người lao động.

“Việc không đăng ký tham gia hoặc chậm đóng bảo hiểm không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của người lao động mà còn là hành vi vi phạm pháp luật. Tùy theo mức độ, tính chất vi phạm, các đơn vị có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị xem xét xử lý hình sự theo quy định hiện hành”, ông Vũ Đức Thuật nhấn mạnh.

Về giải pháp cho vấn đề này, ông Vũ Đức Thuật cho hay: Thời gian qua, nhằm giảm tình trạng chậm đóng BHXH kéo dài, BHXH TP. Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trọng tâm là đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về BHXH, BHYT, qua đó nâng cao ý thức chấp hành của người sử dụng lao động và nhận thức của người lao động. Đặc biệt, cơ quan BHXH tăng cường đối thoại trực tiếp với các doanh nghiệp chậm đóng để tháo gỡ vướng mắc.

Song song đó, BHXH Thành phố giao chỉ tiêu cụ thể cho từng cán bộ chuyên quản thu, bao gồm số thu, số tiền chậm đóng và phát triển người tham gia. Kết quả thực hiện được đánh giá hàng tuần, làm căn cứ bình xét thi đua theo tháng, quý và năm. Cách làm này góp phần nâng cao trách nhiệm, tính chủ động của đội ngũ cán bộ, đồng thời tạo áp lực tích cực trong công tác thu, giảm nợ đọng bảo hiểm.

Đáng chú ý, BHXH TP. Hà Nội đã phối hợp với các sở, ngành thành lập Tổ công tác liên ngành để làm việc với các đơn vị chậm đóng trên 3 tháng. Thành phần gồm Sở Nội vụ, Liên đoàn Lao động Thành phố, Thanh tra Thành phố, Thuế và Công an Thành phố. Qua triển khai, các đơn vị, doanh nghiệp đã nộp trên 700 tỉ đồng, góp phần giảm đáng kể số tiền chậm đóng trên địa bàn.

Hàng tháng, cơ quan BHXH thực hiện phân tích, phân loại các đơn vị chậm đóng theo loại hình, ngành nghề và thời gian nợ để xác định nguyên nhân, từ đó áp dụng biện pháp đôn đốc phù hợp.

Định kỳ ngày 5 và 20, BHXH gửi thông báo số tiền tạm tính để đơn vị chủ động nộp trước hạn. Đồng thời, cán bộ chuyên quản thường xuyên theo dõi, nhắc nhở qua nhiều kênh; chính quyền cơ sở cũng vào cuộc đôn đốc.

Trong năm 2025, công tác thanh tra, kiểm tra được tăng cường, mang lại kết quả tích cực. Tại thời điểm ban hành quyết định thanh tra, số tiền chậm đóng là 582,4 tỉ đồng, giảm còn 287,8 tỉ đồng khi thông qua biên bản.

Đồng thời, cơ quan BHXH yêu cầu truy đóng cho 1.052 lao động chưa tham gia hoặc đóng chưa đầy đủ, với tổng số tiền 16,2 tỉ đồng, góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người lao động.

Trong năm 2026, BHXH TP. Hà Nội sẽ tiếp tục triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp nhằm kiểm soát và giảm thiểu tình trạng chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN. Trọng tâm là tăng cường đối thoại, thanh tra, kiểm tra, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm.

Đồng thời, đẩy mạnh phối hợp liên ngành, kiên quyết xử lý các trường hợp cố tình chây ì, bảo đảm kỷ cương pháp luật và quyền lợi chính đáng của người lao động.

Đọc bản gốc tại đây