Quốc hội và tư duy lập pháp lấy người dân, doanh nghiệp làm gốc

Không đẩy khó khăn về phía người dân và doanh nghiệp

Đổi mới tư duy lập pháp bắt đầu từ việc kiên quyết xóa bỏ triết lý "không quản được thì cấm" hay lối thiết kế chính sách ưu tiên sự thuận tiện cho cơ quan công quyền. Thay vào đó, mỗi đạo luật khi ban hành phải đóng vai trò là "bệ phóng" khơi thông nguồn lực, bảo vệ quyền tự do kinh doanh và quyền lợi hợp pháp của Nhân dân.

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào đầu tháng 9.2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị công tác lập pháp phải đặt chất lượng, tính khả thi và yêu cầu phát triển lên hàng đầu. "Kiên quyết khắc phục tư duy cục bộ, lợi ích ngành, lĩnh vực; không tạo thêm thủ tục, chi phí, không đẩy khó khăn về phía người dân và doanh nghiệp” -Chủ tịch Quốc hội nói.

Tinh thần này được cụ thể hóa bằng việc cắt giảm triệt để các rào cản, điều kiện kinh doanh chồng chéo và đơn giản hóa từ 30-50% thời gian giải quyết các thủ tục hành chính trọng yếu. Và đặc biệt hơn, sự đổi mới tư duy trong công tác xây dựng pháp luật thể hiện rõ tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Điển hình, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Luật đã cắt giảm 40 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 12 thủ tục hành chính và cắt giảm 40 điều kiện kinh doanh; phân quyền 24 thủ tục hành chính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện.

Ngoài ra, tư duy lập pháp ngày càng thực tiễn, linh hoạt hơn, hướng tới đưa cuộc sống vào pháp luật để pháp luật đi vào cuộc sống. Điều này thể hiện rõ trong việc Quốc hội tập trung xử lý các vấn đề đặc thù, cấp bách phát sinh từ thực tiễn; giải quyết vướng mắc trong phát triển y tế Nhà nước, y tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Công Long cho rằng, Quốc hội đã có những chuyển biến rất quan trọng trong tư duy. Theo đó, Quốc hội không chỉ dừng lại ở việc thể chế hóa các chủ trương, đường lối, mà còn phải mở đường, tạo động lực cho phát triển và kiến tạo những động lực phát triển mới.

Chính sách đúng hơn, trúng hơn và khả thi hơn

PGS.TS Bùi Thị An - Đại biểu Quốc hội Khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, môi trường và phát triển cộng đồng - khẳng định, Quốc hội đã đổi mới căn bản tư duy xây dựng pháp luật theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý Nhà nước vừa khuyến khích sáng tạo, khơi thông mọi nguồn lực để phát triển.

PGS.TS Bùi Thị An góp ý thêm, ngoài việc tuân thủ các nguyên tắc trong thời đại số, pháp luật cần có tính mở, tính linh hoạt, giảm độ trễ chính sách, tạo không gian cho đổi mới sáng tạo. Khi xây dựng luật phải có dự báo, tức là phải gắn với thực tiễn bởi nếu không dự báo sẽ bị lạc hậu và dẫn đến dễ bị thụ động. Đồng thời, phải đổi mới tư duy, thể hiện được trách nhiệm với dân. Từ tư duy sẽ ra xây dựng và ban hành luật có tính khả thi, thúc đẩy sự phát triển của đất nước.

PGS.TS Bùi Thị An cho rằng cần thay đổi quy trình làm luật theo đúng xu hướng phát triển, hiện đại hóa và hội nhập để bảo đảm luật vừa mang tính chất cốt lõi, mang tính định hướng phát triển của đất nước.

Còn theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Đỗ Đức Hồng Hà, tinh thần đổi mới của Quốc hội trước hết được thể hiện bằng sự thay đổi rất căn bản trong phương thức làm việc: từ “bị động chờ đợi” sang “chủ động nhập cuộc”, từ phản ứng trước những vấn đề phát sinh sang chủ động nhận diện vấn đề, cùng Chính phủ và các cơ quan hữu quan tìm lời giải từ sớm, từ xa.

Đằng sau những thay đổi về phương thức làm việc là nhận thức mới về trách nhiệm của cơ quan lập pháp: Không chỉ quyết định chính sách mà phải góp phần đưa chính sách đi vào cuộc sống nhanh nhất, hiệu quả nhất. Tinh thần đổi mới của Quốc hội, vì thế, có thể nói rất giản dị là: Nói ít hơn, làm nhiều hơn; đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi; không né tránh những điểm nghẽn, kể cả những vấn đề khó và nhạy cảm và trên hết, mọi quyết định phải đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền lợi chính đáng của Nhân dân ở vị trí cao nhất.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng, sự chuyển dịch ấy trước hết được cảm nhận trong chính công việc hằng ngày của các cơ quan Quốc hội. Đó là sự thay đổi trong cách tiếp cận một dự án luật: Không chỉ hỏi “quy định trong dự thảo này đã đúng chưa?”, mà phải hỏi thêm "nếu được ban hành thì có giải quyết được vấn đề của thực tiễn, có tạo ra động lực phát triển hay lại phát sinh những chi phí, thủ tục mới cho người dân và doanh nghiệp hay không?".

Nếu trước đây có lúc Quốc hội được nhìn nhận nhiều hơn với vai trò thông qua hoặc không thông qua một dự án luật, thì ngày nay, yêu cầu đặt ra cao hơn nhiều: Phải cùng nhau làm cho chính sách đúng hơn, trúng hơn và khả thi hơn.

Trong quy trình lập pháp hiện nay, sự phối hợp giữa cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra được thực hiện sớm và chặt chẽ hơn. Các cơ quan của Quốc hội không chỉ chỉ ra cái thiếu, cái chưa phù hợp của dự thảo mà còn cùng Chính phủ và các cơ quan liên quan tìm phương án sửa đổi để chính sách đi vào cuộc sống.

Thước đo chất lượng hoạt động lập pháp của Quốc hội không nằm ở số lượng văn bản hay độ dài các chương điều, mà đong đếm bằng sự bứt phá của các thành phần kinh tế và sự hài lòng của xã hội. Khi thể chế thực sự vì dân và vì doanh nghiệp, niềm tin thị trường sẽ được củng cố vững chắc, tạo động lực đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững.

Đọc bản gốc tại đây