Tinh gọn bộ máy, mở đường cho chính quyền số và phát triển bền vững

Dấu mốc đặc biệt quan trọng

Năm 2025 đi vào lịch sử cải cách hành chính Nhà nước như một dấu mốc đặc biệt quan trọng. Đây là lần đầu tiên Việt Nam triển khai đồng thời việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy với quy mô lớn và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên phạm vi toàn quốc.

Cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn bộ máy được khởi động mạnh mẽ từ tháng 11.2024 và triển khai liên tục trong năm 2025. Chỉ trong chưa đầy bốn tháng, đến ngày 1.3.2025, việc sắp xếp các bộ, cơ quan ngang bộ và cơ quan thuộc Chính phủ đã hoàn thành.

Sau sắp xếp, ở cấp Trung ương còn 14 bộ, 3 cơ quan ngang bộ (giảm 5 bộ, cơ quan ngang bộ, tương ứng giảm 22,7%) và 5 cơ quan thuộc Chính phủ (giảm 3 cơ quan, tương ứng giảm 37,5%). Toàn bộ 13 tổng cục và tổ chức tương đương được xóa bỏ; 509 cục và tổ chức tương đương, giảm 76,2%; 231 vụ, giảm 60,2%; và 3.377 chi cục cùng tổ chức tương đương chi cục được cắt giảm, tương ứng 93,8%.

Số lượng đơn vị sự nghiệp công lập trong cơ cấu tổ chức của các bộ, ngành cũng giảm 82/224 đơn vị, tương ứng 36,6%. Các bộ, ngành hiện tiếp tục sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập khác theo chủ trương tại Nghị quyết số 19-NQ/TW và định hướng của Ban Chỉ đạo Trung ương về tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW.

Cùng với việc tinh gọn tổ chức ở Trung ương là cuộc sắp xếp đơn vị hành chính có quy mô lớn nhất kể từ khi thành lập nước. Sau sắp xếp, cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, giảm 29 tỉnh, thành phố; 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, giảm 6.714 đơn vị (66,91%) và kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện.

Từ ngày 1.7.2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành trên toàn quốc. Thẩm quyền được phân định lại theo hướng rõ ràng, tăng quyền tự chủ cho địa phương, đặc biệt là cấp xã. Trong 1.377 nhiệm vụ được phân cấp, có 949 nhiệm vụ giao cho địa phương. Tỉ lệ thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền địa phương tăng lên 56%, giúp chính quyền chủ động hơn trong quản lý và phát triển kinh tế - xã hội.

Tạo không gian phát triển mới cho địa phương

Ông Lê Như Tiến - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, cho rằng tinh gọn tổ chức bộ máy là điều kiện cần để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo ông, khi bộ máy có quá nhiều tầng nấc trung gian thì chính sách phải đi qua nhiều khâu, khiến việc triển khai chậm và khó đến được với người dân và cơ sở. Việc tinh gọn giúp rút ngắn quá trình này. Lợi ích của việc sắp xếp bộ máy không chỉ nằm ở việc tiết kiệm ngân sách mà quan trọng hơn là mở rộng không gian phát triển và giúp các quyết sách đến với người dân nhanh hơn.

“Khi bỏ cấp trung gian là cấp huyện, chỉ đạo sẽ đi thẳng xuống cơ sở, gần dân và trực tiếp với dân hơn. Mọi quyết sách đến với người dân và doanh nghiệp nhanh hơn sẽ tạo động lực cho đất nước phát triển khi bước vào kỷ nguyên mới” - ông Lê Như Tiến nhận định.

Theo ông, việc sắp xếp lần này không đơn thuần là một cuộc cải cách hành chính mà mang tính chất của một cuộc “cách mạng” trong tổ chức bộ máy nhà nước, với mục tiêu xây dựng hệ thống tổ chức ổn định lâu dài, có tầm nhìn chiến lược cho sự phát triển của đất nước.

Quá trình này cũng hướng tới việc tạo lập không gian phát triển bền vững, gắn kết các yếu tố lịch sử, văn hóa, truyền thống, quốc phòng, an ninh và các yếu tố địa chính trị, địa kinh tế, địa văn hóa, địa dân cư để thúc đẩy sự phát triển chung của đất nước.

Từ ổn định bộ máy đến nâng cao hiệu quả vận hành

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hòa - Trưởng bộ môn Quản lý công, Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP.HCM), nhận định hiện nay cần nhìn nhận đây là giai đoạn “ổn định tổ chức”, chưa phải giai đoạn phát huy đầy đủ hiệu quả quản trị.

Theo bà, việc tiếp tục rà soát, tinh gọn tổ chức cần được thực hiện theo hướng tái cấu trúc thực chất, chứ không chỉ dừng lại ở việc giảm đầu mối một cách cơ học. Trước hết, phải tinh gọn dựa trên chức năng, nhiệm vụ và giá trị tạo ra, cần rà soát để loại bỏ sự chồng chéo, trùng lặp, đồng thời tích hợp những đơn vị có chức năng tương đồng. Nguyên tắc là mỗi tổ chức phải có chức năng rõ ràng, đầu ra cụ thể và có thể đo lường được.

Thứ hai, chuyển từ tổ chức theo “ngành dọc” sang tăng cường phối hợp liên ngành. Nhiều vấn đề hiện nay mang tính liên lĩnh vực, nên nếu tổ chức bộ máy quá phân mảnh sẽ làm giảm hiệu quả xử lý. Do đó, cần thiết kế lại theo hướng linh hoạt hơn, giảm trung gian, tăng khả năng phối hợp.

Thứ ba, gắn tinh gọn tổ chức với tinh gọn quy trình. Nếu chỉ giảm đầu mối mà quy trình vẫn phức tạp, thì hiệu quả không cải thiện. Vì vậy, cần đồng thời đơn giản hóa thủ tục, chuẩn hóa quy trình và đẩy mạnh số hóa, để giảm khối lượng công việc mang tính hành chính.

Thứ tư, lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo. Việc tinh gọn phải gắn với nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp, chứ không chỉ là giảm số lượng đơn vị hay biên chế.

Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số, để bộ máy sau tinh gọn thực sự hoạt động hiệu quả, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hòa cho rằng có một số yếu tố mang tính quyết định. Bà nêu rõ dữ liệu phải trở thành “hạ tầng cốt lõi” của quản trị, không chỉ số hóa hồ sơ mà cần xây dựng hệ thống dữ liệu tích hợp, liên thông, dùng chung, bảo đảm “một lần cung cấp - nhiều lần sử dụng”. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, quy trình xử lý sẽ nhanh hơn, giảm phụ thuộc vào giấy tờ và con người.

Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa và tái thiết kế quy trình công vụ trên nền tảng số cũng cần lưu ý. Chuyển đổi số không chỉ là đưa quy trình cũ lên môi trường điện tử mà phải đơn giản hóa, tự động hóa các bước xử lý, từ đó giảm khối lượng công việc thủ công và nâng cao hiệu suất.

Bà Hòa cũng nhấn mạnh việc nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ, công chức. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi người sử dụng có đủ kỹ năng và tư duy phù hợp. Vì vậy, cần chú trọng đào tạo năng lực số, khả năng làm việc với dữ liệu và thích ứng với môi trường số.

“Tôi cho rằng, chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đi kèm với dữ liệu tốt, quy trình hợp lý, con người phù hợp và cơ chế đánh giá đúng. Đây chính là nền tảng để bộ máy sau tinh gọn vận hành hiệu quả và phục vụ tốt hơn” - PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hòa chia sẻ.

Đọc bản gốc tại đây