Kỷ luật của người lính và hành trình thắp lửa thiện nguyện thầm lặng

Từ những chuyến tác nghiệp đến dự án “Thắp lên một que diêm”

Dự án “Thắp lên một que diêm” vừa được vinh danh ở hạng mục giải thưởng Dự án Truyền cảm hứng của Giải thưởng Hành động vì cộng đồng - Human Act Prize 2025 do Báo Nhân dân chủ trì tổ chức.

Dù vậy, dự án lại không ra đời từ một kế hoạch thiện nguyện bài bản ngay từ đầu.

Với Trung tá, nhà báo Hoàng Trường Giang, những hoạt động đầu tiên của dự án chỉ bắt nguồn từ ký ức của một người từng sinh ra, lớn lên ở vùng cao, chứng kiến sự thiếu thốn của đồng bào miền núi, đặc biệt là trẻ em.

Khi trở thành nhà báo quân đội, có điều kiện đi nhiều nơi, anh nhận ra mình có thể làm điều gì đó, dù rất nhỏ. Thời gian đầu, anh chỉ huy động được vài chục triệu đồng để trao học bổng, chăn áo ấm, sách vở, đồ dùng học tập cho các em học sinh vùng cao.

Qua thời gian, nỗ lực, uy tín và niềm tin từ cộng đồng dần được gây dựng, các hoạt động mới mở rộng sang xây dựng điểm trường, nhà ăn bán trú và các công trình giáo dục ở vùng sâu, vùng xa.

Tên gọi “Thắp lên một que diêm” ra đời sau hơn chục năm dự án hoạt động khi nhiều người nói với anh rằng, một hành trình dài như vậy cần có định danh.

Sau gần 18 năm, dự án đã đi qua nhiều địa phương trên cả nước, từ Điện Biên, Lai Châu, Cao Bằng, Sơn La, Yên Bái, Lạng Sơn, Thái Nguyên đến Quảng Trị, TP Hồ Chí Minh. Mỗi năm, nguồn lực huy động khoảng 1,5-2 tỉ đồng được sử dụng tập trung, đúng nhu cầu thực tế của từng địa phương.

Hoạt động thiện nguyện không dừng ở hỗ trợ ngắn hạn mà dần hướng tới các công trình thiết yếu phục vụ cộng đồng. Hơn 36 công trình như điểm trường, nhà bán trú, nhà ăn, thư viện, hệ thống nước sạch, điện mặt trời đã được xây dựng.

Đặc biệt, từ năm 2014 đến nay có thêm một mục tiêu mới mà dự án hướng đến là gia đình các cán bộ chiến sĩ trong quân đội, đây là nhóm hoàn cảnh không phải yếu thế nhưng lại rất đặc thù.

“Nhắc đến quân đội, người ta thường nghĩ tới sự mạnh mẽ, can trường, hy sinh. Còn những khó khăn, thiếu thốn hay nỗi đau riêng của họ thì ít ai biết đến, vì anh em bộ đội vốn bản lĩnh, kín đáo và tự trọng. Nhưng họ cũng là con người, là công dân như chúng ta, đôi khi còn nhiều éo le hơn vì công tác trong lực lượng lao động đặc biệt. Vì vậy, tôi muốn có thể hỗ trợ, giúp đỡ những người đồng đội của mình”, Trung tá Hoàng Trường Giang chia sẻ.

Trong cách triển khai “Thắp lên một que diêm”, nhà báo Hoàng Trường Giang không áp dụng một quy trình cứng nhắc mà xử lý linh hoạt theo từng hoàn cảnh. Nguyên tắc xuyên suốt là luôn làm việc thông qua chính quyền và lực lượng vũ trang tại địa bàn.

Nhờ mạng lưới đồng chí, đồng đội và uy tín cá nhân tích lũy qua nhiều năm, nhiều chương trình được kết nối, xác minh và triển khai từ xa mà vẫn bảo đảm thực hiện.

“Tôi may mắn nhận được sự tin tưởng và đồng hành của mọi người, tôi gọi là 7 chữ “C”: cá nhân - cộng sự - cộng đồng - chính quyền - cán bộ, chiến sĩ - chia sẻ và công khai”, Trung tá Hoàng Trường Giang cho biết.

Không chạy theo số lượng

Trung tá, nhà báo Hoàng Trường Giang chia sẻ, bản thân làm dự án trong giới hạn hoạt động cá nhân nên không kỳ vọng mở rộng quy mô lớn. Anh không đặt mục tiêu mỗi năm phải huy động hàng chục tỉ đồng, mà chỉ duy trì hoạt động trong khoảng 1,5-2 tỉ đồng, hoặc cùng lắm là 3 tỉ đồng.

Mỗi chương trình triển khai trong khoảng 2 tuần đến 3 tháng là kết thúc. Theo anh, đó là mức kinh phí và thời gian mà mình kiểm soát được, bởi anh còn phải cân đối giữa công việc chuyên môn, và cuộc sống gia đình.

Dự án không vội vàng mở rộng, không bị áp lực phải làm nhiều hơn năm trước mà tập trung làm kỹ từng chương trình, từng hoàn cảnh, từng câu chuyện.

Với anh, thiện nguyện không phải là cuộc đua thành tích mà là hành trình bền bỉ của sự quan tâm và trách nhiệm. Vai trò là một nhà báo quân đội mới là nghề nghiệp, là sứ mệnh chính. Còn thiện nguyện, dù gắn bó suốt gần 2 thập kỷ, nhưng đó chỉ là một hoạt động ngoài lề, một phần “ngoại khóa” được thực hiện khi anh có đủ thời gian, mối quan tâm và nguồn lực.

“Bản thân tôi phải thấy rằng mình là một nhà báo, một sĩ quan quân đội, việc tôi làm thiện nguyện hay tổ chức các hoạt động cộng đồng nó là hoạt động bên lề cuộc sống của tôi”, nhà báo Hoàng Trường Giang chia sẻ.

Giới hạn trở thành nguyên tắc cốt lõi trong hành trình thiện nguyện của người lính này. Anh không tham gia bất kỳ quỹ, tổ chức hay hội nhóm nào. Không phải vì thiếu cơ hội - trái lại, đã có thời điểm mà doanh nghiệp, cá nhân ngỏ ý đứng sau, sẵn sàng đồng hành lâu dài để cùng anh thành lập một quỹ thiện nguyện chuyên nghiệp, nhưng anh đều từ chối.

Bởi vậy, nhiều năm qua các chương trình của “Thắp lên một que diêm” luôn được ở một quy mô trong tầm kiểm soát. Mỗi chương trình chỉ khoảng 300-500 triệu đồng, cao nhất cũng chỉ quanh mốc một tỉ đồng; thời gian triển khai gọn gàng trong hai đến ba tháng, cùng lắm là bốn tháng là kết thúc, bàn giao, dứt điểm.

Anh thừa nhận, cảm giác bất lực vẫn xuất hiện khi nhìn thấy quá nhiều hoàn cảnh khó khăn mà mình không đủ sức giúp đỡ. Nhưng thay vì mở rộng bằng mọi giá, anh chọn cách “biết đủ”, làm những việc trong khả năng của mình và lan tỏa ý nghĩa ấy sang những người xung quanh.

“Một que diêm có thể cháy rồi tắt, không ai có thể cháy mãi được, nhưng trước khi tắt nó sẽ kịp lan ngọn lửa sang những que diêm khác, cứ như vậy, ngọn lửa của lòng tốt sẽ chẳng bao giờ tắt cả...”, anh nói.

Xem bản gốc tại đây