Từ Đại hội Thi đua yêu nước nhìn lại hành trình cống hiến của nghệ thuật Xiếc Việt Nam

Xin chào ông, với tư cách là đại biểu tiêu biểu tham dự Đại hội Thi đua yêu nước Toàn quốc lần thứ XI. Đứng giữa những anh hùng lao động, trí thức và chiến sĩ tiêu biểu, ông suy nghĩ gì về vị thế của nghệ thuật Xiếc trong tổng thể những đóng góp cho sự phát triển của đất nước hôm nay?

- Là đại biểu tham dự Đại hội Thi đua yêu nước Toàn quốc lần thứ XI, và cũng là lần thứ hai liên tiếp có mặt trong danh sách đại biểu, tôi cảm thấy rất tự hào, xúc động và hạnh phúc. Khi đứng giữa những anh hùng lao động, các trí thức và chiến sĩ tiêu biểu, tôi càng nhận thức rõ hơn ý nghĩa của những đóng góp trong lĩnh vực nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật Xiếc đối với đời sống văn hóa - tinh thần của đất nước.

Những năm qua, Liên đoàn Xiếc Việt Nam luôn chú trọng thúc đẩy phong trào thi đua yêu nước, khơi dậy tinh thần lao động sáng tạo, ý chí vượt khó của cán bộ, nghệ sĩ và người lao động. Chính từ phong trào thi đua đó, nghệ thuật Xiếc từng bước khẳng định vị thế trong đời sống xã hội, dù là một lĩnh vực đặc thù và nhiều vất vả.

Xiếc là một nghề đặc biệt, nơi sự thi đua diễn ra từng giây, từng phút trên sàn tập và gắn liền với rủi ro an toàn. Với ông, danh hiệu tại Đại hội lần này có ý nghĩa như thế nào đối với tập thể nghệ sĩ Liên đoàn Xiếc Việt Nam?

- Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, nghệ thuật Xiếc đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn từ các loại hình giải trí mới. Tuy nhiên, tập thể nghệ sĩ Liên đoàn Xiếc Việt Nam chưa bao giờ chùn bước.

Danh hiệu tại Đại hội Thi đua yêu nước Toàn quốc lần thứ XI là sự ghi nhận xứng đáng cho tinh thần lao động sáng tạo, dấn thân và bền bỉ của nghệ sĩ Xiếc - những người thi đua từng giờ, từng phút trên sàn tập, luôn đối mặt với nguy hiểm để mang đến những tiết mục chất lượng cho khán giả. Đây không chỉ là niềm tự hào mà còn là động lực để tập thể nghệ sĩ xiếc tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng nghệ thuật, đầu tư công nghệ và mở rộng cách tiếp cận công chúng.

Trong ngành Xiếc, một tiết mục ngắn trên sân khấu có thể cần nhiều năm khổ luyện. Ông đánh giá thế nào về cường độ lao động của nghệ sĩ Xiếc?

- Để có vài phút tỏa sáng trên sân khấu, nghệ sĩ Xiếc phải trải qua quá trình đào tạo và khổ luyện kéo dài nhiều năm. Thông thường, cần khoảng 5 năm đào tạo chuyên sâu và thêm 1 - 2 năm rèn luyện thực tế tại đơn vị biểu diễn để trưởng thành về nghề.

Cường độ lao động của nghệ sĩ Xiếc rất cao, đòi hỏi thể lực, kỹ thuật, tố chất nghệ thuật và ý chí bền bỉ, đồng thời luôn tiềm ẩn nguy cơ chấn thương. Đây là một nghề đặc thù, vất vả và không phải ai cũng đủ bản lĩnh để theo đuổi đến cùng.

Đã bao giờ ông phải đứng trước lựa chọn khó khăn giữa việc đảm bảo an toàn và việc chinh phục những động tác khó để đạt thành tích quốc tế?

- Chinh phục cái khó là bản chất của nghề Xiếc, nhưng không đồng nghĩa với liều lĩnh. Với tôi, mục tiêu nghệ thuật luôn đi kèm trách nhiệm bảo đảm an toàn cho nghệ sĩ.

Liên đoàn luôn tính toán kỹ các yếu tố kỹ thuật, sáng tạo đạo cụ hỗ trợ và xây dựng quy trình tập luyện chặt chẽ nhằm giảm thiểu rủi ro. Thực tế cho thấy, khi có sự chuẩn bị bài bản, nghệ sĩ vừa đảm bảo an toàn, vừa có thể chinh phục những đỉnh cao mới trên đấu trường quốc tế.

Trong bối cảnh các loại hình giải trí nghe nhìn bùng nổ, ngành Xiếc đã gặp những khó khăn gì trong việc thu hút khán giả đến rạp?

- Sự bùng nổ của các nền tảng giải trí số đã tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn đối với nghệ thuật biểu diễn truyền thống. Việc thu hút khán giả đến rạp, đặc biệt là Rạp Xiếc Trung ương, là một thách thức không nhỏ.

Trước thực tế đó, Liên đoàn Xiếc Việt Nam xác định không thể chỉ dựa vào kỹ thuật biểu diễn. Chúng tôi tập trung nâng cao chất lượng nghệ thuật tổng thể, chú trọng yếu tố cảm xúc, tăng tính giải trí và giá trị giáo dục trong từng chương trình. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ, đổi mới dàn dựng theo hướng hiện đại và mở rộng đối tượng khán giả đã giúp nghệ thuật Xiếc từng bước tạo được sức hút mới trong đời sống văn hóa hôm nay.

Có giai đoạn, nhiều người lo ngại nghệ sĩ Xiếc sẽ bỏ nghề vì thu nhập thấp và rủi ro cao. Là người đứng đầu, ông đã làm gì để giữ lửa đam mê cho nghệ sĩ trẻ?

- Sau đại dịch COVID-19 và những biến động của kinh tế thị trường, không ít nghệ sĩ Xiếc gặp khó khăn về thu nhập và đời sống. Đây là giai đoạn thử thách rất lớn đối với toàn ngành.

Trước hoàn cảnh đó, Liên đoàn Xiếc Việt Nam chú trọng phát huy tinh thần tự lực, tự cường và đoàn kết nội bộ. Công tác thi đua được gắn với động viên tinh thần, tạo điều kiện để các thế hệ nghệ sĩ gắn bó, truyền nghề, chia sẻ kinh nghiệm. Ngay trong thời gian dịch bệnh, nghệ sĩ vẫn kiên trì luyện tập, chuẩn bị cho giai đoạn phục hồi.

Từ năm 2022 đến nay, khi hoạt động giao lưu quốc tế được nối lại, nghệ sĩ Xiếc Việt Nam đã giành được 10 giải thưởng lớn tại các kỳ liên hoan quốc tế ở Nga và châu Âu. Những thành tích này trở thành động lực quan trọng để nghệ sĩ trẻ tiếp tục dấn thân và cống hiến.

Ông có thể chia sẻ về những quyết sách mang tính đột phá trong việc kết hợp xiếc với các loại hình nghệ thuật khác?

- Ngay từ năm 2019, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã xây dựng chiến lược kết hợp xiếc với các loại hình nghệ thuật truyền thống nhằm mở rộng không gian sáng tạo và mang đến trải nghiệm mới cho khán giả.

Dự án “Huyền sử Việt” là kết quả của sự kết hợp giữa xiếc và cải lương, khai thác các tích truyện dân gian, huyền sử dân tộc. Các vở diễn như "Cây gậy thần" và "Thượng Thiên Thánh Mẫu" đã cho thấy khả năng tiếp biến của nghệ thuật truyền thống khi được đặt trong tư duy dàn dựng mới, tạo được dấu ấn về cảm xúc và chiều sâu văn hóa.

Dù còn hạn chế về kinh phí và điều kiện biểu diễn, Liên đoàn Xiếc Việt Nam vẫn duy trì trung bình trên 20 chương trình mới mỗi năm, số buổi biểu diễn vượt mốc 350 và doanh thu tăng dần qua từng năm, góp phần cải thiện thu nhập và giữ chân nghệ sĩ.

Với hơn 40 năm gắn bó cùng nghệ thuật Xiếc, những trải nghiệm biểu diễn và quản lý đã giúp ông xây dựng phong trào thi đua như thế nào để tránh hình thức?

- Tôi cho rằng thi đua trong nghệ thuật phải gắn với chất lượng nghề nghiệp và hiệu quả sáng tạo. Nghệ sĩ chỉ thực sự được ghi nhận bằng năng lực, bằng tiết mục và sức hút đối với khán giả, chứ không phải bằng danh hiệu hình thức.

Từ kinh nghiệm trong nước và quốc tế, Liên đoàn luôn đề cao tinh thần tự lực, tự cường, khuyến khích sự phối hợp và chia sẻ giữa các cá nhân. Khi mỗi nghệ sĩ đặt cái tôi trong tổng thể tập thể, phong trào thi đua sẽ tự nhiên trở nên thực chất và bền vững.

Sau Đại hội, tinh thần “đoàn kết - sáng tạo - cống hiến” sẽ được cụ thể hóa như thế nào trong hoạt động của Liên đoàn?

- Năm 2025 là dấu mốc quan trọng với nhiều kết quả nổi bật của Liên đoàn Xiếc Việt Nam. Hướng tới kỷ niệm 70 năm Ngày thành lập, Liên đoàn Xiếc Việt Nam tiếp tục triển khai phong trào thi đua sâu rộng và xây dựng kế hoạch cho năm 2026 với hơn 20 chương trình nghệ thuật mới.

Bên cạnh đó, chúng tôi chú trọng mở rộng hoạt động đối ngoại, tổ chức các gala và Liên hoan Xiếc quốc tế, tăng cường hợp tác nhằm đưa nghệ thuật Xiếc Việt Nam ra thế giới và quảng bá văn hóa dân tộc.

Ông có trăn trở gì về cơ chế, chính sách cho nghệ sĩ Xiếc - một nghề nguy hiểm, tuổi nghề ngắn?

- Xiếc là nghề nguy hiểm, cường độ lao động cao nhưng chế độ đãi ngộ hiện còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tính chất đặc thù. Đặc biệt, nghệ sĩ Xiếc gặp khó khăn khi qua tuổi nghề do thiếu hành lang chính sách để chuyển đổi công việc và ổn định cuộc sống.

Dù vậy, Liên đoàn Xiếc Việt Nam vẫn duy trì phong trào thi đua bằng những việc làm cụ thể: Tôn vinh nghề, tôn vinh người lao động và giữ vai trò đơn vị đầu ngành, làm hình mẫu cho các đoàn xiếc địa phương.

Nhìn vào các đại biểu trẻ tại Đại hội, ông đặt niềm tin thế nào vào thế hệ kế cận của ngành Xiếc?

- Nhìn vào các đại biểu trẻ tại Đại hội, tôi hoàn toàn có niềm tin vào thế hệ kế cận của ngành Xiếc. Các bạn trẻ hôm nay có sức trẻ, có khát vọng và đang được đồng hành bởi nhiều thế hệ nghệ sĩ giàu kinh nghiệm - những người không chỉ truyền nghề mà còn truyền lửa, giúp các em rút ngắn quá trình tích lũy trải nghiệm trên sân khấu.

Những thành tích mà nghệ sĩ Xiếc Việt Nam đạt được trong những năm gần đây, đặc biệt qua phong trào thi đua yêu nước và các giải thưởng quốc tế, chính là điểm tựa và “bệ phóng” để thế hệ trẻ noi theo. Phong trào thi đua, theo tôi, cần khích lệ các bạn trẻ không chỉ giỏi kỹ thuật mà còn dám sáng tạo, dám đổi mới và có tư duy hội nhập để vươn tới những thành công lớn hơn.

Tuy nhiên, chúng tôi cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng lực lượng kế cận của ngành hiện vẫn còn những hạn chế, nhất là ở khâu tuyển sinh và đầu vào. Trong bối cảnh kinh tế thị trường, nhiều bạn trẻ chưa thực sự yên tâm gắn bó lâu dài, còn xem xiếc đơn thuần là một nghề, chưa hình thành được tâm thế vươn lên trở thành những nghệ sĩ, sứ giả văn hóa mang hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Chính vì vậy, “thi đua” của thế hệ trẻ không chỉ là luyện tập giỏi hơn, biểu diễn tốt hơn, mà còn là rèn luyện bản lĩnh, trách nhiệm xã hội và ý thức gìn giữ, lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc. Để làm được điều đó một cách bền vững, chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước về chính sách đãi ngộ và phát triển nguồn nhân lực, tạo điều kiện để thế hệ nghệ sĩ trẻ yên tâm cống hiến và đồng hành lâu dài với nghệ thuật Xiếc Việt Nam.

Xem bản gốc tại đây