Áp giá điện theo khung giờ: Làm thế nào để không bị tăng tiền điện

Khung giờ cao điểm, thấp điểm tính giá điện như thế nào?

Theo Quyết định 963 của Bộ Công Thương ban hành cuối tháng 4, giờ cao điểm được dồn vào buổi tối từ 17h30 đến 22h30 hàng ngày, còn thấp điểm 0-6h.

Thay đổi này hiện vẫn chưa được Bộ Công Thương áp dụng trong thực tế, nên giờ cao điểm vẫn chia làm 2 khung như trước (9h30-11h30 và 17h-22h hàng ngày, trừ chủ nhật), còn thấp điểm 22h-4h.

Trao đổi với Lao Động, TS Nguyễn Huy Hoạch (chuyên gia năng lượng của Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam) cho biết, nếu nhìn vào hệ thống điện Việt Nam cách đây một thập kỷ, đỉnh phụ tải thường xuất hiện vào ban ngày, gắn với hoạt động sản xuất công nghiệp.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay đã thay đổi rõ rệt. Sự phát triển nhanh của điện mặt trời, nguồn cung ban ngày trở nên dồi dào hơn, trong khi nhu cầu tiêu thụ điện sinh hoạt lại tăng mạnh vào buổi tối, đặc biệt trong các tháng nắng nóng.

Khi mặt trời tắt, hệ thống mất đi một nguồn cung quan trọng, trong khi hàng triệu hộ gia đình đồng loạt sử dụng điều hòa, thiết bị điện và các nhu cầu sinh hoạt khác. Chính thời điểm từ 17h30 đến 22h30 đã trở thành "điểm căng" mới của hệ thống điện.

Nếu vẫn giữ khung giờ cũ, hệ thống sẽ phải gánh chi phí rất lớn, mà không có công cụ điều tiết từ phía người dùng. Việc điều chỉnh khung giờ vì thế không chỉ là cần thiết, mà còn mang tính bắt buộc.

Theo Quyết định 963: Giờ cao điểm được tập trung vào buổi tối - từ 17h30 đến 22h30 trong các ngày từ thứ hai đến thứ bảy, trong khi chủ nhật không còn áp dụng giờ cao điểm. Giờ bình thường được mở rộng đáng kể, còn giờ thấp điểm tiếp tục duy trì từ nửa đêm đến 6 giờ sáng.

TS Nguyễn Huy Hoạch cho rằng, sự điều chỉnh này, xét về mặt kỹ thuật, là hợp lý. Nhưng xét về hành vi tiêu dùng, nó tạo ra một thay đổi rất lớn: Chi phí điện không còn phụ thuộc đơn thuần vào lượng điện tiêu thụ, mà phụ thuộc vào thời điểm sử dụng điện.

Với khối sản xuất, tác động của quy định mới còn rõ ràng hơn. Điện không chỉ là chi phí đầu vào, mà trở thành yếu tố cần được tối ưu theo thời gian.

Một doanh nghiệp vận hành dây chuyền sản xuất vào giờ cao điểm sẽ phải trả chi phí cao hơn đáng kể so với doanh nghiệp tổ chức lại ca sản xuất sang ban đêm. Sự chênh lệch này, nếu tích lũy theo tháng và theo năm, có thể tạo ra khác biệt lớn về hiệu quả tài chính.

Không ít doanh nghiệp đã bắt đầu điều chỉnh - từ việc phân ca sản xuất, đến đầu tư hệ thống điện mặt trời và lưu trữ năng lượng, nhằm giảm phụ thuộc vào giờ cao điểm.

Đối với ngành dịch vụ (nhà hàng, khách sạn, hay trung tâm thương mại) không thể dễ dàng dịch chuyển thời gian hoạt động. Buổi tối chính là "giờ vàng" kinh doanh; đồng thời cũng là giờ cao điểm điện.

Tuy nhiên, giải pháp không nằm ở việc cắt giảm hoạt động, mà ở việc tối ưu vận hành. Các hệ thống điều hòa trung tâm, chiếu sáng, thang máy, hay bếp điện hoàn toàn có thể được điều chỉnh thông minh hơn để giảm công suất đỉnh, qua đó giảm chi phí.

Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để không bị tăng tiền điện?, TS Nguyễn Huy Hoạch cho rằng - câu trả lời không nằm ở việc cắt giảm triệt để nhu cầu sử dụng điện, mà nằm ở việc phân bổ lại thời điểm sử dụng. Một số thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày có thể tạo ra khác biệt đáng kể về chi phí.

Việc giặt giũ, hoặc sấy đồ có thể chuyển sang trước giờ cao điểm, hoặc muộn hơn vào buổi tối. Bình nước nóng có thể được cài đặt hẹn giờ. Các thiết bị công suất lớn không nên vận hành đồng thời trong khung giờ cao điểm. Điều hòa, thay vì đặt nhiệt độ quá thấp, có thể được điều chỉnh hợp lý để giảm tải cho hệ thống.

Với doanh nghiệp, việc tối ưu hóa cần mang tính hệ thống hơn - từ quản lý năng lượng, đến đầu tư công nghệ. Trong dài hạn, các giải pháp (như lưu trữ điện năng, hoặc điều khiển phụ tải) sẽ trở thành xu hướng tất yếu.

Đề nghị áp dụng ngay trong tháng 6

Bộ Công Thương cho biết, theo quy định tại khoản 1 Điều 21 Thông tư số 60/2025/TT-BCT của Bộ trưởng Bộ Công Thương về thực hiện giá bán điện, quy định về khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia theo Quyết định số 963/QĐ-BCT chưa được áp dụng trên thực tế.

Hiện nay, Bộ Công Thương đang nghiên cứu, sửa đổi các quy định pháp luật liên quan để sớm triển khai áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia theo Quyết định số 963/QĐ-BCT.

Trong khi đó, Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) đề xuất áp dụng ngay trong tháng 6 khung giờ cao điểm mới (17h30-22h30) và thấp điểm (0h-6h) hàng ngày, trừ chủ nhật.

Điều này là bởi hệ thống điện miền Bắc và cả nước chịu thách thức lớn khi ảnh hưởng hiện tượng El Nino, nắng nóng diễn ra trên diện rộng, nhu cầu dùng điện tăng cao và có xu hướng chuyển sang khung giờ tối (20h-23h). Mức này cao hơn cả cao điểm ban ngày, gây áp lực lớn tới công tác điều độ, vận hành hệ thống điện quốc gia.

Bên cạnh đó, khung giờ cao điểm tối cũng là giai đoạn hệ thống chịu áp lực rất lớn, do không còn nguồn điện mặt trời hỗ trợ, nhiều nhà máy thủy điện nhỏ cũng không đủ nước để phát điện.

Các khung giờ sử dụng điện là căn cứ quan trọng để tính giá điện theo thời gian. Thông thường, giờ cao điểm có giá cao nhất, thấp điểm có giá thấp nhất, nhằm khuyến khích khách hàng dịch chuyển nhu cầu tiêu thụ điện.

Đọc bản gốc tại đây