Đổi mới mô hình tăng trưởng, chất lượng và bền vững hơn

Xác lập mô hình tăng trưởng mới

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên.

Mục tiêu tăng trưởng cao đặt ra thách thức không nhỏ, đòi hỏi Việt Nam phải chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào chất lượng, hiệu quả và năng suất.

Chương trình hành động của Chính phủ triển khai Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, lấy KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực. Đồng thời, thúc đẩy tăng trưởng gắn ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm cân đối lớn; huy động nguồn lực, làm mới các động lực truyền thống và khai thác mạnh các động lực mới.

Nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy các động lực mới

Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động, PGS.TS Bùi Quang Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế - cho rằng, trong thời gian dài, tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu dựa vào tài nguyên, vốn, lao động giá rẻ và gia công lắp ráp, với vị thế thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Mô hình này từng giúp kinh tế tăng trưởng nhanh, nhưng nay đã dần chạm tới giới hạn.

“Khi rà soát lại các yếu tố có khả năng tạo ra tăng trưởng trong bối cảnh mới, có thể thấy KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính là những động lực nổi bật. Đây là những lĩnh vực đang có những bước đột phá mạnh mẽ trên thế giới và Việt Nam cũng đã xác định rõ đây là hướng phát triển quan trọng để tạo ra các động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế” - PGS.TS Bùi Quang Tuấn cho biết.

Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cũng nêu rằng, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy các động lực mới này.

“Trước hết, chúng ta là quốc gia có cơ cấu dân số trẻ và đang ở giai đoạn dân số vàng. Đây là yếu tố rất thuận lợi cho việc tiếp cận công nghệ và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số, bởi chỉ khi có lực lượng lao động trẻ thì khả năng thích ứng và tiếp thu công nghệ mới diễn ra nhanh chóng.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang ở trong một bối cảnh quốc tế khá thuận lợi. Điều này tạo ra điều kiện thuận lợi để Việt Nam tiếp cận các nguồn lực, công nghệ cũng như các ý tưởng đổi mới từ bên ngoài.

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam cũng đã tích lũy được những tiền đề quan trọng về nguồn lực phát triển. Những yếu tố đó cho thấy việc xác lập mô hình tăng trưởng mới ở thời điểm hiện nay là hoàn toàn phù hợp. Nó vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn của nền kinh tế, vừa dựa trên những lợi thế so sánh mà Việt Nam đang có” - PGS.TS Bùi Quang Tuấn nói và đề xuất một mô hình tăng trưởng mới dựa trên bốn trụ cột và ba nền tảng. Bốn trụ cột gồm KHCN; kinh tế số và chuyển đổi số; tri thức con người gắn với văn hóa đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh.

Trong đó, KHCN và nghiên cứu phát triển sẽ đóng vai trò trực tiếp trong việc tạo ra các sản phẩm và công nghệ mới. Kinh tế số và chuyển đổi số, bao gồm cả trí tuệ nhân tạo, đang phát triển rất nhanh và sẽ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Trụ cột thứ ba liên quan đến nguồn lực con người và văn hóa đổi mới sáng tạo, bởi một xã hội muốn phát triển mạnh mẽ cần phải hình thành được một làn sóng sáng tạo và khởi nghiệp trong toàn xã hội. Trụ cột thứ tư là tăng trưởng xanh, hướng tới phát triển bền vững thông qua các ngành kinh tế xanh, năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và các cơ chế như thị trường carbon.

Để các trụ cột này vận hành hiệu quả, cần có ba nền tảng cơ bản. Nền tảng đầu tiên là thể chế kiến tạo, tức là xây dựng một hệ thống pháp lý và chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện cho các cá nhân và doanh nghiệp dám nghĩ, dám làm và chấp nhận rủi ro trong sáng tạo. Nền tảng thứ hai là cơ chế thị trường, giúp phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả và khuyến khích cạnh tranh. Đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số, PGS.TS Bùi Quang Tuấn nhận định, điều này có thể đạt được nếu Việt Nam khai thác hiệu quả các động lực tăng trưởng mới.

Đọc bản gốc tại đây