Mức sinh giảm mạnh, Việt Nam sắp kết thúc thời kỳ dân số vàng

Người Việt ngày càng ngại sinh con, dân số vàng sắp khép lại

Theo Cục Dân số (Bộ Y tế), Việt Nam đạt mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ) từ năm 2006 và duy trì đến năm 2021, tạo điều kiện để bước vào thời kỳ dân số vàng từ năm 2007. Đây được xem là giai đoạn có tỉ lệ người trong độ tuổi lao động cao, tạo lợi thế quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, mức sinh đã giảm xuống còn 1,93 con/phụ nữ vào năm 2025, thấp hơn mức sinh thay thế. Xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con và già hóa dân số đang khiến cơ cấu dân số thay đổi nhanh chóng.

Cục Dân số dự báo nếu mức sinh duy trì thấp, Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2036 và bắt đầu tăng trưởng dân số âm từ năm 2051. Trong khi đó, Cục Thống kê cho rằng, dân số vẫn tiếp tục tăng trong vài thập kỷ tới, nhưng chậm dần, đạt đỉnh khoảng năm 2059 rồi bước vào giai đoạn suy giảm.

Năm 2025, ngành dân số triển khai 11 chỉ tiêu, trong đó tuổi thọ trung bình đạt 74,7 tuổi, vượt mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, tỉ số giới tính khi sinh vẫn ở mức 111 bé trai trên 100 bé gái, cao hơn đáng kể so với mức cân bằng tự nhiên.

Mục tiêu đưa tỉ số giới tính khi sinh xuống dưới 109 vào năm 2030

Chính phủ đặt mục tiêu đưa tỉ số giới tính khi sinh xuống dưới 109 bé trai/100 bé gái vào năm 2030 và dưới 107 vào năm 2035, trong Chương trình mục tiêu quốc gia về dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, với tổng vốn khoảng 125.000 tỉ đồng, tập trung nâng cao chất lượng dân số, hiện đại hóa y tế cơ sở và kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.

Bộ Y tế cảnh báo Việt Nam có thể đồng thời đối mặt “giảm sinh, thừa nam thiếu nữ”; nếu xu hướng tiếp diễn, có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi kết hôn vào năm 2034 và 1,8 triệu vào năm 2059, kéo theo nhiều hệ lụy xã hội.

Theo GS Nguyễn Đình Cử - nguyên Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội, mất cân bằng giới tính khi sinh nghiêm trọng nhất tập trung ở Đồng bằng sông Hồng, trong đó nhiều địa phương như: Bắc Ninh, Phú Thọ và Hà Nội ghi nhận trên 118 bé trai/100 bé gái.

Theo bác sĩ Mai Xuân Phương - nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông - Giáo dục (Cục Dân số, Bộ Y tế), nguyên nhân chủ yếu do tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn tồn tại; trong bối cảnh gia đình ít con, áp lực có con trai nối dõi khiến một số người lựa chọn xác định giới tính thai nhi hoặc can thiệp thai kỳ, làm gia tăng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Siết chế tài, hỗ trợ gia đình sinh con gái

Bộ Y tế đề xuất nhiều giải pháp trong dự thảo Luật Dân số, trong đó có tước chứng chỉ hành nghề bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi và tăng mức xử phạt hành vi lựa chọn giới tính thai nhi lên tối đa 100 triệu đồng.

Cùng với xử lý vi phạm, cơ quan quản lý nghiên cứu chính sách hỗ trợ tài chính hoặc hiện vật cho gia đình sinh con một bề là gái, nhất là ở nông thôn và nhóm dễ bị tổn thương. Một số địa phương như: Hải Phòng, Cà Mau đã triển khai và bước đầu ghi nhận hiệu quả tích cực.

Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, để giảm mất cân bằng giới tính khi sinh bền vững, Việt Nam cần đồng thời hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường giám sát dịch vụ xác định giới tính thai nhi; xây dựng hệ thống cảnh báo, theo dõi và can thiệp sớm tại các địa phương có tỉ số giới tính cao; đồng thời đẩy mạnh truyền thông nhằm thay đổi nhận thức về bình đẳng giới, xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ và khẳng định giá trị trẻ em gái.

Đẩy nhanh Đề án kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh

Bộ Y tế cũng đang thúc đẩy hoàn thiện Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026-2035 và phấn đấu trình Chính phủ ban hành ngay trong tháng 9.2026, sớm hơn kế hoạch.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, việc xây dựng đề án nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về công tác dân số, bình đẳng giới và phát triển bền vững, đồng thời tạo hành lang pháp lý đồng bộ để từng bước đưa tỉ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên.

Theo lộ trình, giai đoạn 2026-2030, Việt Nam phấn đấu giảm tỉ số giới tính khi sinh xuống dưới 109 bé trai/100 bé gái. Giai đoạn 2031-2035, chỉ số này tiếp tục giảm xuống dưới 107 bé trai/100 bé gái, hướng tới mức cân bằng tự nhiên từ 104-106 bé trai/100 bé gái, góp phần bảo đảm cơ cấu dân số hợp lý và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Đọc bản gốc tại đây