Đòn bẩy dài hạn, tạo cú hích cải thiện mức sinh

Mức sinh giảm sâu, áp lực dân số già hiện hữu

Theo báo cáo của Cục Dân số (Bộ Y tế), tuổi thọ trung bình của người Việt Nam ước đạt 74,7 tuổi, vượt mục tiêu đề ra, cho thấy những cải thiện tích cực về chăm sóc sức khỏe và chất lượng sống. Tỉ số giới tính khi sinh được duy trì ở mức 111 bé trai/100 bé gái, tuy đạt chỉ tiêu nhưng vẫn cao hơn ngưỡng cân bằng tự nhiên, tiềm ẩn nguy cơ mất cân đối trong tương lai.

Đáng chú ý, tổng tỉ suất sinh toàn quốc năm 2025 ước đạt 1,93 con/phụ nữ, chưa chạm mức sinh thay thế. Con số này phản ánh rõ xu hướng sinh ít, sinh muộn đang tiếp diễn và có chiều hướng lan rộng.

Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) Lê Thanh Dũng lo ngại: Xu hướng “ngại sinh con” không chỉ xuất hiện ở các đô thị lớn mà còn lan rộng sang nhiều địa phương từng có mức sinh cao. Nguyên nhân chủ yếu đến từ áp lực chi phí nuôi dạy con, công việc, cũng như thay đổi trong quan niệm sống của người trẻ. Trong khi đó, tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh, đặt ra nguy cơ thiếu hụt lao động và gia tăng gánh nặng an sinh xã hội trong tương lai gần.

Cần thêm những “đòn bẩy” dài hạn

Các dự báo cho thấy, nếu xu hướng sinh thấp kéo dài, Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2036. Đến năm 2044, lực lượng trong độ tuổi lao động bắt đầu suy giảm và từ năm 2051, dân số có thể tăng trưởng âm. Giai đoạn 2069-2074, mức giảm bình quân được dự báo lên tới khoảng 461.000 người mỗi năm.

Trước áp lực này, việc duy trì mức sinh thay thế được xem là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo nguồn nhân lực và ổn định phát triển kinh tế - xã hội trong dài hạn. Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Bộ Y tế vừa đề xuất Chính phủ hỗ trợ tài chính cho phụ nữ sinh con nhằm cứu vãn đà suy giảm tỉ lệ sinh trên toàn quốc.

Theo đề xuất, phụ nữ sinh con thuộc ba nhóm: Dân tộc thiểu số rất ít người, sống tại địa phương có mức sinh thấp và sinh đủ hai con trước 35 tuổi sẽ được hỗ trợ 2 triệu đồng/lần sinh. Khoản chi do ngân sách địa phương bảo đảm, tỉnh có thể quyết định mức cao hơn. Người thuộc nhiều diện được hưởng đồng thời các chính sách; trường hợp đang nhận trợ cấp xã hội vẫn được hỗ trợ.

Dự thảo quy định lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ 7 tháng, lao động nam có vợ sinh con được nghỉ 10 ngày làm việc. Hồ sơ nộp tại UBND cấp xã (trực tiếp, bưu chính hoặc trực tuyến), giải quyết trong 5 ngày nếu đủ điều kiện; tiền hỗ trợ chi trả một lần trong tối đa 6 tháng sau sinh.

Bộ Y tế đề xuất hỗ trợ 1,5 triệu đồng/trường hợp để sàng lọc trước và sau sinh (900.000 đồng trước sinh, 600.000 đồng sơ sinh), nhằm phát hiện sớm các bệnh bẩm sinh phổ biến. Kinh phí được chi trả một lần trong tối đa 3 tháng.

Song song đó, dự thảo cũng đưa ra các biện pháp giảm thiểu tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi, thông qua tăng cường truyền thông, hoàn thiện chính sách nâng cao vị thế phụ nữ và siết chặt kiểm tra, xử lý vi phạm. Đáng chú ý, chính sách còn hướng tới nhóm người cao tuổi, đặc biệt là người cô đơn, bệnh nặng, không có khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Nhà nước khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong việc chăm sóc người cao tuổi tại nhà và tại cộng đồng.

Trong bối cảnh dân số đang bước vào giai đoạn già hóa nhanh, những đề xuất này được kỳ vọng tạo “cú hích” kép: Vừa khuyến khích sinh đủ hai con, vừa nâng cao chất lượng dân số, đảm bảo nguồn lực cho phát triển bền vững.

Đọc bản gốc tại đây