Tăng lương hưu 4,5% và 200.000 đồng: Nhóm lương thấp được kéo lên nhanh hơn

Tại dự thảo Thông tư hướng dẫn điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) và trợ cấp hằng tháng, Bộ Nội vụ đưa ra hai phương án điều chỉnh lương hưu.

Phương án thứ nhất, một số nhóm đối tượng được tăng 4,5% và cộng thêm 200.000 đồng/tháng so với mức hưởng của tháng 6.2026, trong khi các nhóm còn lại được tăng 8%.

Phương án thứ hai là tăng đồng loạt 8% trên mức hưởng của tháng liền kề trước thời điểm điều chỉnh đối với tất cả đối tượng thuộc diện áp dụng.

Ưu điểm và hạn chế của 2 phương án

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Trần Văn Trung - Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM - cho rằng, mỗi phương án đều có những ưu điểm và hạn chế nhất định, phản ánh hai cách tiếp cận khác nhau giữa nguyên tắc bảo hiểm và mục tiêu an sinh.

Theo ông Trung, phương án tăng đồng loạt theo tỉ lệ có ưu điểm rõ ràng về tính đơn giản, minh bạch và dễ thực hiện. Quan trọng hơn, cách điều chỉnh này bảo đảm nguyên tắc “đóng - hưởng”, người đóng nhiều, đóng lâu sẽ được hưởng mức tăng tương xứng. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của phương án này là không cải thiện đáng kể đời sống của nhóm thu nhập thấp.

"Với cách tăng đồng loạt, người có lương hưu cao sẽ tiếp tục được tăng nhiều hơn về giá trị tuyệt đối, dẫn đến khoảng cách giữa các nhóm không những không thu hẹp mà còn có thể giãn ra" - ông Trung phân tích.

Ngược lại, phương án tăng 4,5% và cộng thêm 200.000 đồng/tháng (phương án "lai") được đánh giá có khả năng điều tiết tốt hơn về mặt xã hội. Khi kết hợp giữa phần tăng theo tỉ lệ và phần tăng tuyệt đối, người có mức lương hưu thấp sẽ được hưởng mức tăng cao hơn về tỉ lệ, qua đó giúp thu hẹp khoảng cách giữa các nhóm.

Ông lấy ví dụ cụ thể, giả sử một người có lương hưu 3 triệu đồng/tháng, mức tăng 4,5% tương đương 135.000 đồng, cộng thêm 200.000 đồng, tổng mức tăng là 335.000 đồng, tương đương khoảng 11,2%. Trong khi đó, người có lương hưu 10 triệu đồng/tháng sẽ tăng 450.000 đồng từ phần 4,5% và thêm 200.000 đồng, tổng cộng 650.000 đồng, tương đương khoảng 6,5%.

Như vậy, người có thu nhập thấp được tăng ít hơn về giá trị tuyệt đối nhưng lại cao hơn về tỉ lệ; ngược lại, người có thu nhập cao được tăng nhiều hơn về số tiền nhưng tỉ lệ tăng thấp hơn.

“Xét về tổng thể, phương án "lai" giúp kéo nhóm thu nhập thấp lên nhanh hơn, qua đó tăng cường công bằng xã hội trong hệ thống hưu trí" - ông Trung nhận định.

Thiết kế chính sách hợp lý và truyền thông đủ minh bạch

Tuy nhiên, phương án "lai" cũng không tránh khỏi những tác động nhất định đến nguyên tắc “đóng - hưởng”. Phần tăng tuyệt đối không gắn với mức đóng góp có thể làm suy giảm tương đối tính tương xứng giữa đóng và hưởng, dù không làm phá vỡ hoàn toàn nguyên tắc bảo hiểm.

Bên cạnh đó, việc thay đổi tương quan lợi ích giữa các nhóm còn kéo theo những phản ứng về mặt tâm lý. Theo phân tích của chuyên gia, nhóm người có mức đóng góp cao có thể cảm nhận mức tăng của mình thấp hơn tương đối so với nhóm thu nhập thấp, từ đó nảy sinh tâm lý “thiệt thòi”.

Hiện tượng này phần lớn xuất phát từ hiệu ứng so sánh tương đối khi người hưởng không chỉ nhìn vào mức tăng của bản thân mà còn so với người khác.

Dù vậy, theo PGS.TS Trần Văn Trung, những phản ứng này là hệ quả mang tính tự nhiên khi có sự điều chỉnh về tương quan lợi ích. Trong một hệ thống an sinh xã hội hiện đại, việc cân bằng giữa công bằng theo đóng góp và công bằng xã hội là yêu cầu tất yếu.

“Vấn đề không phải là loại bỏ phương án "lai", mà là thiết kế chính sách hợp lý và truyền thông đủ minh bạch, thuyết phục để giảm thiểu phản ứng tâm lý tiêu cực” - ông Trung nhấn mạnh.

Theo đó, phương án điều chỉnh lương hưu theo hướng kết hợp giữa tăng theo tỉ lệ và hỗ trợ có mục tiêu vẫn được xem là lựa chọn phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Cách tiếp cận này cho phép vừa duy trì nguyên tắc đóng - hưởng ở mức cơ bản, vừa tăng cường vai trò điều tiết của chính sách an sinh, hướng tới mục tiêu công bằng và bền vững trong dài hạn.

Đọc bản gốc tại đây