Tạo hành lang pháp lý bảo vệ báo chí trước tin giả và nền tảng số

Bảo vệ an ninh tư tưởng và an ninh nhận thức trong kỷ nguyên AI

Dự án Luật Báo chí (sửa đổi) sẽ được Quốc hội xem xét, thông qua vào đầu tháng 12.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (TPHCM) cho rằng dự thảo Luật Báo chí được sửa đổi trong bối cảnh không gian thông tin toàn cầu thay đổi tận gốc rễ trước tác động của trí tuệ nhân tạo.

Tốc độ lan truyền dữ liệu vượt xa khả năng kiểm chứng của con người, biến thông tin thành một dạng quyền lực mới, thậm chí là “vũ khí mới”, đặt ra thách thức an ninh phi truyền thống đối với an ninh tư tưởng, an ninh nhận thức và an ninh xã hội.

Do đó, việc sửa đổi Luật Báo chí phải tạo ra khung pháp lý đủ mạnh để bảo vệ an ninh tư tưởng và an ninh nhận thức trong kỷ nguyên AI.

Đại biểu đề xuất 4 nhóm nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, cần bổ sung quy định về tác phẩm báo chí có yếu tố trí tuệ nhân tạo, yêu cầu cơ quan báo chí công bố mức độ can thiệp của AI và chịu trách nhiệm về độ chính xác, khách quan của nội dung.

Đây là chuẩn mực đã được EU, UNESCO và nhiều quốc gia áp dụng, nhằm ngăn chặn tình trạng AI trở thành “nhà báo vô danh”.

Thứ hai, về trách nhiệm của cơ quan báo chí và nhà báo, đại biểu kiến nghị bổ sung nghĩa vụ xác minh độc lập nội dung có yếu tố AI; yêu cầu nhà báo nhận diện, cảnh báo và không sử dụng nội dung AI chưa được xác minh theo quy trình nội bộ.

Thứ ba, về quản lý nền tảng xuyên biên giới, đại biểu nhấn mạnh dự thảo Luật cần có quy định riêng ràng buộc các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok. Các nền tảng này phải có đại diện pháp lý tại Việt Nam, công khai thuật toán đề xuất nội dung, gỡ bỏ tin giả trong 24 giờ, định danh tài khoản, hợp tác truy vết các chiến dịch thao túng và kết nối hệ thống AI cảnh báo sớm của cơ quan chức năng.

Thứ tư, bổ sung điều về “Bảo vệ nạn nhân bị thao túng thông tin”, bao gồm quyền yêu cầu cải chính, quyền truy vết nguồn gốc tin giả và cơ chế bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh, báo chí không chỉ đưa tin mà còn là “lá chắn nhận thức”, “tường lửa tinh thần”, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và chủ quyền quốc gia.

Nếu không có nền báo chí mạnh, chính xác, đủ năng lực sử dụng AI, thông tin xấu độc sẽ lấn át thông tin chính thống, để thuật toán dẫn dắt dư luận thay vì sự thật. Khi đó, chủ quyền thông tin có thể bị xâm hại ngay trong đời sống hằng ngày.

Đề xuất bổ sung quy định bảo vệ an toàn nhà báo

Quan tâm đến quy định về quyền và nghĩa vụ của nhà báo, đại biểu Đoàn Thị Lê An (Đoàn Cao Bằng) nêu thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhiều nhà báo khi tác nghiệp tại điểm nóng đã đối diện rủi ro cao về tính mạng, sức khỏe, bị cản trở hoặc thiếu sự hỗ trợ kịp thời. Trong khi đó, dự thảo luật hiện chưa quy định đầy đủ trách nhiệm bảo vệ nhà báo trong các tình huống này.

Đại biểu kiến nghị cần xem xét bổ sung quy định về quyền được bảo vệ an toàn của nhà báo khi tác nghiệp trong các tình huống rủi ro, bao gồm: thiên tai, cháy nổ, hiện trường tai nạn, khu vực có nguy cơ mất an toàn, hoặc các bối cảnh nhạy cảm về an ninh trật tự.

Việc bổ sung quy định trên là cần thiết nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của nhân dân; bảo vệ an toàn tính mạng và sức khỏe của lực lượng làm nhiệm vụ báo chí; đồng thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất để lực lượng chức năng phối hợp hỗ trợ nhà báo tại hiện trường; phù hợp thông lệ quốc tế về bảo vệ phóng viên khi tác nghiệp tại các khu vực nguy hiểm.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng (Đoàn Quảng Trị) cũng cho rằng hoạt động báo chí điều tra, phòng chống tham nhũng, tác nghiệp ở vùng thiên tai, vùng sâu vùng xa… vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về “cơ chế phối hợp bảo vệ nhà báo” giữa cơ quan báo chí - chính quyền địa phương - lực lượng công an khi có dấu hiệu đe dọa, cản trở tác nghiệp. Đồng thời, hoàn thiện quy trình xử lý nghiêm các hành vi vi phạm để bảo đảm tính răn đe.

Đọc bản gốc tại đây