Thu nhập 100 triệu đồng đóng thuế 35%, gánh nặng thuế tăng mạnh dù thu nhập thực không đổi

Nhiều băn khoăn với biểu thuế lũy tiến 5 bậc

Trong tuần làm việc thứ ba của Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV (từ ngày 3.11 – 7.11.2025), các đại biểu tiếp tục họp phiên toàn thể ở hội trường, nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về nhiều dự án luật quan trọng, trong đó có dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi).

Theo dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), biểu thuế được đề xuất rút từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, với khoảng cách giữa các bậc tăng dần theo các mức 10, 20, 30 và 40 triệu đồng/tháng; thuế suất tương ứng là 5%, 15%, 25%, 30% và 35%. Bậc thuế suất cao nhất 35% áp dụng đối với phần thu nhập tính thuế trên 100 triệu đồng/tháng.

Với phương án này, đa số các bậc thuế có mức huy động giảm so với hiện hành.

Tuy nhiên, tại báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, nhiều đại biểu Quốc hội có ý kiến cho rằng cần nghiên cứu tổng thể và đánh giá kỹ lưỡng để bảo đảm hợp lý bởi một số khoảng thu nhập tính thuế trong dự thảo lại tạo ra nghĩa vụ thuế lớn hơn so với Luật hiện hành, khiến tính công bằng giữa các nhóm thu nhập chưa được đảm bảo.

Gánh nặng thuế tăng dù thu nhập thực không đổi

Tại hội thảo khoa học “Chính sách quản lý thuế, hải quan, logistics” tổ chức vào chiều 5.11 tại Học viện Tài chính, PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu (Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, trong hệ thống thuế lũy tiến, thuế suất biên quyết định hành vi cận biên, song thuế suất trung bình mới là chỉ báo tổng quát về sức chịu đựng thuế và tính công bằng theo chiều dọc, đặc biệt khi xem xét sự thay đổi chính sách thuế theo thời gian.

PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu cho biết, theo quy định ban đầu của Luật Thuế TNCN năm 2007, với mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế là 4 triệu đồng/tháng, thuế suất trung bình tăng dần theo mức thu nhập. Ở thu nhập 70 triệu đồng/năm, thuế suất trung bình là 1,57%; với thu nhập 150 triệu đồng/năm là 4,80%; 250 triệu đồng/năm là 8,52%; 450 triệu đồng/năm là 13,67%; 800 triệu đồng/năm là 19,43%; 1 tỉ 200 triệu đồng/năm là 23,75%; và 1 tỉ 600 triệu đồng/năm là 26,56%. Đây là mức thuế “thiết kế ban đầu” của hệ thống.

Từ năm 2009 đến 2025, mức giảm trừ gia cảnh được điều chỉnh ba lần. Năm 2013, khi chỉ số giá tiêu dùng tăng gấp đôi, khấu trừ cho bản thân được nâng lên 9 triệu đồng/tháng. Đến năm 2020, khi CPI tăng thêm 20%, mức giảm trừ được điều chỉnh lên 11 triệu đồng/tháng. Tính đến năm 2025, chỉ số giá đã tăng tổng cộng 2,88 lần so với gốc năm 2009.

Tuy nhiên, biểu thuế lũy tiến 7 bậc của Luật 2007 vẫn được giữ nguyên trong suốt giai đoạn này. Điều này dẫn đến việc, dù mức khấu trừ có được điều chỉnh, phần thu nhập chịu thuế kéo theo vẫn tăng nhanh hơn, khiến gánh nặng thuế tăng lên đáng kể.

Khi điều chỉnh thu nhập gốc bằng hệ số trượt giá 2,88 và áp dụng mức giảm trừ gia cảnh 11 triệu đồng/tháng, mức thuế trung bình đều tăng ở mọi nhóm thu nhập. Với thu nhập gốc 70 triệu đồng/năm, thuế suất trung bình tăng từ 1,57% lên 2,74%; 150 triệu đồng tăng từ 4,80% lên 10,28%; 250 triệu đồng tăng từ 8,52% lên 17,42%; 450 triệu đồng tăng từ 13,67% lên 22,91%; 800 triệu đồng tăng từ 19,43% lên 27,71%; 1 tỉ 200 triệu đồng tăng từ 23,75% lên 29,98%; và 1 tỉ 600 triệu đồng tăng từ 26,56% lên 32,11%.

Như vậy, dù thu nhập thực không đổi (sau khi quy đổi theo trượt giá), người lao động phải nộp thuế nhiều hơn đáng kể so với thiết kế ban đầu vì biểu thuế không thay đổi theo mức giá.

PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu cho rằng, về bản chất, việc chỉ điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh mà không điều chỉnh biểu thuế đồng thời đã làm tăng mức điều tiết thuế, đi ngược lại xu thế tại nhiều quốc gia, nơi việc cập nhật biểu thuế theo lạm phát được thực hiện thường xuyên để đảm bảo công bằng.

Phương án 2 vẫn khiến gánh nặng thuế cao hơn thiết kế ban đầu

Để đánh giá liệu dự thảo Luật Thuế TNCN năm 2025 có khắc phục được tình trạng này hay không, PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu tiếp tục tính toán trên cùng các mức thu nhập đã điều chỉnh theo trượt giá, áp dụng mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng và biểu thuế gồm 5 bậc theo phương án 2 của Bộ Tài chính.

Kết quả cho thấy, gánh nặng thuế có giảm so với mức thực tế năm 2025 nhưng vẫn cao hơn nhiều so với mức thiết kế ban đầu của năm 2007. Thuế suất trung bình tại các mức thu nhập 150 triệu đồng/năm và 250 triệu đồng/năm tăng lần lượt khoảng 20% và 25% so với ban đầu. Chỉ có mức thu nhập gốc 70 triệu đồng/năm ghi nhận gánh nặng thuế giảm nhẹ do mức giảm trừ gia cảnh tăng nhanh hơn tốc độ trượt giá.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu, dù phương án 2 có điều chỉnh số bậc thuế và giãn cách thu nhập giữa các bậc, gánh nặng thuế vẫn chưa được đưa về mức thiết kế năm 2007.

Điều này cho thấy dự thảo hiện nay chưa giải quyết triệt để sự gia tăng gánh nặng thuế theo thời gian. Việc sửa đổi biểu thuế lần này, theo ông, cần đảm bảo nguyên tắc công bằng về nghĩa vụ thuế và phù hợp với khả năng chịu đựng của người nộp thuế, nhất là nhóm lao động hưởng lương, vốn là đối tượng chịu điều tiết trực tiếp và khó có khả năng chuyển gánh nặng thuế.

Đọc bản gốc tại đây