Từ thử thách giông bão, chính quyền 2 cấp lớn lên từng ngày

Phép thử trong giông bão

Gần nửa năm sau thời điểm chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, Quảng Trị lập tức bước vào một phép thử: Bão chồng bão, mưa nối mưa. Những xã, phường mới hợp nhất, những cán bộ vừa nhận nhiệm vụ trong bộ máy thay đổi… tất cả chưa kịp quen hơi thở nhịp việc mới thì giông bão đã ập đến, đòi hỏi sự vận hành trơn tru, quyết đoán.

Đó không còn là những buổi họp triển khai hay văn bản quy chế. Đó là thực tiễn, nguyên bản, gấp gáp và đôi khi khắc nghiệt, để kiểm nghiệm năng lực ứng phó của chính quyền 2 cấp, nơi mà cấp xã, phường trở thành điểm tựa đầu tiên và cũng là cuối cùng của người dân trong thiên tai.

Kể từ khi hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Quảng Trị liên tiếp hứng chịu 4 cơn bão số 5, 6, 9 và đặc biệt là bão số 10. Quét mạnh qua khu vực phía Bắc tỉnh, nơi trước đây là các xã Quảng Đông, Quảng Phú, Quảng Kim, Quảng Hợp (huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ), nay thuộc xã Phú Trạch, trận bão đã để lại những vết xước lớn trên hệ thống giao thông, điện lưới, nhà cửa và những công trình dân sinh.

Nhưng giữa những cột điện bị quật ngã, đám mái tôn bay vèo vèo trong gió, có một điều không đổ sập: Niềm tin của dân vào chính quyền cơ sở.

Bà Tưởng Thị Nhiên, thôn 3 Hợp Phú, nhớ lại đêm bão bằng giọng còn run nhưng ánh mắt đầy biết ơn: “Nhà tôi tạm bợ, tôi sợ lắm. Chính quyền báo bão rất mạnh, vận động di dời nên tôi sang nhà hàng xóm kiên cố. Tôn bay ầm ầm, mà nghĩ lại, nếu không đi sớm thì chắc chẳng kịp đâu”.

Bà kể, tin cảnh báo được phát liên tục trên loa truyền thanh, điện thoại, mạng xã hội của xã. Người dân không chờ ai thúc giục, họ tự chằng chống, chuẩn bị lương thực, nước uống, đèn pin. Những hộ ở nhà yếu đều được bố trí nơi sơ tán. “Bão vào rồi thì chẳng làm được gì nữa. Mưa gió đứng không vững, nói gì đến giằng chống”, bà nói.

Việc không có thiệt hại về người trong một cơn bão mạnh như số 10 là kết quả của một loạt hành động từ sớm, bài bản và có trách nhiệm, những điều mà trước đây cấp xã không phải lúc nào cũng có đủ thẩm quyền để quyết định.

Một trong những thay đổi lớn nhất của chính quyền địa phương 2 cấp là việc trao nhiều thẩm quyền hơn cho cấp xã, phường. Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự được kiện toàn, hợp nhất các nhiệm vụ vốn thuộc cấp huyện trước đây.

Cấp xã giờ đây không chỉ “chờ chỉ đạo” mà phải xây dựng kịch bản ứng phó, phân bổ nguồn lực, tiếp nhận cứu trợ, thẩm định hỗ trợ sản xuất và đặc biệt là tổ chức sơ tán dân trong các tình huống nguy hiểm.

Ông Nguyễn Chí Thắng – Bí thư Đảng ủy xã Phú Trạch – chia sẻ: “Bộ máy mới, địa bàn mới, nhưng chúng tôi không thể bị động. Kinh nghiệm từ các cơn bão vừa qua cho thấy: Phải nắm chắc từng hộ dân, từng vị trí xung yếu. Không dựa vào ai khác được”.

Ông mô tả một đêm trước khi bão đổ bộ: Cán bộ xã trực 24/24 tại trụ sở Đảng ủy, UBND, các thôn; dân quân, công an, đoàn thể được huy động đầy đủ; từng tổ công tác gõ cửa từng hộ để vận động di dời.

Tình huống thực tế khác xa lý thuyết. Khi mưa gió bắt đầu rít lên, phải có người đứng đó, nói với dân rằng: “Bác đi với chúng cháu, an toàn đã”. Nếu chậm vài phút, hậu quả rất khó lường.

Nếu Phú Trạch gồng mình trong gió bão, thì xã biển Vĩnh Hoàng trải qua một thách thức khác: Giữ bằng được tuyến đê biển dài 12km, lá chắn sống còn của hàng nghìn hộ dân.

Khi bão số 10 còn cách bờ vài chục hải lý, sóng biển đã bắt đầu đánh mạnh, tạo các vết nứt lớn trên thân đê. Chỉ cần vài giờ nữa không xử lý, nguy cơ vỡ đê là hoàn toàn có thật.

Hàng trăm người, công an, quân sự, biên phòng, dân quân và dân địa phương đã thức trắng đêm, chuyền tay từng bao cát để vá đê. Ánh đèn pin, tiếng sóng gầm, tiếng người hò nhau một nhịp một làm nên một chiến trường không tiếng súng.

Chính quyền vững giữa bão lớn

Mô hình 2 cấp đặt ra nhiều câu hỏi về tổ chức, vận hành. Cán bộ từ nơi khác chuyển về xã mới; địa bàn rộng hơn trước; quy chế phối hợp giữa các Ban Chỉ huy Quân sự xã chưa hoàn thiện; tình huống liên xã, liên khu vực dễ rơi vào lúng túng.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Hoàng Nam cho biết, tỉnh đã thành lập 5 khu vực phòng thủ trọng yếu, đóng vai trò “trạm trung chuyển chỉ huy”, điều phối lực lượng và phương tiện khi địa phương gặp sự cố.

“Không còn cấp huyện, mọi lực lượng phải đưa về xã trung tâm hoặc vùng trọng yếu. Tổ dân phố, thôn bản phải phát huy tối đa vai trò nòng cốt, vì họ biết rõ từng hộ dân, từng điểm nguy cơ” – ông nói.

Theo ông, giai đoạn đầu vận hành chính quyền 2 cấp, tỉnh phải “đỡ lưng” cho cơ sở trong nhiều mặt, từ tham mưu, hướng dẫn, đến hỗ trợ lực lượng. Nhưng về lâu dài, cấp xã sẽ trở thành một hệ thống đủ mạnh, tự xử lý phần lớn tình huống.

Trong các cơn bão vừa qua, tỉnh ban hành nhiều công điện khẩn, yêu cầu xã thực hiện đúng thời gian, đúng nhiệm vụ, báo cáo đúng tiến độ. Nhưng khi bước ra thực tế, xã không chỉ “thực hiện”, mà phải suy nghĩ, quyết định và triển khai trong những điều kiện đầy biến động.

Xã, phường, đặc khu vừa là “điểm cuối” nhận lệnh, vừa là “điểm đầu” cho chuỗi hành động cứu dân - giữ làng - bảo vệ hạ tầng. Nếu ví hệ thống phòng, chống thiên tai là một cỗ máy, thì cấp xã chính là bánh răng nhỏ nhưng giữ vai trò quan trọng nhất để toàn bộ guồng máy vận hành.

Bởi từ đây, những con số trên văn bản trở thành những câu chuyện đời thực: Một mái tôn khỏi bay, một cụ già được đưa đến nhà kiên cố, một tuyến đê được vá kịp lúc.

Quảng Trị đang xây dựng hệ thống phòng thủ thiên tai theo mô hình 3 mắt xích cấp tỉnh - cấp xã - cộng đồng. Khi 3 mắt xích này gắn chặt, hệ thống vận hành trơn tru, thiệt hại giảm xuống mức thấp nhất. Và điều rõ nhất sau hàng loạt cơn bão là: Cấp xã đã trưởng thành nhanh hơn bất kỳ dự báo nào.

Thiên tai chưa bao giờ là “bài toán có lời giải cố định”. Nhưng qua từng trận bão, từng cuộc sơ tán, từng lần thức trắng bên tuyến đê, các xã của Quảng Trị đang chứng minh rằng họ đủ năng lực, đủ bản lĩnh để đứng vững trong mô hình mới.

Từ những căn nhà tạm của người dân, những đêm cát bay mịt mờ trên đê Vĩnh Hoàng, đến những tổ trực bão ở Phú Trạch… tất cả khắc họa một điều: Khi quyền hạn và trách nhiệm được trao đúng chỗ, cấp xã hoàn toàn có thể là tuyến đầu vững chắc của một chính quyền mới.

Và trong từng hơi gió bão đi qua, người dân Quảng Trị đã nhìn thấy điều quan trọng nhất: không ai bị bỏ lại phía sau.

Đọc bản gốc tại đây