Làm rõ vai trò giai cấp công nhân trong quản trị xã hội hiện đại

Công nhân là chủ thể của phát triển bền vững

Một trong những điểm nhấn quan trọng của dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là cách tiếp cận mới về quản trị xã hội: phát triển phải đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội; các thiết chế phải hướng đến phúc lợi con người; “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Đây là bước tiến lớn về tư duy khi coi yếu tố con người, đặc biệt là người lao động, là nền tảng của mọi chiến lược phát triển.

Theo bà Phan Thị Thuý Linh, Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Đà Nẵng, nhìn từ thực tiễn Đà Nẵng, quan điểm này có cơ sở sâu sắc. Thành phố hiện có hơn 214.000 đoàn viên công đoàn, trong đó hơn 87.000 công nhân làm việc tại các khu công nghiệp.

Đây là lực lượng trẻ, năng động, tiếp thu khoa học – công nghệ nhanh, là chủ thể quan trọng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Họ cũng là đối tượng chịu tác động trực tiếp từ biến động thị trường lao động, từ yêu cầu chuyển đổi số đến chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, thu nhập của công nhân chỉ đáp ứng khoảng 80% mức sống tối thiểu, khiến phần lớn phải làm thêm giờ để bù đắp chi phí sinh hoạt. Điều này cho thấy công nhân không chỉ là lực lượng sản xuất của cải vật chất, mà còn là nhóm dễ tổn thương nhất trong sự thay đổi của nền kinh tế hiện đại. Vì vậy, để quản trị xã hội hiệu quả, trước hết phải quản trị tốt chính đời sống của lực lượng lao động này.

Vai trò giai cấp công nhân trong quản trị xã hội hiện đại không chỉ nằm ở năng lực sản xuất, mà ở chỗ họ phải được tham gia nhiều hơn vào các quá trình đối thoại, giám sát và phản biện chính sách. Một xã hội bền vững không thể thiếu sự hiện diện của công nhân trong hoạch định và thực thi các chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến họ.

Công đoàn, thiết chế then chốt trong quản trị xã hội

Điều 10 Hiến pháp 2025 xác định Công đoàn không chỉ là tổ chức chăm lo quyền lợi người lao động, mà là chủ thể tham gia quản lý xã hội. Điều này phù hợp với mô hình quản trị hiện đại, nơi các thiết chế xã hội đóng vai trò song hành với Nhà nước và doanh nghiệp.

Tại Đà Nẵng, mô hình “thiết chế công đoàn” đã thể hiện rõ vai trò này. Giai đoạn qua, hơn 82.500 lượt công nhân, viên chức, lao động được chăm lo với tổng kinh phí 344 tỉ đồng. Có 370 căn “Mái ấm Công đoàn” được xây dựng. Quỹ trợ vốn xoay vòng đạt hơn 64 tỉ đồng, giúp hàng nghìn lao động vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống. Những chương trình như Tết Sum vầy, Phiên chợ công nhân, Siêu thị công nhân, Bữa cơm Công đoàn… đã trở thành điểm tựa thực sự cho người lao động.

Điều đáng nói là các chương trình này không chỉ là sự hỗ trợ mang tính phúc lợi đơn thuần, mà đang trở thành một cấu phần của quản trị xã hội – nơi Công đoàn đóng vai trò kiến tạo, huy động nguồn lực xã hội, kết nối doanh nghiệp và Nhà nước để chăm lo cho người lao động.

Trong bối cảnh công nghiệp hóa gắn với chuyển đổi số, Công đoàn còn giữ vai trò đào tạo lại, đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp cho công nhân – điều kiện then chốt để tránh “bẫy thất nghiệp tuổi 35”. Công đoàn cũng là lực lượng thúc đẩy đối thoại xã hội ba bên, tạo nền tảng cho quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ.

Theo lãnh đạo Liên đoàn Lao động thành phố Đà Nẵng, để tư duy mới trong dự thảo Văn kiện XIV đi vào thực tiễn, cần nhấn mạnh rõ hơn vai trò của giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn.

Trong đó, một số định hướng quan trọng cần được thể chế hóa gồm: Bổ sung các chỉ tiêu cụ thể về thu nhập tối thiểu, nhà ở, nhà trẻ, điều kiện làm việc, an toàn lao động. Xem đối thoại xã hội ba bên là cơ chế bắt buộc, được vận hành định kỳ. Xây dựng thị trường lao động linh hoạt, hiện đại, gắn với đào tạo lại và đào tạo chuyển đổi nghề. Đưa an toàn – sức khỏe nghề nghiệp trở thành tiêu chí bắt buộc trong phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Tư duy mới trong Văn kiện Đại hội XIV mở ra một cách tiếp cận hiện đại và nhân văn: phát triển xã hội phải gắn với nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động. Làm rõ vai trò giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn không chỉ là yêu cầu lý luận, mà là điều kiện để xây dựng một xã hội công bằng, ổn định và bền vững.

Xem bản gốc tại đây