Quả ngọt từ sự kiên định của nữ nghệ nhân làng nghề

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hồi hiện là Giám đốc HTX Sơn mài Hạ Thái kiêm Chủ tịch Hội làng nghề xã Hồng Vân (Hà Nội).

Sinh năm 1958 trong gia đình có truyền thống làm nghề sơn mài, bà Hồi sớm bén duyên với chất liệu truyền thống từ năm 16 tuổi. Thế nhưng hành trình 50 năm gắn bó với nghề của bà không hề bằng phẳng, đó là chuỗi ngày - như bà nói “đánh đổi, vượt bão và vực dậy cả một di sản”.

Bà Hồi kể, sau những năm đầu gắn bó với nghề thợ vẽ, sơn mài, cuộc đời người thợ thủ công của bà chứng kiến bước ngoặt lớn khi hợp tác xã giải thể vào năm 1991. Không còn đơn hàng, không còn công việc cũ, phải tạm gác lại đam mê với công việc truyền thống để trở về việc đồng áng, nhưng “lửa nghề” trong lòng bà Hồi chưa từng bị dập tắt…

“Khi còn làm trong hợp tác xã, tôi được giao làm các sản phẩm như khảm trai, tạo hình vỏ trai... Khi hợp tác xã giải thể, tôi được chia ruộng rồi trở về làm nông. Nhưng lửa nghề vẫn cháy, nhờ có sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, tôi lại quyết tâm phải trở lại với công việc mình đam mê…” - bà Hồi chia sẻ.

Đó là những ngày tháng đầy gian khó. Bà Hồi phải đăng ký làm công nhân thời vụ tại các xưởng sơn mài để có tiền trang trải, đồng thời miệt mài học hỏi, tích lũy thêm kinh nghiệm và vốn. Nhiều năm ròng rã, sự kiên trì này đã tạo nên bước đệm vững chắc. Đến năm 2003, với chút vốn liếng, bà Hồi đã quyết định khởi nghiệp, tự mở xưởng riêng.

“Truyền thông thời đó chưa phát triển, việc quảng bá và tìm kiếm đầu mối tiêu thụ là một bài toán nan giải. Không nản chí, vợ chồng tôi từ quê lên phố cổ Hà Nội để giới thiệu các sản phẩm thủ công mỹ nghệ cho các cửa hàng. Nhờ tình yêu nghề bền bỉ và sự cố gắng không ngừng nghỉ, công việc kinh doanh dần lớn mạnh. Các mặt hàng được đa dạng hóa, từ bát, đĩa, lọ hoa đến tranh khổ lớn, đáp ứng đúng nhu cầu thị trường….” - bà Hồi chia sẻ.

Gắn bó với nghề 50 năm, giờ đây, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hồi có thể nhắm mắt hình dung và miêu tả tường tận quy trình sản xuất các sản phẩm. “Một chiếc bình hoa đơn giản cũng phải qua khoảng 12 công đoạn. Đối với các loại bình cầu kỳ hơn thì khoảng 14 - 15 công đoạn. Riêng tranh là sản phẩm phức tạp nhất, từ 17 - 20 công đoạn, có thể tốn vài tháng trời, thậm chí cả năm mới xong. Phải tỉ mỉ trong từng khâu, từ xử lý cốt gỗ, sơn mài nhiều lớp, đến trang trí bạc hay vỏ trứng”, nghệ nhân tâm sự.

Mỗi tác phẩm của bà Hồi đều mang dấu ấn cá nhân tinh xảo, lấy cảm hứng từ những hình ảnh gần gũi nhất với người Việt: Phong cảnh đồng quê, hoa sen, con trâu... Đó là cách bà lan tỏa những hình ảnh đẹp của quê hương đến với bạn bè quốc tế.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế mở ra, làng nghề sơn mài Hạ Thái cũng đứng trước những thay đổi lớn. Theo bà Hồi, số hộ theo nghề đã giảm mạnh, từ 80% trước đây, nay chỉ còn khoảng 300 hộ (chưa đến 30%).

Trước thực trạng này, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hồi khẳng định: “Việc phải thay đổi tư duy và nỗ lực tìm hướng đi cho làng nghề là rất quan trọng”.

Tầm nhìn của bà không chỉ dừng lại ở việc duy trì, bảo tồn nghề truyền thống, mà còn phải tạo công ăn việc làm, thu nhập cao cho người sản xuất. Để làm được điều đó, làng nghề cần bắt nhịp với xu hướng mới, nắm bắt thị hiếu tiêu dùng; áp dụng công nghệ hiện đại để tạo ra sản phẩm phong phú về mẫu mã, có tính thời trang, kỹ thuật và mỹ thuật cao.

Cá nhân bà Hồi thường xuyên tham gia các hội chợ quốc tế, học hỏi xu hướng thiết kế để cải thiện chất lượng sản phẩm. Dù hiện tại đã tuổi cao, bà tạm dừng xuất khẩu và chỉ tập trung sản xuất theo đơn đặt hàng trong nước, nhưng những mặt hàng thủ công mỹ nghệ vẫn được đón nhận nhiệt tình, đặc biệt là các loại bình hoa, lọ hoa làm quà tặng.

Sự cống hiến bền bỉ của bà Nguyễn Thị Hồi đã được công nhận. Năm 2006, bà là một trong 4 người đầu tiên của làng nghề được công nhận danh hiệu nghệ nhân. Đến năm 2020, bà vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú cùng nhiều bằng khen, thành tích nổi bật khác.

Xem bản gốc tại đây