Kết hợp kinh nghiệm và công nghệ để chống lũ hiệu quả

Bản làng thành “trạm gác” thiên tai

Cuối tháng 10.2025, mưa lớn kéo dài gây sạt lở, chia cắt giao thông ở vùng núi phía tây Đà Nẵng. Tại xã Trà Vân, 307 hộ với 1.215 nhân khẩu được di dời kịp thời. Trước đó, xã đã rà soát 172 hộ trong vùng nguy cơ, xây 8 điểm tránh trú và chuẩn bị nhu yếu phẩm đủ dùng 15 - 20 ngày.

Ông Nguyễn Tấn Thành - Chủ tịch UBND xã Trà Vân - nhìn nhận, điều quan trọng nhất là không để người dân bị bất ngờ: “Khi còn nắng ráo, xã đã vận động bà con chuẩn bị điểm tránh trú, đưa lương thực lên trước. Lúc mưa lớn, đường sạt, việc sơ tán và bảo đảm đời sống cho dân vì thế chủ động hơn rất nhiều”.

Ở xã Nam Trà My, bài học “phát hiện sớm” được rút ra từ một tình huống sinh tử. Tại khu dân cư Loong Póc, thôn Tak Lũ, người dân và chính quyền phát hiện vết nứt rộng đến 50cm ở taluy dương, cách khu dân cư khoảng 250m. Dù chưa có kết luận chuyên môn cuối cùng, xã đã khảo sát thực địa, khoanh vùng nguy hiểm, kiến nghị công bố tình huống khẩn cấp, đặt an toàn của 48 hộ dân lên trước mọi thủ tục.

“Địa phương cần phát huy tinh thần chủ động, xử lý ngay từ giai đoạn đầu, từ đó giảm thiểu tối đa thiệt hại về người và tài sản” - ông Trần Văn Mẫn - Chủ tịch UBND xã Nam Trà My - chia sẻ.

Tinh thần của Kết luận 213-KL/TW là phát huy tri thức cộng đồng, lấy người dân làm chủ thể trong phòng ngừa, ứng phó thiên tai. Ở vùng dân tộc thiểu số, tri thức này thể hiện qua kinh nghiệm quan sát địa hình, dòng nước, dấu hiệu sạt lở.

Theo lực lượng phòng thủ dân sự cơ sở, người dân bản địa thường phát hiện nguy cơ sớm nhất. Khi tri thức bản làng được kết nối với cảnh báo khoa học, hiệu quả phòng tránh sẽ cao hơn.

Công nghệ nối dài kinh nghiệm bản làng

Kinh nghiệm dân gian chỉ phát huy trọn vẹn khi được kết nối với công nghệ dự báo hiện đại. Năm 2025, Đà Nẵng chịu nhiều thiên tai với 15 cơn bão, 6 áp thấp nhiệt đới, 8 đợt mưa lớn và 5 đợt lũ, gây thiệt hại khoảng 4.130 tỉ đồng. Riêng đợt lũ cuối tháng 10 khiến hơn 40 xã, phường ngập nặng, nhiều khu vực miền núi bị chia cắt, sạt lở.

Trong bối cảnh đó, đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ đã truyền tin qua điện thoại, email, website, Zalo, Facebook; khi mưa lũ lớn, số liệu khí tượng thủy văn được cập nhật hằng giờ, tin nhắn tóm tắt diễn biến mưa lũ gửi đến Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự thành phố và xã, phường với tần suất 3-6 giờ/lần.

Ở xã biên giới Hùng Sơn, trong bão số 12, xã đã di dời 243 hộ với hơn 1.200 nhân khẩu đến khu vực an toàn. Ở Hà Nha, vùng thấp trũng ven sông Vu Gia, chính quyền tổ chức trực 24/24 giờ, di dời dân vùng ngập sâu, kết hợp cảnh báo qua loa xã, loa thôn và kinh nghiệm chống lũ của người dân; kết quả không để xảy ra thiệt hại về người.

Tuy nhiên, khoảng trống cảnh báo sớm ở vùng sâu, vùng xa vẫn đáng lo ngại. Nhiều nơi mất điện, mất sóng, internet gián đoạn; thiết bị truyền thanh hư hỏng; cán bộ cơ sở kiêm nhiệm, thiếu kỹ năng truyền thông rủi ro.

Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố cũng cho rằng, hệ thống cảnh báo cộng đồng còn hạn chế, khiến người dân có lúc tiếp nhận thông tin chưa kịp thời, trong khi đây lại là khu vực có nguy cơ thiệt hại cao.

Bão lũ ngày càng cực đoan, nhưng thực tế từ Trà Vân, Nam Trà My, Hùng Sơn, Hà Nha cho thấy: khi được cung cấp thông tin sớm, tập huấn và trao quyền tham gia, cộng đồng không còn bị động chờ cứu trợ mà trở thành lực lượng phòng ngừa đầu tiên.

Đọc bản gốc tại đây