Làm rõ việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Cần làm rõ đối tượng, trách nhiệm đóng BHXH

Một vấn đề được người dân và đại biểu Quốc hội (ĐBQH) quan tâm là việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc trên nền tảng số và người làm việc không có quan hệ lao động.

Tại phiên thảo luận ở tổ trước đó, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng việc mở rộng diện bao phủ, bảo vệ người lao động trên nền tảng số là phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 28.

Tuy nhiên, quy định về người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số hiện còn quá rộng, chưa làm rõ được những vấn đề cốt lõi. Cụ thể như ai là người đóng BHXH, đóng trên cơ sở thu nhập nào hay nền tảng số có trách nhiệm đến đâu.

“Nếu chưa định danh rõ đối tượng mà đã quy định tham gia bắt buộc thì sẽ rất khó thực thi, dễ phát sinh tranh chấp” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh và đề nghị quy định rõ đối tượng và thời điểm áp dụng.

Cũng liên quan đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) đồng tình với chủ trương từng bước mở rộng diện bao phủ, hướng tới BHXH toàn dân theo Nghị quyết số 28-NQ/TW. Theo đại biểu, lực lượng lao động trên nền tảng số như tài xế công nghệ, người giao hàng đang tăng nhanh nhưng còn thiếu sự bảo vệ của hệ thống an sinh xã hội. Khi ốm đau, tai nạn hoặc về già, những người này có thể không có chỗ dựa, vì vậy cần từng bước lấp đầy khoảng trống chính sách.

Đại biểu cho rằng, BHXH bắt buộc gắn với nghĩa vụ đóng góp của người lao động và doanh nghiệp. Do đó, những vấn đề cốt lõi như đối tượng áp dụng, căn cứ xác định thu nhập đóng BHXH, trách nhiệm và mức đóng của doanh nghiệp nền tảng cần được quy định ở tầm luật hoặc xác lập bằng các nguyên tắc, tiêu chí khung trong Luật.

Bên cạnh đó, người lao động tự do, lao động nền tảng có thu nhập bấp bênh, có thể lo lắng khi phải trích thêm khoản đóng bắt buộc, trong khi hiện nay họ được tham gia BHXH tự nguyện và hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước theo Nghị định số 159/2025/NĐ-CP. Quy định chưa rõ ràng có thể dẫn đến khó khăn trong thực hiện và tranh chấp pháp lý.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị nếu giữ quy định này, cần bổ sung tiêu chí về đối tượng, căn cứ đóng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng và yêu cầu lấy ý kiến nhóm chịu tác động.

Mở rộng thực chất về quyền và nghĩa vụ của các bên

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn ĐBQH Thanh Hóa) cũng khẳng định đây là chủ trương đúng đắn, cần thiết, góp phần bảo đảm công bằng và mở rộng quyền lợi an sinh xã hội. Bởi hiện có hàng triệu người chạy xe công nghệ, giao hàng, bán hàng qua ứng dụng.

Với phần lớn trong số họ, đây là công việc chính, nguồn thu nhập nuôi sống gia đình. Tuy nhiên, nhóm lao động này thường xuyên đối mặt với nguy cơ tai nạn, trong khi tỉ lệ tham gia BHXH còn thấp, chỉ khoảng 20%. Riêng Thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 400.000 tài xế công nghệ nhưng chỉ khoảng 700 người tham gia BHXH tự nguyện.

Mặc dù đồng tình với việc bổ sung nhóm lao động này vào diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng đại biểu cho rằng, dự thảo luật mới dừng lại ở việc mở rộng đối tượng, trong khi chưa làm rõ ba vấn đề cốt lõi. Cụ thể như ai thuộc diện phải đóng, mức đóng được xác định trên cơ sở nào và ai chịu trách nhiệm đóng phần của người sử dụng lao động.

Đối với việc xác định đối tượng tham gia, dự thảo sử dụng tiêu chí có việc làm, có thu nhập ổn định, thường xuyên. Tuy nhiên, theo đại biểu, tiêu chí này khó áp dụng trong thực tiễn, nhất là trường hợp người lao động chỉ chạy xe công nghệ một số buổi trong tuần hoặc vừa làm công ăn lương, vừa làm thêm trên nền tảng số. Nếu không quy định cụ thể, có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Về căn cứ đóng, đại biểu phân tích, thu nhập của tài xế công nghệ, người giao hàng thay đổi từng ngày, phụ thuộc vào số lượng đơn hàng, thời tiết và thuật toán phân việc của nền tảng. Do đó, việc tính mức đóng theo tỉ lệ trên thu nhập thực tế sẽ gây khó khăn cho cả người tham gia và cơ quan quản lý. Việc mở rộng diện bao phủ BHXH phải gắn với mở rộng thực chất về quyền và nghĩa vụ của các bên, thay vì chỉ bổ sung đối tượng trong quy định của luật.

Xem bản gốc tại đây