Người bán xổ số mưu sinh rất rủi ro, nhọc nhằn

Chiều 20.4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển KTXH và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026.

Tại hội trường, đại biểu Châu Quỳnh Dao (đoàn An Giang) chia sẻ, xổ số kiến thiết (XSKT) là một trong những lĩnh vực đóng vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp phát triển KTXH của đất nước bởi đây là ngành ít chịu rủi ro về tài chính, ổn định và nguồn thu ngân sách lớn.

Thống kê của Bộ Tài chính năm 2025 cho thấy, nếu tính riêng 21 công ty XSKT của miền Nam có tổng doanh thu là 155.500 tỉ đồng, trong đó đóng góp cho ngân sách là 52.000 tỉ đồng.

“Quả thực con số này có ý nghĩa rất lớn đối với các địa phương trong việc chi đầu tư phát triển, nhất là an sinh xã hội để cải thiện nâng cao đời sống của người dân” - đại biểu Châu Quỳnh Dao nói.

Vị đại biểu này cho rằng, dù trong thực tế hay đứng ở góc độ kinh tế học hành vi, XSKT tiếp cận nhiều đến nhóm thu nhập thấp. Phần đông những người có hoàn cảnh khó khăn thích mua vé số để hy vọng thực hiện được khát vọng đổi đời.

Trong khi đó, người bán chủ yếu trên vỉa hè hay các ngõ xóm là những người thuộc nhóm yếu thế như người già neo đơn, phụ nữ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người khuyết tật hay lao động di cư.

“Nguồn thu khổng lồ như vậy nhưng thực tế đời sống của họ còn bấp bênh” - đại biểu đoàn An Giang nhấn mạnh.

Từ những phân tích trên, đại biểu Châu Quỳnh Dao cho rằng, vẫn còn những khoảng trống pháp lý.

Theo đó, Nghị định số 122 năm 2017 quy định về phân phối lợi nhuận doanh nghiệp kinh doanh xổ số cần phải thực hiện phân phối lợi nhuận và trích lập các quỹ theo quy định tại Nghị định số 91 về đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp.

Tuy nhiên hiện nay cơ chế này chưa được quy định cụ thể rõ ràng về vấn đề đảm bảo nguồn lợi nào đó để chăm lo trực tiếp cho những người bán vé số.

Vị này nói thêm, lực lượng lao động tự do chịu trách nhiệm khâu cuối cùng trong chuỗi phân phối vé số đưa đến tay người tiêu dùng phần lớn là bán vé số dạo.

Mối quan hệ giữa lực lượng lao động này đối với các đại lý, các doanh nghiệp chủ yếu là quan hệ mua đứt bán đoạn, không có hợp đồng lao động chính thức, không được bảo hiểm xã hội (BHXH), không bảo hiểm y tế, đời sống rất khó khăn.

Công việc mặc dù chân chính “ích nước, lợi nhà” nhưng mưu sinh rất rủi ro, nhọc nhằn; điều kiện làm việc bất kể nắng mưa, ngày nghỉ.

“Làm việc mà rủi ro như tai nạn giao thông, vé số ế phải ôm, điều kiện thời tiết không thuận lợi, thậm chí bị tráo vé số giả. Rất mong muốn có những điểm tiếp cận để đảm bảo đời sống cho lực lượng lao động này” - đại biểu Châu Quỳnh Dao đề nghị.

Một vấn đề nữa là việc nghiêm cấm chi thưởng hoặc hoa hồng chiết khấu không được vượt mức tối đa do pháp luật quy định dẫn đến mức thu nhập thấp bởi người bán vé số dạo chủ yếu dựa vào hoa hồng.

Dẫn chứng cụ thể như hiện tại một tờ là 1.000 đồng, một ngày bán cao điểm vất vả được 200 tờ mới được 200.000 đồng, trong khi chi phí nhà trọ, ăn uống, thuốc men, gửi về chăm lo cho gia đình ở quê rất khó khăn.

Chúng ta có Nghị định, Thông tư quy định về quản lý và hoạt động kinh doanh XSKT nhưng thực tế cũng chưa bao trùm hết về phân phối lợi nhuận sao cho công bằng, đảm bảo đời sống các bên.

Vị đại biểu này kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật về lao động, về BHXH.

“Phải công nhận đây là lao động tự do đặc thù, phải đảm bảo địa vị pháp lý để được bảo vệ bởi BHXH. Nhà nước cần hỗ trợ để lực lượng này dễ tiếp cận đến bảo hiểm xã hội tự nguyện bằng nguồn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước hoặc từ quỹ phúc lợi của công ty XSKT” - đại biểu đoàn An Giang nói.

Đọc bản gốc tại đây