Y tế Việt Nam trước áp lực bệnh kép và già hóa dân số

Đô thị hóa làm thay đổi mô hình bệnh tật

Tại các đô thị lớn, mật độ dân cư và giao lưu cao khiến nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm luôn hiện hữu, tạo áp lực lên hệ thống y tế. Đồng thời, đô thị hóa cũng thúc đẩy lối sống ít vận động, chế độ ăn thiếu lành mạnh, làm gia tăng nguy cơ bệnh không lây nhiễm.

Đáng lo ngại, các bệnh này thường diễn tiến âm thầm. Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa có thể không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi xuất hiện biến chứng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy thận.

PGS.TS Trương Tuyết Mai - Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia - nhận định, bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới. Mỗi năm có khoảng 43 triệu người tử vong do bệnh không lây nhiễm, chiếm hơn 80% tổng số ca tử vong toàn cầu; khoảng 8 triệu ca liên quan đến chế độ ăn không hợp lý.

4 nhóm bệnh chính gồm tim mạch, ung thư, đái tháo đường type 2 và bệnh hô hấp mạn tính. Các yếu tố nguy cơ gồm chế độ ăn không lành mạnh, hút thuốc lá, rượu bia, thiếu hoạt động thể lực; cùng thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, tăng đường huyết và rối loạn lipid máu.

Theo PGS.TS Trương Tuyết Mai, dinh dưỡng là giải pháp can thiệp hiệu quả với nhiều yếu tố nguy cơ. Điều tra năm 2020 cho thấy tỉ lệ thừa cân, béo phì gia tăng ở nhiều nhóm tuổi, trong đó trẻ 5-19 tuổi tăng từ 8,5% lên 19% trong giai đoạn 2010-2020.

Việt Nam đồng thời đối mặt với 3 gánh nặng dinh dưỡng: Thiếu dinh dưỡng, thừa cân - béo phì và thiếu vi chất. Suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ dưới 5 tuổi đã giảm, nhưng vẫn cao tại một số khu vực, trong khi thừa cân, béo phì tăng và thiếu vi chất còn phổ biến ở nhóm nguy cơ.

Già hóa dân số làm áp lực tăng thêm

Già hóa dân số làm “gánh nặng kép” thêm rõ nét khi người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, cơ xương khớp, kéo theo nhu cầu điều trị và chăm sóc dài hạn.

Dự báo mới nhất của Cục Thống kê, Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2036, sớm hơn 3 năm so với dự báo năm 2019. Từ nay đến năm 2035, nhóm 15-64 tuổi vẫn chiếm khoảng 67% dân số. Đến năm 2036, người từ 65 tuổi trở lên đạt 15%, đánh dấu Việt Nam chính thức rời thời kỳ dân số vàng.

GS.TS Nguyễn Đình Cử - nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, Đại học Kinh tế Quốc dân - cho hay, cơ hội dân số vàng chỉ xuất hiện một lần trong lịch sử mỗi quốc gia. Việt Nam còn khoảng 10 năm để tận dụng lợi thế này bằng cách nâng cao chất lượng lao động, tạo việc làm năng suất cao và đầu tư cho sức khỏe người trẻ.

Sau năm 2036, Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa nhanh. Dân số từ 65 tuổi trở lên dự kiến tăng từ 9,4 triệu người năm 2024 lên 20,5 triệu người năm 2044 và 31,2 triệu người năm 2074.

Năm 2034 sẽ là mốc số người cao tuổi vượt số trẻ em, đồng thời Việt Nam bước vào thời kỳ dân số già, sớm hơn 2 năm so với dự báo trước. Giai đoạn 2034-2036 sẽ là thời kỳ “kép”, khi Việt Nam vừa còn cơ cấu dân số vàng vừa chính thức già hóa.

Đến năm 2074, người từ 65 tuổi trở lên dự kiến chiếm 27,3% dân số, tương đương mức già hóa của Nhật Bản hiện nay. Tuổi thọ bình quân tiếp tục tăng từ 74,7 tuổi năm 2024, kéo theo áp lực lớn hơn lên hệ thống y tế và an sinh xã hội.

TS.BS Hoàng Tú Anh - Giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số - đánh giá, hệ thống y tế đã có nền tảng nhưng mới chỉ sẵn sàng một phần trước tốc độ già hóa. Khoảng 80% người cao tuổi có hồ sơ quản lý sức khỏe, hơn 69% được khám định kỳ và cả nước có hơn 100 bệnh viện có khoa lão khoa. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn thiếu chăm sóc liên tục tại cộng đồng, quản lý đa bệnh lý, chăm sóc dài hạn và các giải pháp giảm chi phí cho người cao tuổi.

Theo PGS.TS Trần Đắc Phu, hệ thống y tế đã có sự chuẩn bị, nhưng chưa đáp ứng yêu cầu khi dân số già hóa nhanh. Việt Nam còn thiếu nhân lực lão khoa, cơ sở chăm sóc dài hạn và cần chuyển mạnh từ điều trị sang dự phòng, quản lý sức khỏe cộng đồng.

Ông Phu nhấn mạnh, cần đẩy mạnh tiêm chủng, phòng bệnh, truyền thông sức khỏe, đào tạo nhân lực chăm sóc dài hạn và phát huy vai trò của trạm y tế trong quản lý sức khỏe toàn diện. Mục tiêu không chỉ là giúp người dân sống lâu mà còn sống khỏe, qua đó giảm áp lực cho hệ thống y tế.

Đọc bản gốc tại đây