Đại biểu Quốc hội đề nghị tăng cơ chế giám sát cơ quan BHXH để bảo vệ quyền lợi người lao động

Tăng cơ chế kiểm tra giám sát

Luật BHXH, BHYT có hiệu lực từ ngày 1.7.2025. Mặc dù luật đã có những quy định chặt chẽ, tăng cường trách nhiệm đối với tình trạng chậm, trốn đóng BHXH. Tuy nhiên, theo phân tích của các chuyên gia, cơ quan thực thi đôi khi có tình trạng nể nang, e dè. Việc này đã và đang khiến cho tình trạng chậm, trốn đóng BHXH tiếp diễn, ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi của người lao động.

Chia sẻ với Báo Lao Động bên lề Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV, bà Nguyễn Thị Việt Nga - Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng - cho rằng, cần có giải pháp quyết liệt để giải quyết triệt để tình trạng chậm, trốn đóng BHXH gây nhức nhối trong dư luận thời gian qua.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga chỉ ra 3 giải pháp khắc phục tình trạng chậm, trốn đóng BHXH. Đầu tiên, về mặt thể chế, phải rà soát lại thật kỹ các chế tài xử lý. Việt Nam có thể học tập kinh nghiệm quốc tế về việc thu BHXH. Xử lý các doanh nghiệp vi phạm BHXH như vi phạm thuế. Để làm được điều này, theo bà Nga, cần liên thông dữ liệu giữa các ngành.

"Ví dụ như giữa BHXH với thuế, ngân hàng và các ngành có liên quan với Công an. Vì dữ liệu chưa liên thông nên chúng ta kiểm tra giám sát rất khó khăn và đòi hỏi một đội ngũ nhân lực rất nhiều và cần làm thủ công. Nếu chúng ta làm sạch dữ liệu, liên thông giữa các ngành, quản lý sẽ hệ thống hơn, bài bản và chặt chẽ hơn. Cùng với đó, cần tăng cường, bồi dưỡng năng lực thực thi cho đội ngũ cán bộ" - bà Nga nói.

Thứ hai, cần xây dựng hệ thống chế tài xử lý đủ mạnh, đủ sức răn đe các doanh nghiệp vi phạm. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền để doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa hiểu rõ việc đóng BHXH, BHYT là nghĩa vụ, là trách nhiệm, không những trách nhiệm đối với người lao động mà còn là trách nhiệm xã hội, đầu tư dài hạn cho sự phát triển.

Giải pháp thứ 3 được bà Nga đề cập là tăng cơ chế giám sát với cơ quan BHXH. "Cần tăng quyền hạn, chức năng cho đội ngũ thanh tra của ngành BHXH. Cùng với đó là cơ chế phối hợp liên ngành và các cơ quan chức năng khác để giám sát việc thực thi của cơ quan này" - bà Nga nói.

Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa cho rằng, Luật BHXH đã quy định rất rành mạch và cụ thể về các điều cấm, quyền lợi, cũng như trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên. “Đây là điều chúng tôi rất quan tâm, đặc biệt là quyền lợi của người lao động đã đóng BHXH thời gian qua” - đại biểu Phạm Văn Hòa nói.

Để giải quyết vấn đề doanh nghiệp chậm, trốn đóng BHXH kéo dài, khiến quyền lợi người lao động bị ảnh hưởng, theo đại biểu Phạm Văn Hòa, trước tiên và quan trọng nhất, cơ quan BHXH phải vào cuộc quyết liệt, thực thi nghiêm minh các quy định của pháp luật. Cần làm rõ trách nhiệm khi để tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH kéo dài. Không thể có sự nể nang hay bao che cho doanh nghiệp.

Tích cực truy thu BHXH để khôi phục niềm tin của người lao động

GS.TS Giang Thanh Long - giảng viên cao cấp Trường Đại học Kinh tế quốc dân - cho hay, tình trạng chậm, trốn đóng BHXH kéo dài không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy lâu dài đối với hệ thống an sinh. Khi người lao động thấy việc đóng BHXH không mang lại sự bảo vệ thực chất, họ sẽ nảy sinh tâm lý “đóng cho xong” mà không coi đây là quyền lợi gắn bó sát sườn với cuộc sống của mình.

Theo GS.TS Giang Thanh Long, cần áp dụng nghiêm quy định xử phạt, nhất là chế tài hình sự đối với hành vi trốn đóng BHXH, giống như với các vi phạm về thuế. BHXH Việt Nam phải đóng vai trò chủ lực trong việc truy thu, xử lý nợ đọng, đồng thời tăng cường phối hợp với cơ quan thuế và các đơn vị liên quan. Công tác số hóa, chuẩn hóa dữ liệu cần được đẩy mạnh để giám sát chặt chẽ các đơn vị sử dụng lao động, công khai thông tin về doanh nghiệp trốn, chậm đóng.

Trao đổi với Báo Lao Động về vấn đề này, BHXH Việt Nam thừa nhận, tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trên cả nước hiện nay vẫn còn diễn ra, tập trung chủ yếu tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh (doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ...).

Thời gian tới, BHXH Việt Nam sẽ tham mưu với Bộ Tài chính ban hành văn bản gửi các đồng chí Bí thư, Chủ tịch tỉnh, thành phố tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo và thanh tra việc chấp hành pháp luật về BHXH tại địa phương. BHXH sẽ chỉ đạo BHXH tại các địa phương tổ chức thành lập các đoàn liên ngành trực tiếp đôn đốc, thanh tra, kiểm tra và yêu cầu chủ doanh nghiệp phải chấp hành nghiêm việc đóng, nộp BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. BHXH ở các địa phương cũng cần thường xuyên cử cán bộ trực tiếp xuống các doanh nghiệp để đôn đốc chủ doanh nghiệp đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đúng thời hạn.

Đọc bản gốc tại đây