Đào tạo nhân lực ngành lão khoa: Giải bài toán thiếu hụt nhân lực trong xã hội già hóa

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới. Trong khi số người cao tuổi tăng nhanh, mức sinh liên tục giảm sâu ở nhiều địa phương lại đặt ra thách thức kép đối với thị trường lao động, hệ thống y tế và an sinh xã hội.

Trong bối cảnh đó, phát triển nguồn nhân lực ngành lão khoa được xem là một trong những giải pháp căn cơ nhằm bảo đảm chất lượng chăm sóc người cao tuổi và giảm áp lực cho hệ thống an sinh trong tương lai.

Áp lực từ tốc độ già hóa dân số, thiếu hụt nhân lực lão khoa ở nhiều tuyến

Theo các chuyên gia dân số, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011. Hiện nay, số người từ 60 tuổi trở lên đã vượt 14 triệu người và dự báo tiếp tục tăng nhanh trong những thập niên tới. Trong khi đó, mức sinh đang có xu hướng giảm mạnh tại nhiều tỉnh, thành phố lớn.

Tại nhiều hội nghị chuyên ngành gần đây, các chuyên gia đều nhận định Việt Nam đang đối mặt nguy cơ "già trước khi giàu", khi tốc độ già hóa diễn ra nhanh hơn quá trình tích lũy nguồn lực kinh tế và hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội.

Già hóa dân số không chỉ làm gia tăng nhu cầu khám chữa bệnh mà còn kéo theo nhu cầu rất lớn về chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc tại cộng đồng cho người cao tuổi.

Theo PGS.TS Nguyễn Trung Anh - Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương, nguồn nhân lực lão khoa tại Việt Nam hiện còn thiếu cả về số lượng và chất lượng. Nhiều địa phương chưa có đủ bác sĩ chuyên ngành lão khoa, chưa bảo đảm yêu cầu phát triển khoa lão hoặc giường bệnh lão khoa tại các bệnh viện tuyến tỉnh. Ông cho rằng cần đẩy mạnh đào tạo đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và nhân viên công tác xã hội chuyên chăm sóc người cao tuổi.

Thực tế cho thấy, sự thiếu hụt nhân lực điều dưỡng đang là vấn đề nổi cộm. Nhu cầu chăm sóc người cao tuổi ngày càng lớn trong khi lực lượng lao động trẻ thu hẹp do mức sinh giảm. Điều này khiến gánh nặng chăm sóc vẫn chủ yếu đặt lên vai gia đình.

Từ nhiều năm trước, GS.TS. Phạm Thắng - chuyên gia lão khoa, đã cảnh báo tốc độ già hóa dân số nhanh đang dẫn tới tình trạng thiếu bác sĩ lão khoa, thiếu điều dưỡng lão khoa và thiếu người chăm sóc chuyên nghiệp cho người cao tuổi. Theo ông, đây là một trong những thách thức lớn của hệ thống y tế Việt Nam.

Không chỉ các bệnh viện chuyên ngành, nhiều chuyên gia cho rằng hệ thống y tế Việt Nam cần chuyển dần từ mô hình điều trị bệnh sang mô hình chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người cao tuổi.

Theo nhận định của TS.BS Hoàng Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số, hệ thống y tế hiện mới chỉ "sẵn sàng một phần" trước áp lực già hóa dân số. Trong khi số lượng người cao tuổi tăng nhanh, mạng lưới chăm sóc dài hạn, chăm sóc dự phòng và đội ngũ nhân lực chuyên biệt vẫn còn hạn chế.

Theo các chuyên gia, đào tạo nhân lực lão khoa không nên chỉ giới hạn ở bác sĩ chuyên khoa mà cần mở rộng sang điều dưỡng lão khoa, phục hồi chức năng, tâm lý học lão khoa, công tác xã hội và chăm sóc tại nhà. Đây là những lĩnh vực sẽ có nhu cầu rất lớn trong tương lai.

PGS.TS Trần Đắc Phu - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), hệ thống y tế “bắt đầu đã sẵn sàng” nhưng vẫn còn khoảng cách lớn so với nhu cầu thực tế. Dù đã có các nền tảng chính sách như Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, Luật Phòng bệnh và Luật Dân số, nhưng “chưa thay đổi được nhiều vì yêu cầu thực tiễn còn rất lớn”.

Một trong những thách thức nổi bật là thiếu nhân lực chăm sóc người cao tuổi. Theo ông, lĩnh vực này cần đội ngũ được đào tạo chuyên sâu về lão khoa, chăm sóc dài hạn và phục hồi chức năng, trong khi hệ thống cơ sở chăm sóc, đặc biệt mô hình kết hợp dưỡng lão và y tế, vẫn còn thiếu.

“Thực tế là chúng ta thiếu cả cơ sở lẫn nhân lực chuyên môn. Các mô hình chăm sóc người già còn chưa phát triển tương xứng” - PGS Phu nói.

Cần chính sách đột phá để thu hút nhân lực

Một trong những rào cản hiện nay là ngành lão khoa chưa thực sự hấp dẫn đối với sinh viên y khoa. Trong khi đó, nhu cầu nhân lực lại ngày càng tăng.

Mới đây, Bộ Y tế đã đề xuất cấp học bổng và hỗ trợ học phí cho người học chuyên ngành lão khoa nhằm phát triển nguồn nhân lực chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Đề xuất này được đưa vào dự thảo Luật Dân số như một giải pháp ứng phó với tốc độ già hóa dân số nhanh nhất châu Á của Việt Nam.

Các chuyên gia cho rằng cùng với hỗ trợ đào tạo, cần xây dựng cơ chế đãi ngộ phù hợp, tạo cơ hội nghề nghiệp rõ ràng và phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng. Khi đó, ngành lão khoa mới có thể thu hút đủ nhân lực đáp ứng nhu cầu trong tương lai.

Già hóa dân số và mức sinh giảm không chỉ làm gia tăng nhu cầu chăm sóc sức khỏe mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn cung lao động, quỹ hưu trí và hệ thống bảo hiểm xã hội. Trong bối cảnh số người cao tuổi ngày càng nhiều, việc đầu tư đào tạo nguồn nhân lực lão khoa không đơn thuần là nhiệm vụ của ngành y tế mà còn là giải pháp bảo đảm an sinh xã hội bền vững.

Nếu không chuẩn bị từ sớm, Việt Nam có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực chăm sóc người cao tuổi trong vòng một đến hai thập niên tới. Ngược lại, nếu có chiến lược đào tạo bài bản ngay từ bây giờ, ngành lão khoa không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sống của người cao tuổi mà còn tạo ra một thị trường việc làm mới trong nền kinh tế già hóa.

Đọc bản gốc tại đây