Giảm nghèo bền vững với tư duy quản trị và cách làm mới

Trao quyền thực chất cho địa phương

Ngày 24.8.2026, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 46/2026/QH16 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 trên cơ sở hợp nhất 4 CTMTQG gồm: CTMTQG xây dựng nông thôn mới (NTM), giảm nghèo bền vững, phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; CTMTQG về phát triển văn hóa; CTMTQG hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

CTMTQG phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc miền núi có phạm vi rất rộng, tích hợp nhiều mục tiêu, lĩnh vực, đối tượng, nguồn lực; liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân, nhất là khu vực nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các nhóm yếu thế, đối tượng chính sách.

Từ tư duy quản lý theo đầu vào, chương trình chuyển sang đánh giá bằng kết quả đầu ra; từ cơ chế xin - cho chuyển sang trao quyền chủ động nhiều hơn cho địa phương; từ cách làm dàn trải sang ưu tiên những địa bàn đặc biệt khó khăn và những dự án tạo sinh kế bền vững.

Điểm cốt lõi của chương trình tích hợp không phải là Trung ương quyết định địa phương làm gì, mà là trao quyền chủ động tối đa cho địa phương. Trung ương giao tổng thể, địa phương quyết định cụ thể, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm.

Nguồn lực của chương trình phân bổ tập trung, ưu tiên cho địa bàn khó khăn. Giai đoạn 2026-2030, tổng vốn thực hiện chương trình là 808.558 tỉ đồng. Trong đó, ngân sách trung ương là 345.000 tỉ đồng (gồm 244.200 tỉ đồng vốn đầu tư công và 100.800 tỉ đồng kinh phí thường xuyên). Nguồn lực được phân bổ tập trung, tránh dàn trải, ưu tiên cho vùng còn thiếu hụt các dịch vụ cơ bản và các đối tượng cần hỗ trợ.

Tổng nguồn lực của chương trình lên tới khoảng 423.000 tỉ đồng, trong đó ngân sách Trung ương khoảng 123.000 tỉ đồng và ngân sách địa phương khoảng 300.000 tỉ đồng.

Như vậy, điểm nhấn đáng chú ý nhất là cơ chế điều hành mới sẽ thay đổi hoàn toàn tư duy quản lý, theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Sau khi được giao tổng nguồn vốn trung hạn, địa phương sẽ chủ động quyết định phân bổ cho từng xã, từng dự án, từng nhiệm vụ theo đúng nhu cầu thực tế. Trung ương không can thiệp vào việc phân bổ cụ thể mà tập trung kiểm tra kết quả cuối cùng.

Trong đó, địa phương quyết định đầu tư vào đâu, phân cấp cho cấp xã như thế nào là quyền của địa phương. Trung ương chỉ đánh giá bằng kết quả đầu ra.

Để phục vụ công tác quản lý theo phương thức mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng nền tảng dữ liệu số thống nhất trên toàn quốc. Hệ thống sẽ kết nối dữ liệu từ Trung ương đến cấp xã, theo dõi tiến độ, giải ngân, kết quả thực hiện và các chỉ số đánh giá (KPI).

Tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh giải ngân vốn các chương trình MTQG

Tại Quảng Trị, công tác giải ngân vốn các chương trình đã có chuyển biến tích cực. Đối với nguồn vốn năm 2025 được kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân, toàn tỉnh đạt tỉ lệ giải ngân 41,8%, tăng thêm 74 tỉ đồng, cao hơn mức bình quân chung của cả nước.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn năm 2026 vẫn còn chậm; việc hoàn thiện các tiêu chí xây dựng NTM tại một số địa phương gặp khó khăn do vướng mắc về thủ tục và ảnh hưởng của thời tiết mùa mưa bão.

Đối với mục tiêu xây dựng NTM, toàn tỉnh có 14 xã đăng ký phấn đấu đạt chuẩn trong năm 2026. Qua rà soát, đánh giá, có 11 xã được xác định có khả năng cao đạt chuẩn trong năm nay. Ba xã gồm Tuyên Phú, Quảng Trạch và Nam Cửa Việt tiếp tục tập trung hoàn thiện các chỉ tiêu còn thiếu, dự kiến chuyển thời gian hoàn thiện hồ sơ xét công nhận sang quý I/2027.

Ngày 29.10, ông Hoàng Nam - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Trị đã chủ trì cuộc họp nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực hiện các chương trình MTQG về xây dựng NTM, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Tại cuộc họp, đại diện các sở, ngành và địa phương đã phân tích những khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các chương trình. Trong đó, tỉ lệ giải ngân vốn năm 2026 còn thấp do nguồn vốn được giao muộn, thủ tục triển khai kéo dài và tác động của mưa bão.

Bên cạnh đó, việc áp dụng bộ tiêu chí NTM mới trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn lúng túng; khối lượng hồ sơ cần hoàn thiện lớn, trong khi nguồn lực phân bổ còn hạn chế.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Hoàng Nam yêu cầu các sở, ngành và địa phương tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các chương trình MTQG, phấn đấu năm 2026 có ít nhất 10 xã đạt chuẩn NTM.

Ông nhấn mạnh việc đánh giá, xét công nhận phải bảo đảm thực chất, đúng quy định, lấy chất lượng tiêu chí và sự hài lòng của người dân làm cơ sở; đồng thời tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ các xã hoàn thiện tiêu chí, hồ sơ minh chứng theo đúng tiến độ.

Đối với giải ngân vốn, các đơn vị được giao vốn phải rà soát từng dự án, xây dựng kế hoạch giải ngân cụ thể theo tuần, kịp thời xử lý vướng mắc, không để chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan. Các sở, ngành cần phối hợp chặt chẽ, nâng cao trách nhiệm trong theo dõi, đôn đốc và báo cáo kết quả.

Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện phương án kiện toàn Văn phòng Điều phối Chương trình MTQG, bảo đảm công tác điều hành thông suốt, góp phần thực hiện hiệu quả các mục tiêu giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh.

Nhiệm vụ chính trị trọng tâm

Là địa phương có tỉ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, Tuyên Quang xác định chương trình mới là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm của giai đoạn 2026-2030.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Hùng Đức cho biết, ngay sau khi chương trình được phê duyệt, tỉnh đã khẩn trương hoàn thiện hệ thống văn bản chỉ đạo, phân loại địa bàn, kiện toàn Ban Chỉ đạo và cụ thể hóa các quy định của Trung ương bằng nhiều nghị quyết của HĐND tỉnh.

Song song với việc hoàn thiện thể chế, địa phương cũng tập trung bố trí và lồng ghép các nguồn lực để thúc đẩy xây dựng NTM. 6 tháng đầu năm 2026, Tuyên Quang có thêm một sản phẩm OCOP đạt 5 sao, nâng tổng số sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên lên 357 sản phẩm.

Ở lĩnh vực giảm nghèo, tỉnh đặt mục tiêu giảm tỉ lệ hộ nghèo đa chiều khoảng 3,5% trong năm 2026; riêng các xã có tỉ lệ hộ nghèo trên 20% sẽ giảm từ 4-6%. Với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa phương phấn đấu đưa 5 xã và 76 thôn ra khỏi diện đặc biệt khó khăn ngay trong năm đầu triển khai chương trình.

Theo ông Đỗ Hùng Đức, những khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là tiến độ một số dự án còn chậm, tỉ lệ giải ngân vốn chuyển tiếp chưa đạt yêu cầu và năng lực tổ chức thực hiện giữa các địa phương còn chưa đồng đều.

Vì vậy, tỉnh kiến nghị Trung ương tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, tăng cường đào tạo cho cán bộ trực tiếp triển khai chương trình ở cơ sở và sớm giao kế hoạch vốn ngay từ đầu kỳ để địa phương chủ động hơn trong triển khai.

Tại Lào Cai, nguồn lực từ chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có vai trò quan trọng.

Nguồn lực được triển khai cho nhiều nội dung, từ hạ tầng, ổn định dân cư đến hỗ trợ sản xuất, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và bảo tồn văn hóa, góp phần giải quyết đồng thời những nhu cầu của người dân vùng khó khăn.

Các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề, giáo dục, y tế, nhà ở được triển khai cùng với đầu tư hạ tầng, góp phần cải thiện đời sống và giảm nghèo. Công tác hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách và các hộ bị ảnh hưởng bởi thiên tai đã giúp nhiều gia đình có nơi ở an toàn hơn, ổn định cuộc sống.

Những chuyển biến này là cơ sở để Lào Cai tiếp tục đổi mới công tác thực hiện chương trình. Nâng cao hiệu quả chính sách, chăm lo những nhu cầu thiết yếu và tạo điều kiện để đồng bào chủ động phát triển sẽ góp phần củng cố niềm tin, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đó cũng là nền tảng để xây dựng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phát triển bền vững, đóng góp vào mục tiêu xây dựng tỉnh Lào Cai phát triển “xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc”.

Đọc bản gốc tại đây