Giấy ủy quyền nhận lương hưu hằng năm: Quản lý bằng dữ liệu để ngăn trục lợi

Đề xuất bỏ quy định giấy ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội chỉ có hiệu lực 12 tháng đang nhận được sự quan tâm của nhiều người hưởng, đặc biệt là người cao tuổi, người sức khỏe yếu hoặc sinh sống xa nơi chi trả.

Trao đổi với Lao Động, PGS.TS Trần Văn Trung (Bộ môn Quản lý công, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM) cho rằng, trong bối cảnh cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và dữ liệu bảo hiểm xã hội ngày càng được kết nối, việc chuyển sang quản lý người hưởng bằng dữ liệu số thay vì yêu cầu gia hạn giấy ủy quyền định kỳ là xu hướng tất yếu của cải cách hành chính và chuyển đổi số trong quản trị an sinh xã hội.

Theo ông, mục tiêu của quản lý hiện đại không còn là yêu cầu người dân nhiều lần chứng minh những thông tin mà Nhà nước đã có, mà là để các cơ quan nhà nước chủ động khai thác, chia sẻ và xác thực dữ liệu nhằm cung cấp dịch vụ công thuận tiện, minh bạch và an toàn hơn.

Ông cho rằng triết lý quản lý cũng cần thay đổi. Thay vì yêu cầu hàng triệu người dân phải gia hạn giấy ủy quyền mỗi năm để kiểm soát một số ít trường hợp có nguy cơ vi phạm, cơ quan quản lý nên ứng dụng công nghệ để phân tích dữ liệu, phát hiện bất thường và thực hiện hậu kiểm đối với các trường hợp có rủi ro cao.

"Đây là cách tiếp cận đang được nhiều quốc gia áp dụng trong quản trị an sinh xã hội và cũng phù hợp với chủ trương xây dựng Chính phủ số, xã hội số ở Việt Nam", ông nói.

Để chính sách vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ, PGS.TS Trần Văn Trung cho rằng cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, cần hoàn thiện kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan liên quan. Khi dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, các thay đổi về nhân thân, nơi cư trú hoặc tình trạng của người hưởng sẽ được phát hiện nhanh chóng, giảm đáng kể nguy cơ chi trả sai đối tượng.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh xác thực điện tử và sinh trắc học. Đối với các trường hợp nhận lương hưu hoặc trợ cấp thông qua người được ủy quyền, có thể áp dụng xác thực bằng định danh điện tử, sinh trắc học hoặc các hình thức xác minh trực tuyến phù hợp. Theo ông, giải pháp này vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa nâng cao độ tin cậy của quá trình chi trả.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu. Hệ thống nên sử dụng công nghệ phân tích dữ liệu để nhận diện các giao dịch bất thường, các trường hợp ủy quyền kéo dài hoặc có dấu hiệu bất hợp lý nhằm tập trung nguồn lực kiểm tra đúng đối tượng, thay vì áp dụng một thủ tục giống nhau đối với tất cả người dân.

Theo vị chuyên gia, song song với việc cắt giảm thủ tục hành chính, cần tăng cường trách nhiệm và chế tài đối với hành vi lợi dụng ủy quyền để trục lợi chính sách; quy định rõ trách nhiệm pháp lý của người được ủy quyền và xử lý nghiêm các hành vi gian lận nhằm bảo đảm tính răn đe.

Đồng thời, việc bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu cá nhân phải được đặt lên hàng đầu khi quản lý dựa trên dữ liệu số. Đây là điều kiện tiên quyết để người dân tin tưởng và sẵn sàng sử dụng các dịch vụ công trực tuyến.

Theo PGS.TS Trần Văn Trung, cải cách thành công không chỉ là cắt giảm một thủ tục hành chính mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức quản lý, chuyển từ mô hình "quản lý bằng hồ sơ giấy và tiền kiểm" sang "quản lý bằng dữ liệu số, phân tích rủi ro và hậu kiểm".

Đọc bản gốc tại đây