Hàng triệu người có thể hưởng lợi từ đề xuất bỏ giới hạn 1 năm với giấy ủy quyền

Vấn đề cốt lõi không nằm ở thời hạn của giấy ủy quyền

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) đang đề xuất sửa đổi Điều 10 của Luật BHXH năm 2024 về hiệu lực của văn bản ủy quyền cho người khác thực hiện các thủ tục BHXH.

Trong 2 phương án được đưa ra, phương án bỏ quy định giấy ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH chỉ có hiệu lực tối đa 12 tháng tiếp tục nhận nhiều sự quan tâm.

Trao đổi với Lao Động, PGS.TS Trần Văn Trung - Giảng viên Bộ môn Quản lý công, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM cho rằng, việc lo ngại bỏ giới hạn 12 tháng có thể gây khó khăn trong quản lý người hưởng hoặc làm gia tăng nguy cơ trục lợi chính sách là có cơ sở. Tuy nhiên, theo ông, đây không phải là lý do đủ lớn để tiếp tục duy trì quy định hiện hành.

Theo chuyên gia, vấn đề cốt lõi không nằm ở thời hạn của giấy ủy quyền mà ở cơ chế kiểm soát thông tin người hưởng và quản trị rủi ro. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc quản lý bằng dữ liệu sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc yêu cầu người dân định kỳ làm lại giấy ủy quyền.

Ông Trung phân tích, quy định giấy ủy quyền chỉ có hiệu lực trong 12 tháng thực chất chưa phải là công cụ hữu hiệu để ngăn ngừa gian lận. Nếu một người có ý định trục lợi thì việc gia hạn giấy ủy quyền sau mỗi năm không phải là rào cản đáng kể.

Trong khi đó, chính những người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH là người cao tuổi, người bệnh nặng, người khuyết tật hoặc sinh sống ở xa lại phải chịu nhiều phiền hà khi nhiều lần thực hiện thủ tục chứng thực hoặc lập lại giấy ủy quyền.

Đặc biệt, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô nhiều xã, phường được mở rộng, khoảng cách từ nơi ở của người dân đến trụ sở UBND cấp xã có nơi lên tới 20-30 km. Điều này khiến việc đi lại để làm thủ tục ủy quyền trở nên khó khăn hơn, nhất là đối với người cao tuổi và người khuyết tật.

"Quy định giới hạn thời hạn ủy quyền đang tạo ra chi phí tuân thủ cho đa số người dân nhưng hiệu quả phòng ngừa gian lận chưa thực sự tương xứng", ông Trung nhận định.

Hàng triệu người hưởng lương hưu sẽ được hưởng lợi

Theo vị chuyên gia, thay vì quản lý bằng hồ sơ giấy, cơ quan quản lý cần chuyển sang quản lý dựa trên dữ liệu. Hiện Việt Nam đã có nhiều nền tảng quan trọng như: Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, dữ liệu của cơ quan BHXH, cùng hệ thống định danh điện tử.

Khi các hệ thống này được kết nối đồng bộ, cơ quan BHXH có thể tự động phát hiện các trường hợp người hưởng đã qua đời, thay đổi thông tin nhân thân, thay đổi nơi cư trú hoặc có dấu hiệu nhận chế độ bất thường.

Để việc bỏ giới hạn 12 tháng với giấy ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH phát huy hiệu quả, ông Trung cho rằng cần đồng thời triển khai nhiều giải pháp quản trị rủi ro.

Trong đó, cần đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan BHXH, Bộ Công an, Bộ Tư pháp và chính quyền địa phương nhằm cập nhật kịp thời các biến động về nhân thân; phân loại mức độ rủi ro đối với các trường hợp ủy quyền để tập trung kiểm tra những trường hợp có dấu hiệu bất thường; thực hiện xác thực điện tử định kỳ hoặc xác thực sinh trắc học khi cần thiết; tăng cường công tác hậu kiểm đối với các trường hợp nhận thay kéo dài hoặc có giá trị chi trả lớn; đồng thời quy định rõ trách nhiệm pháp lý của người được ủy quyền và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng việc ủy quyền để chiếm đoạt tiền BHXH.

"Tôi cho rằng rủi ro có tồn tại nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu đi kèm các giải pháp quản trị hiện đại. Không nên vì lo ngại một số ít trường hợp trục lợi mà duy trì một thủ tục hành chính gây bất tiện cho hàng triệu người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH, đặc biệt là người cao tuổi", ông Trung nhấn mạnh.

Đọc bản gốc tại đây