Sửa Luật Đấu thầu khơi thông dòng vốn cho nền kinh tế

Chọn giá trị tốt nhất chứ không phải là giá thấp nhất

Phát biểu thảo luận về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (sửa đổi), dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư… mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh nhiều chỉ đạo quan trọng: Xây dựng pháp luật phải đi trước một bước, đảm bảo tính dự báo cao, phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của sự phát triển nhanh chóng.

"Tội của đấu thầu nặng lắm, tội chậm tiến độ phát triển, tội chất lượng kém, tội hư hỏng mất cán bộ mà lại không tiết kiệm. Vậy mục tiêu của đấu thầu để làm gì trong khi mục tiêu nhằm đẩy nhanh tốc độ lên nhất, có được những công trình tốt nhất" - Tổng Bí thư nói và yêu cầu phải chữa được những bệnh này.

Trao đổi với Báo Lao Động về việc sửa Luật Đấu thầu, Tiến sĩ Tạ Đình Hòa (Học viện Tài chính) cho biết, trước đây, Việt Nam không ít lần sửa Luật Đấu thầu, nhưng việc sửa đổi chỉ dừng lại ở vài điều khoản, chưa làm thay đổi cốt lõi tinh thần của Luật .

“Mục tiêu của Luật Đấu thầu không chỉ là hàng rào kỹ thuật ngăn cản hành vi tham nhũng, tiêu cực mà còn phải hướng tới chọn lựa các nhà thầu uy tín, đẩy nhanh tiến độ và góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế đất nước” - Tiến sĩ Tạ Đình Hòa nhấn mạnh.

Việc thực hành pháp luật về đấu thầu thời gian vừa qua đã làm tốt công tác phòng, chống tiêu cực, tham nhũng. Tuy nhiên, luật hiện hành chưa đảm bảo mục tiêu khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế. Rất nhiều dự án chậm tiến độ, gây lãng phí. Nhiều hàng hóa như thuốc, vật tư y tế không đảm bảo chất lượng.

Theo Tiến sĩ Tạ Đình Hòa, việc chuyển từ tiêu chí lựa chọn giá thấp nhất sang giá trị tốt nhất có thể coi là tinh thần mang tính đột phá. Ví dụ, khi lựa chọn trường học cho con, trường học tốt thường sẽ không có giá rẻ nhất.

Lựa chọn tiêu chí giá trị tốt nhất thay vì giá thấp nhất đồng nghĩa với việc thay đổi lựa chọn mang tính định lượng sang định tính. Đây sẽ là một việc khó, đòi hỏi người làm công tác lựa chọn nhà thầu phải có khả năng tổng hợp cao, đặc biệt cần sự công tâm, công bằng, liêm chính khi lựa chọn nhà thầu.

Tiến sĩ Tạ Đình Hòa cũng bày tỏ, sửa Luật Đấu thầu cũng cần quy định rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm để đảm bảo quá trình đấu thầu thông suốt. Trong quá trình thi hành, sai ở đâu thì xử lý ở đó chứ không làm ách tắc công việc.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam - cho biết, theo thông lệ quốc tế, giá gói thầu chỉ chiếm 30% giá trị đánh giá. Trong khi đó, Luật Đấu thầu lại lấy tiêu chí giá thấp nhất là chưa hợp lý. Điều này cần phải thay đổi nhằm đảm bảo chất lượng đấu thầu.

Giao quyền tự quyết cho chủ đầu tư

Không chỉ thay đổi về tiêu chí lựa chọn giá gói thầu, một trong những đột phá trong sửa Luật Đấu thầu lần này được kỳ vọng là mạnh dạn phân quyền cho chủ đầu tư lựa chọn hình thức đấu thầu.

Lý giải vấn đề này tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, Luật Đấu thầu hiện hành quy định đấu thầu rộng rãi là hình thức được ưu tiên áp dụng. Các hình thức lựa chọn nhà thầu khác chỉ được áp dụng khi đáp ứng điều kiện cụ thể.

Tuy nhiên, theo cơ quan soạn thảo, quy định này chưa bảo đảm đáp ứng tính chủ động cho chủ đầu tư, người có thẩm quyền được lựa chọn áp dụng các hình thức khác như chỉ định thầu để đẩy nhanh tiến độ gói thầu, dự án.

Do đó, cần phải bổ sung nguyên tắc cho phép chủ đầu tư, người có thẩm quyền căn cứ quy mô, tính chất của gói thầu để tự quyết định áp dụng một trong các hình thức lựa chọn nhà thầu (như đấu thầu, chỉ định thầu, đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc các hình thức khác) trên cơ sở bảo đảm chất lượng, tiến độ, hiệu quả và trách nhiệm giải trình.

"Việc trao quyền này nhằm thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền triệt để trong hoạt động đấu thầu, nâng cao vai trò, trách nhiệm của chủ đầu tư, người có thẩm quyền; góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án đầu tư, nhất là các dự án thực hiện nhiệm vụ chính trị quốc gia, các dự án quan trọng, cấp bách hoặc có yêu cầu đặc thù phải hoàn thành gấp để bảo đảm tiến độ theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ" - Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng trình bày.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam - cho rằng, việc để cho các chủ đầu tư chủ động lựa chọn hình thức đấu thầu sẽ góp phần bớt thủ tục rườm rà.

Ông Hiệp lấy ví dụ: Trong thực tiễn đấu thầu, có những dự án rất lớn nhưng các đơn vị nhỏ vẫn tham gia cạnh tranh với công ty lớn. Trong khi đó, hiện nay Luật Đấu thầu đang lấy giá thấp nhất làm thước đo, dẫn đến việc có những nhà thầu giảm đến 48%. Điều này nhìn bề ngoài thì tưởng tốt, nhưng bản chất lại gây hệ lụy rất lớn. Bởi khi xây dựng giá gói thầu, các đơn vị đã tính toán giá rất sát. Các đơn vị xây dựng chỉ lãi 6-8%. Nếu giảm giá đến 48% thì không thể nào có lãi. Đây chỉ có thể là hành vi “tự sát” hoặc làm gián đoạn quá trình đấu thầu.

Một vấn đề nữa cần quan tâm là hiện nay, chúng ta quy định gộp chung gói thầu đấu thầu và mua sắm vào một luật cũng chưa hợp lý. Nhiều đơn vị đánh đồng đấu thầu với đấu giá mà chưa mạnh dạn chọn hàng hóa có giá trị tốt.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ông Hiệp cho biết, Luật Đấu thầu sửa đổi giao quyền tự quyết cho chủ đầu tư lựa chọn một số hình thức như đấu thầu trực tiếp, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu… là hết sức cần thiết.

Đọc bản gốc tại đây