Truyền thông chính sách không chỉ là việc “nói cho dân hiểu”

Báo Lao Động đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu Quốc hội, về vai trò truyền thông chính sách của báo chí.

Thưa PGS.TS Bùi Hoài Sơn, trong quá trình xây dựng các dự án luật, ông đánh giá thế nào về vai trò của báo chí trong việc phản ánh luồng dư luận và tâm tư của cử tri đối với các dự thảo chính sách mới?

- Tôi cho rằng, báo chí có vai trò hết sức quan trọng, thậm chí là một trong những “kênh cảm biến xã hội” nhạy bén nhất trong quá trình xây dựng chính sách, pháp luật. Một dự thảo luật, trước khi trở thành văn bản quy phạm pháp luật, không chỉ là sản phẩm kỹ thuật của cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra hay Quốc hội, mà còn là sự kết tinh của thực tiễn đời sống, của mong mỏi, băn khoăn, kỳ vọng và cả những lo lắng rất cụ thể của người dân.

Trong quá trình đó, báo chí giúp đưa tiếng nói của cử tri đến gần hơn với nghị trường. Báo chí giúp chính sách “chạm đất”, giúp nhà làm luật nhìn thấy đằng sau mỗi điều khoản là số phận con người, là sinh kế, quyền lợi, cơ hội phát triển và cả những rủi ro có thể phát sinh nếu quy định chưa sát thực tiễn.

Báo chí không chỉ đưa tin sau khi luật ban hành, mà còn truyền thông từ lúc “thai nghén” dự thảo. Theo ông, việc “truyền thông từ sớm, từ xa” này có hỗ trợ cho các đại biểu Quốc hội khi xem xét, bấm nút thông qua một chính sách?

Chắc chắn là có và tôi cho rằng, đây là một yêu cầu rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Truyền thông chính sách cần được thực hiện từ rất sớm, ngay từ khi hình thành ý tưởng chính sách, xây dựng đề cương, lấy ý kiến, chỉnh lý dự thảo. Làm được như vậy, chính sách sẽ có thêm thời gian để được xã hội thảo luận, phản biện, kiểm chứng và hoàn thiện.

Đối với đại biểu Quốc hội, thông tin từ báo chí là một nguồn tham khảo rất có giá trị. Trước khi bấm nút thông qua một chính sách, đại biểu không chỉ đọc báo cáo của cơ quan soạn thảo, báo cáo thẩm tra của Ủy ban… mà còn phải lắng nghe đời sống. Báo chí giúp đại biểu nhìn thấy dư luận xã hội đang quan tâm điều gì, nhóm đối tượng chịu tác động trực tiếp nghĩ gì, giới chuyên gia cảnh báo điểm nghẽn nào, người dân kỳ vọng ra sao.

Cá nhân ông đã bao giờ thay đổi quan điểm hoặc đề xuất sửa đổi một điều khoản luật nào đó dựa trên những phản ánh, phân tích sắc sảo từ các bài báo?

- Có. Tôi nghĩ rằng một đại biểu Quốc hội, nếu thực sự cầu thị, thì không nên ngại thay đổi quan điểm khi có thêm thông tin xác đáng, lập luận thuyết phục và bằng chứng thực tiễn rõ ràng. Làm chính sách không phải là bảo vệ ý kiến cá nhân đến cùng, mà là cùng nhau tìm ra phương án tốt nhất cho đất nước, cho Nhân dân.

Một chính sách dù tốt đến đâu nhưng nếu truyền thông kém thì khó đi vào cuộc sống. Từ thực tiễn giám sát của mình, ông thấy những chuyển biến tích cực nào từ phía cơ quan hành pháp sau khi báo chí lên tiếng phản ánh về những bất cập của một chính sách hiện hành?

- Tôi thấy đã có nhiều chuyển biến tích cực. Trước hết là sự thay đổi về nhận thức. Trước đây, có lúc, có nơi, báo chí phản ánh bất cập chính sách vẫn bị nhìn nhận như sự “phê phán” hay “gây áp lực”. Nhưng hiện nay, ngày càng nhiều cơ quan hành pháp đã coi phản ánh của báo chí là nguồn thông tin quan trọng để rà soát, điều chỉnh, hoàn thiện chính sách.

Trong thực tiễn giám sát, chúng tôi thấy có những chính sách khi đi vào cuộc sống phát sinh vướng mắc về thủ tục hành chính, phân cấp thẩm quyền, điều kiện kinh doanh… Sau khi báo chí phản ánh liên tục, có trách nhiệm, dựa trên bằng chứng và tiếng nói của người dân, nhiều bộ, ngành, địa phương đã vào cuộc nhanh hơn.

Trong bối cảnh mạng xã hội bùng nổ, thông tin lan truyền chóng mặt, theo ông, báo chí chính thống cần phải làm gì để giữ vững vai trò là “dòng thông tin chủ lưu”, định hướng dư luận về các chính sách vĩ mô của đất nước?

- Trong thời đại mạng xã hội, báo chí chính thống không thể giữ vai trò chủ lưu chỉ bằng vị thế sẵn có. Vai trò ấy phải được khẳng định hằng ngày bằng chất lượng thông tin, bản lĩnh nghề nghiệp, tốc độ phù hợp, chiều sâu phân tích và niềm tin xã hội.

Mạng xã hội có ưu thế về tốc độ, cảm xúc và khả năng lan truyền. Nhưng báo chí chính thống có những giá trị không thể đánh mất: Kiểm chứng, trách nhiệm, chuẩn mực, tính định hướng và năng lực phân tích chính sách.

Muốn giữ vai trò chủ lưu, báo chí không thể chỉ chạy theo mạng xã hội, càng không thể để mạng xã hội dẫn dắt hoàn toàn nghị trình thông tin. Báo chí phải đi trước một bước trong phát hiện vấn đề, sâu hơn một tầng trong lý giải bản chất, công bằng hơn một nhịp trong phản ánh các chiều cạnh và nhân văn hơn một mức trong cách tiếp cận con người.

Báo chí chính thống muốn trở thành dòng thông tin chủ lưu thì phải vừa chính xác, vừa hấp dẫn; vừa chuẩn mực, vừa hiện đại; vừa nhanh nhạy, vừa sâu sắc. Trong biển thông tin hôm nay, người dân không thiếu thông tin, nhưng rất cần thông tin đáng tin cậy. Và đó chính là không gian sống còn của báo chí cách mạng, báo chí chuyên nghiệp, báo chí vì lợi ích quốc gia, dân tộc và Nhân dân.

Để nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách, theo ông, Nhà nước cần có những cơ chế, chính sách hay “đặt hàng” cụ thể nào để hỗ trợ các cơ quan báo chí làm tốt hơn nhiệm vụ này?

- Tôi cho rằng, muốn truyền thông chính sách hiệu quả thì không thể chỉ kêu gọi báo chí làm tốt hơn, mà cần có cơ chế đủ rõ, nguồn lực đủ mạnh và cách đặt hàng đủ chuyên nghiệp.

Trước hết, Nhà nước cần coi truyền thông chính sách là một cấu phần bắt buộc trong toàn bộ quy trình xây dựng và thực thi chính sách.

Thứ hai, cần có cơ chế đặt hàng báo chí tham gia truyền thông chính sách một cách công khai, minh bạch, theo chất lượng sản phẩm và hiệu quả xã hội, chứ không chỉ theo số lượng tin, bài.

Thứ ba, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ làm báo về truyền thông chính sách. Cơ quan báo chí cũng cần được tiếp cận thông tin chính thống kịp thời hơn, có đầu mối phát ngôn có trách nhiệm hơn, có dữ liệu mở đầy đủ hơn...

Cuối cùng, cần bảo vệ và khuyến khích báo chí phản biện chính sách một cách xây dựng. Báo chí càng được tạo điều kiện phản ánh trung thực, trách nhiệm, nhân văn, thì chính sách càng có thêm cơ hội hoàn thiện, xã hội càng có thêm niềm tin và pháp luật càng có khả năng đi vào cuộc sống một cách tự nhiên, bền vững.

Tôi tin rằng, trong kỷ nguyên phát triển mới, truyền thông chính sách không chỉ là việc “nói cho dân hiểu”, mà còn là quá trình “nghe để cùng dân làm, cùng dân giám sát, cùng dân hoàn thiện đất nước”. Khi báo chí làm tốt vai trò ấy, mỗi chính sách sẽ không dừng lại trên trang giấy, mà trở thành động lực phát triển, thành sức mạnh đồng thuận đưa đất nước tiến lên.

Xin cảm ơn PGS.TS Bùi Hoài Sơn!

Đọc bản gốc tại đây