Nhiều lao động có việc làm nhưng không có bảo hiểm xã hội
Dù được thống kê là có việc làm, nhiều lao động lái xe công nghệ lại thiếu hợp đồng, bảo hiểm xã hội và những cơ chế bảo vệ khi gặp rủi ro.
Có việc làm nhưng không có bảo hiểm
Mất việc ở tuổi 31, anh Mạnh Khang từng dành 4 tháng liên tục gửi hồ sơ tìm việc nhưng không nhận được phản hồi. Áp lực chi phí sinh hoạt, trong khi còn phải chăm lo cho vợ và con nhỏ, khiến anh không thể tiếp tục chờ đợi.
Không còn lựa chọn phù hợp, anh đăng ký chạy xe công nghệ để có thu nhập trang trải gia đình.
“Thời điểm đó tôi cũng không có gì làm nên quyết định đi chạy Grab. Bây giờ ai thất nghiệp cũng có thể ra chạy Grab” - anh Khang chia sẻ.
Ban đầu, anh nghĩ công việc này chỉ mang tính tạm thời. Tuy nhiên, sau 3 năm, chạy xe công nghệ vẫn là công việc chính. Những ngành nghề từng có kinh nghiệm không còn tuyển dụng, trong khi chuyển sang lĩnh vực mới lại gặp khó khăn vì thiếu kinh nghiệm.
Mỗi ngày, anh Khang thường chạy xe từ 9h sáng đến 7-8h tối, tương đương 10-11 tiếng. Có những ngày ít đơn, anh phải nghỉ giữa chừng rồi tiếp tục ra đường vào buổi chiều để kiếm thêm thu nhập. Nếu đạt khoảng 35 đơn, thu nhập trong ngày khoảng 700.000-800.000 đồng.
Điều khiến anh trăn trở không chỉ là sự vất vả khi thường xuyên di chuyển ngoài đường mà còn là việc thiếu các chế độ bảo vệ.
“Chạy xe đã vất vả rồi, nắng mưa đều phải ra đường, tôi cũng không có hợp đồng lao động, không có bảo hiểm. Bảo hiểm y tế thì tôi tự mua”, anh Khang nói.
Lao động bấp bênh đứng ngoài lưới an sinh
Theo thống kê quý III.2026 của Tổng cục Thống kê, tỉ lệ thất nghiệp của Việt Nam ở mức 2,22%. Tuy nhiên, con số này chưa phản ánh đầy đủ thực trạng những người có việc làm nhưng thiếu ổn định và không được bảo vệ bởi hệ thống an sinh.
Theo chuẩn thống kê của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) mà Việt Nam áp dụng, một người được xác định là thất nghiệp khi đồng thời đáp ứng ba điều kiện: Không có việc làm, đang tích cực tìm việc và sẵn sàng làm việc. Vì vậy, người mất việc nhưng chuyển sang chạy xe công nghệ để kiếm sống được tính là có việc làm.
Theo thống kê quý III.2026 của Tổng cục Thống kê, tỉ lệ lao động phi chính thức ở Việt Nam là 60,6%.
Đáng chú ý, theo số liệu được Bảo hiểm xã hội TPHCM dẫn lại, cả nước có khoảng 600.000 tài xế công nghệ nhưng chỉ khoảng 700 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
Ông Lê Đình Quảng - nguyên Phó Trưởng ban Quan hệ lao động (Tổng LĐLĐVN) - cho biết, Công đoàn đã nhiều lần kiến nghị đưa tài xế công nghệ vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Tuy nhiên, các nền tảng gọi xe công nghệ cho rằng tài xế là đối tác, hợp tác kinh doanh và doanh nghiệp chỉ đóng vai trò kết nối giữa khách hàng với tài xế nên không có trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội cho nhóm này.
Trong khi đó, theo ông Quảng, thực tế các nền tảng vẫn giao việc, kiểm soát đơn hàng, tính điểm, trừ tiền và khóa tài khoản tài xế. Điều này đặt ra vấn đề về bản chất quan hệ giữa nền tảng công nghệ và người lao động.
Điểm vướng hiện nay là pháp luật chưa xác định rõ hình thức quản lý lao động thông qua thuật toán có được xem là quan hệ lao động hay không. Người lao động không chịu sự giám sát trực tiếp của một quản lý cụ thể nhưng vẫn chịu sự kiểm soát của hệ thống công nghệ.

Ở góc độ xã hội, PGS.TS Nguyễn Đức Lộc - Viện trưởng Viện Nghiên cứu đời sống xã hội - cho rằng, nhóm lao động này đang phải đánh đổi rủi ro sức khỏe, điều kiện làm việc để duy trì sinh kế. Nếu không có cơ chế bảo vệ phù hợp, khi gặp tai nạn, ốm đau hoặc mất khả năng lao động, họ rất dễ rơi vào khó khăn, đồng thời tạo thêm gánh nặng cho gia đình và hệ thống an sinh.
Theo ông Lộc, cần thừa nhận rõ vị trí của nhóm lao động trên nền tảng số trong hệ thống nghề nghiệp, xây dựng hành lang pháp lý bảo vệ quyền lợi và thiết lập cơ chế đại diện, đối thoại giữa doanh nghiệp với người lao động.
Đặc biệt, cần có chính sách bảo vệ phù hợp với tính chất, thời gian và mức độ gắn bó của từng nhóm lao động. Mục tiêu không chỉ là giúp người lao động có thu nhập trước mắt mà còn bảo đảm họ được bảo vệ trước những rủi ro trong quá trình mưu sinh.
Đọc bản gốc tại đây