Đề xuất xóa bỏ tư duy chia đều ngân sách khi cải cách tiền lương

Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội và ưu đãi người có công mới đây đã ký Quyết định 124/QĐ-BCĐCCTLBHXH ban hành kế hoạch nghiên cứu, xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội trình Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Theo kế hoạch, Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội sẽ được nghiên cứu, xây dựng để trình Trung ương vào tháng 3.2027.

Trao đổi với Lao động, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) - cho rằng, cần tính đến biến động thực tế của nền kinh tế, đặc biệt là lạm phát, để bảo đảm thu nhập thực tế của người hưởng lương khi cải cách tiền lương.

"Việc tinh giản, chống lãng phí sẽ giúp giảm áp lực ngân sách mà vẫn tạo dư địa cho cải cách tiền lương", ông Lạng nói.

Trong khi đó, TS. Đoàn Văn Tình - Phó Trưởng khoa Quản trị Nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - nhìn nhận, cải cách tiền lương như việc vận hành một “cỗ xe đua”. Trong đó, vị trí việc làm là “động cơ”, đánh giá hiệu quả (KPIs) là “vô lăng” và cơ chế tự chủ là “nhiên liệu”.

Ông đề xuất xác lập trật tự ưu tiên nhằm giải quyết căn bản những điểm nghẽn trong cải cách tiền lương.

Ưu tiên thứ nhất là định lượng hóa và thực chất hóa vị trí việc làm. Theo ông Tình, không thể trả lương đúng nếu không đo lường được giá trị công việc. Vì vậy, cần chuyển từ mô tả công việc chung chung sang định lượng cụ thể về khối lượng, mức độ phức tạp và trách nhiệm.

Cơ cấu thu nhập mới cần được cấu thành từ 3 yếu tố: Lương cơ bản, phản ánh giá trị của vị trí việc làm; lương theo năng lực, phản ánh mức độ đáp ứng khung năng lực của viên chức; và lương theo hiệu quả, phản ánh kết quả đầu ra trong thực hiện công việc. Đây là điều kiện quan trọng để tính đúng, tính đủ giá trị sức lao động.

Giải pháp thứ hai là trao quyền tự chủ thực chất và áp dụng cơ chế đặt hàng. Ông Tình cho rằng, cần mạnh dạn vận dụng tư duy quản trị hiện đại vào các đơn vị sự nghiệp công lập như trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu.

“Nhà nước cần chuyển mạnh từ cơ chế 'cấp phát' sang 'đặt hàng' dịch vụ công. Khi được tự chủ về tài chính và nhân sự, thu nhập của viên chức sẽ được giải phóng khỏi trần lương cơ sở, tịnh tiến theo năng suất và chất lượng dịch vụ họ cung ứng cho xã hội” - ông Tình đề xuất.

Giải pháp thứ ba là xóa bỏ tình trạng “bình quân chủ nghĩa” thông qua công cụ KPI. Theo ông Tình, cải cách tiền lương sẽ khó đạt mục tiêu nếu vẫn duy trì tư duy “chia đều miếng bánh”. Việc đánh giá cần chuyển mạnh từ định tính sang định lượng thông qua KPIs/OKRs.

Quỹ tiền thưởng khoảng 10% tổng quỹ tiền lương, không bao gồm phụ cấp theo tinh thần Nghị quyết 27, cần được sử dụng như một đòn bẩy tạo động lực, tập trung khen thưởng những người có thành tích nổi bật. Mức chênh lệch thu nhập giữa người làm tốt và người làm ở mức trung bình cần đủ lớn để tạo động lực phấn đấu.

“Tóm lại, để viên chức không chỉ đủ sống mà còn có thể làm giàu chính đáng từ nghề nghiệp của mình, chúng ta phải chấp nhận một cuộc chơi sòng phẳng hơn: Tiền lương phải là thước đo chính xác của giá trị đóng góp, chứ không phải là kết quả của sự cào bằng hay thâm niên” - TS Đoàn Văn Tình chia sẻ.

Đọc bản gốc tại đây