Kiểm tra VNeID khi nghi người mua thuốc lá dưới 18 tuổi để phòng chống hiệu quả hơn

Đây là một trong những đề xuất mới nhất được đề cập trong Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, vừa được Bộ Y tế tổ chức hội thảo lấy ý kiến ở khu vực phía Bắc, vào ngày 6.7.

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, thực hiện kiểm tra căn cước công dân gắn chip, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) đối với trường hợp có nghi ngờ người dưới 18 tuổi mua thuốc lá.

Trong thực tế, hiện nay, khái niệm thuốc lá không còn chỉ là những bao thuốc truyền thống đặt trên quầy hàng. Chỉ trong vài năm, thị trường đã xuất hiện hàng loạt sản phẩm mới với đủ kiểu dáng, màu sắc, hương vị và cách tiếp thị hướng mạnh vào giới trẻ.

Trong khi đó, nhiều quy định pháp luật vẫn được xây dựng từ hơn một thập kỷ trước, khi thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hay các thiết bị chứa nicotine gần như chưa phổ biến tại Việt Nam.

Chính vì vậy, những đề xuất mới trong Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi), trước hết, là nỗ lực của cơ quan chức năng để pháp luật bắt kịp thực tiễn.

Lâu nay, quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi vẫn tồn tại nhưng việc thực thi chưa dễ.

Người bán chủ yếu ước lượng độ tuổi bằng mắt thường hoặc hỏi miệng. Trong nhiều trường hợp, đó chỉ là một thủ tục mang tính hình thức. Khi không có công cụ xác minh, quy định rất khó phát huy hiệu quả.

Bây giờ, nếu sử dụng căn cước hoặc VNeID để kiểm tra độ tuổi có thể tạo ra cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho cả người bán lẫn cơ quan quản lý.

Tương tự, đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày thuốc lá cũng xuất phát từ thực tế. Những bao thuốc được đặt ngay tại quầy thanh toán tưởng chừng chỉ là hoạt động bán hàng bình thường, nhưng lại là một hình thức quảng bá trực quan.

Với thanh thiếu niên, sự hiện diện thường xuyên của các sản phẩm bắt mắt có thể kích thích tò mò và làm giảm nhận thức về mức độ nguy hại của thuốc lá.

Điểm đáng chú ý khác là dự thảo lần này đã lựa chọn cách tiếp cận theo bản chất của sản phẩm thay vì chỉ gọi tên từng loại thuốc lá mới. Điều này rất cần thiết trong bối cảnh công nghệ thay đổi liên tục. Nếu pháp luật chỉ đuổi theo từng tên gọi mới, từng mẫu mã mới thì sẽ luôn ở thế bị động.

Tuy vậy, thách thức lớn nhất của câu chuyện phòng chống thuốc lá vẫn là vấn đề thực thi. Thuốc lá ngày nay không chỉ được bán ở cửa hàng tạp hóa mà còn len lỏi trên mạng xã hội, các nền tảng thương mại điện tử, thậm chí thông qua các hội nhóm kín. Nếu quản lý chặt ngoài đời nhưng buông lỏng trên không gian mạng thì hiệu quả sẽ khó trọn vẹn.

Vấn đề nữa là việc hướng dẫn thực hiện cũng cần rõ ràng. Ví dụ, thế nào là "nghi ngờ người mua chưa đủ 18 tuổi"? Khi nào người bán được yêu cầu xuất trình VNeID? Trách nhiệm và quyền hạn của các bên đến đâu?

Những câu hỏi ấy cần được quy định cụ thể để tránh lúng túng khi áp dụng và hạn chế phát sinh tranh chấp.

Mục tiêu của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không phải là gây khó cho người bán hay người mua, mà là bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ trước những hình thức tiếp thị ngày càng tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá.

Vậy nên pháp luật luôn phải đi trước một bước để dẫn dắt thực tiễn. Đặc biệt với thuốc lá thế hệ mới, nếu tiếp tục để luật chạy sau thị trường, cái giá phải trả sẽ không chỉ là những lỗ hổng quản lý, mà còn là sức khỏe của hàng triệu người trẻ trong tương lai.

Đọc bản gốc tại đây.