Nhìn từ vụ bắt ghen trên ôtô tại TPHCM: Ranh giới nào cho cơn phẫn nộ của đám đông?

Bắt ghen vốn không mới, nhưng điều đáng báo động chính là cách nhiều người thản nhiên chia sẻ, cắt ghép, phán xét và "săn lùng" danh tính người trong cuộc mà không một chút đắn đo….

Chia sẻ với Báo Lao Động, chuyên gia xã hội học - ThS. Nguyễn Duy Hải (Trường Đại học Văn Hiến) thẳng thắn đặt câu hỏi: "Liệu chúng ta đang bảo vệ đạo đức, hay đang vi phạm pháp luật trong một cơn hưng phấn tập thể mà không hề hay biết?".

Khi đám đông "chung tay xử án" online

Theo ThS. Nguyễn Duy Hải, việc thản nhiên chia sẻ clip đời tư xuất phát từ hiện tượng "ngắt kết nối đạo đức" (moral disengagement). Núp sau màn hình và đám đông, người dùng tự trấn an rằng mình "chỉ nhân danh sự thật" để hợp lý hóa cho một hành vi xâm phạm và vi phạm pháp luật.

Phẫn nộ trước sự bất trung trong tình yêu và hôn nhân là cảm xúc đạo đức hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, ThS. Nguyễn Duy Hải nhấn mạnh ranh giới cần phân biệt rõ ràng: phẫn nộ đạo đức là quyền cá nhân, còn tự ý phát tán hình ảnh riêng tư của người khác là hành vi vi phạm pháp luật, bất kể đối phương có sai hay không.

Pháp luật Việt Nam bảo vệ quyền hình ảnh và đời sống riêng tư một cách độc lập, không phụ thuộc vào tư cách đạo đức của đương sự. Cụ thể, Điều 32 và Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015 khẳng định đời sống riêng tư, bí mật cá nhân là bất khả xâm phạm. Mới đây nhất, Luật An ninh mạng 2025 (số 116/2025/QH15) và Nghị định 330/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 19/8/2026) đã quy định rõ: hành vi phát tán thông tin, hình ảnh xâm phạm đời tư trái phép có thể bị xử phạt hành chính từ 10 đến 20 triệu đồng, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ngay cả người mắc sai lầm về đạo đức vẫn có quyền riêng tư được luật pháp bảo hộ. Đây không phải nghịch lý, mà chính là nền tảng cốt lõi của một nhà nước pháp quyền. Thế nhưng, "tòa án dư luận" lại đang tự cho mình quyền trừng phạt: không quy trình, không suy đoán vô tội và không cơ hội kháng án. Đó không phải công lý, mà là bạo lực tập thể ngụy trang bằng ngôn ngữ đạo đức.

Biến nỗi đau người khác thành trò câu view

Đáng lo ngại nhất không phải là phẫn nộ cảm tính, mà là việc hàng loạt tài khoản thản nhiên cắt ghép, giật tít để thương mại hóa tổn thương người khác trong "nền kinh tế chú ý" (attention economy). Thuật toán không có đạo đức; nó chỉ ưu tiên những nội dung khiến đám đông dừng lại nhìn lâu nhất.

Dưới góc nhìn tâm lý học lâm sàng, nạn nhân phải gánh chịu hai tầng sang chấn: tổn thương từ sự kiện gốc và tổn thương khi bị phơi bày trước hàng triệu ánh mắt xa lạ. Các nghiên cứu quốc tế khẳng định hành vi này gây ra rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), các cơn hoảng loạn nghiêm trọng và làm tăng trực tiếp ý niệm tự tử.

Nhìn từ lý thuyết xã hội học của Émile Durkheim (Le Suicide, 1897), việc bị "bóc phốt" viral tước đoạt chỗ đứng xã hội của cá nhân gần như tức thời, đẩy họ vào nguy cơ "tự tử vị kỷ" (égoïste). Đó là cái giá bằng sức khỏe tinh thần, đôi khi bằng cả tính mạng mà nạn nhân phải trả, trong khi đám đông đã vội vã cuốn sang chủ đề tiếp theo.

Những lỗ hổng cần thẳng thắn nhìn nhận

ThS. Nguyễn Duy Hải nhận định, sự việc tại xã Tân An Hội không phải trường hợp cá biệt mà là hồi chuông cảnh báo lặp đi lặp lại về ba lỗ hổng lớn chưa được lấp đầy.

Thứ nhất là sự bỏ ngỏ trong giáo dục ứng xử số. Dù văn hóa giao tiếp ngoài đời được giảng dạy kỹ lưỡng, nội dung về đạo đức mạng và quyền riêng tư lại gần như bị bỏ trống. Nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, hoàn toàn vô tư chia sẻ clip đời tư mà không hề hay biết một nút bấm vô thức có thể dẫn đến án phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự.

Thứ hai là khoảng trống trong thực thi pháp luật. Chế tài hiện hành tuy đã có nhưng chưa được áp dụng đủ nhất quán và công khai. Khi những vi phạm không bị xử lý đến nơi đến chốn, xã hội sẽ vô tình xem đó là hành vi được dung thứ.

Thứ ba là trách nhiệm bị buông lỏng của các nền tảng số. Mạng xã hội không thể đứng ngoài cuộc hay tiếp tục dung dưỡng cho nội dung vi phạm bằng thuật toán phân phối lượt xem. Cần buộc các nền tảng có cơ chế gỡ bỏ thông tin vi phạm nhanh chóng, minh bạch và chịu trách nhiệm giải trình nghiêm túc trước pháp luật.

"Phẫn nộ trước cái sai là cảm xúc tự nhiên, nhưng xâm phạm đời tư người khác chính là bước qua ranh giới văn minh. Trước khi bấm 'chia sẻ' một clip đời tư, hãy tự hỏi: “Nếu người trong đó là mình, mình có muốn điều này xảy ra?” Nếu câu trả lời là không, xin hãy dừng tay" - ThS. Nguyễn Duy Hải nhắn gửi.

Đây không chỉ là câu chuyện của một vụ bắt ghen. Đây là câu chuyện về việc chúng ta muốn xây dựng kiểu không gian số như thế nào, một không gian mà ở đó phẩm giá con người được tôn trọng ngay cả khi người đó mắc sai lầm. Câu trả lời cho câu hỏi đó không chỉ đến từ pháp luật hay cơ quan chức năng một mình, mà còn đến từ mỗi lựa chọn nhỏ của từng người dùng mạng, mỗi ngày…

Xem bản gốc tại đây