Những rủi ro khi người lao động bán sổ bảo hiểm xã hội

Bất chấp chế tài xử phạt nghiêm khắc, tình trạng mua bán sổ bảo hiểm xã hội (BHXH) vẫn âm ỉ lan truyền trên mạng xã hội.

Nhằm giúp người lao động nhận diện rõ bản chất vi phạm và những cái bẫy pháp lý đằng sau giao dịch này, Luật sư Nguyễn Hồng Tâm (Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội) đã phân tích tường tận dưới góc nhìn chuyên gia.

- Thưa luật sư, hiện nay tình trạng mua bán sổ BHXH vẫn đang diễn ra vô cùng phức tạp trên các nền tảng mạng xã hội. Hành vi này vi phạm những quy định nào, và mức chế tài xử phạt đối với người mua - bán trái phép cụ thể ra sao?

Trước hết, hành vi mua bán sổ BHXH là một trong những hành vi bị nghiêm cấm theo quy định tại Điều 9 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Về bản chất, loại giấy tờ này không được phép mua bán và cũng không thể giao dịch hợp pháp.

Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay xuất hiện nhiều thủ đoạn lách luật, điển hình như việc ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục rút sổ hoặc rút tiền thay. Tất cả các hành vi mua bán nêu trên đều sẽ bị xử lý theo quy định tại Nghị định số 283/2026/NĐ-CP.

Cụ thể, đối với mỗi cuốn sổ giao dịch trái phép, cả người mua lẫn người bán đều có thể bị phạt tiền từ 4 - 6 triệu đồng, mức phạt tối đa không quá 75 triệu đồng.
Đặc biệt, trong trường hợp sử dụng thông tin gian dối hoặc các thủ đoạn nhằm trục lợi quỹ bảo hiểm, các bên liên quan hoàn toàn có thể bị khởi tố hình sự theo Điều 214 Bộ luật Hình sự.

- Vậy nguyên nhân thực sự dẫn đến tình trạng mua bán sổ BHXH nở rộ như hiện nay xuất phát từ đâu, thưa luật sư?

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự hạn chế về mặt nhận thức và hiểu biết pháp luật của một bộ phận người lao động đứng tên trên sổ.
Về phía cơ quan BHXH, bản chất họ rất khó kiểm soát đối với các trường hợp ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục rút tiền. Cơ chế ủy quyền ban đầu được thiết kế nhằm tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người lao động khi ốm đau, già yếu, giúp họ có thể ủy quyền cho người có hiểu biết hơn để thực hiện thủ tục nhanh chóng.

Đây là một khoảng trống mà các đối tượng xấu thường lợi dụng, chứ không hẳn là do cơ quan quản lý buông lỏng.

- Thưa luật sư, cụ thể người lao động sẽ mất đi những khoản hỗ trợ và quyền lợi thiết yếu nào khi không còn giữ lại cuốn sổ BHXH cho tương lai?

BHXH là một chính sách an sinh xã hội nhân văn và hết sức đúng đắn, không chỉ riêng Việt Nam mà các nước trên thế giới cũng thực hiện rất nghiêm túc. Hệ thống này đảm bảo cho người lao động cuộc sống ổn định khi hết tuổi lao động, đồng thời mang lại những quyền lợi to lớn khác.

Việc người lao động bán sổ trước hết sẽ khiến số tiền thu về thấp hơn rất nhiều so với quy định pháp luật, bởi người mua chắc chắn phải tính toán để trục lợi.

Hơn thế nữa, họ đang tự tay cắt đứt chiếc "lưới an sinh" của chính mình. Khi không có BHXH, họ sẽ phải đối mặt với vô vàn bất lợi và thiệt hại nặng nề khi về già, khi không có nguồn thu nhập, không tài sản, hoặc gặp rủi ro ốm đau bất ngờ trong suốt quá trình lao động.

Tôi lấy ví dụ đơn giản thế này: Khi người lao động đổ bệnh, hoặc khi đến tuổi nghỉ hưu mà không có tích lũy hay nguồn thu nhập, chính sách BHXH chính là nguồn chi trả hàng tháng để giúp họ duy trì mức sống tối thiểu.

Những khoản tiền này đặc biệt quan trọng đối với người cao tuổi, những người sống neo đơn hoặc không có tài sản tích lũy. Đó là những chính sách an sinh xã hội vô cùng thiết thực của Nhà nước và cơ quan bảo hiểm nhằm bảo vệ toàn diện cho người lao động. Do đó, mỗi cá nhân cần phải chủ động tìm hiểu để tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của chính mình.

Vâng, xin cảm ơn những chia sẻ từ luật sư!

Xem bản gốc tại đây