Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường 2026: Gỡ khó rác thải điện tử
Chiều 18.11 tại Hà Nội, Báo Lao Động tổ chức diễn đàn trực tuyến “Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường 2026".
16h40: Công nhân Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) hỏi:
"Người lao động là người trực tiếp vận hành máy móc và chứng kiến những vấn đề môi trường tại nơi làm việc mỗi ngày. Làm thế nào để tiếng nói và sáng kiến của công nhân thực sự được đưa vào các quyết định chuyển đổi xanh của doanh nghiệp?"

Bà Hồ Thị Kim Ngân - Phó Ban Quan hệ Lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam - trả lời:
Thứ nhất, người lao động là những người trực tiếp làm việc nên cũng là những người đầu tiên phát hiện các lỗi, rủi ro và vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất. Rất nhiều sáng kiến, cải tiến bắt nguồn từ chính người lao động. Vì vậy, tổ chức Công đoàn và doanh nghiệp cần lấy người lao động làm trung tâm.
Thứ hai, cần gần gũi, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và ý kiến của người lao động. Có những vấn đề xuất phát từ thực tiễn công việc có thể giải quyết ngay, nhưng cũng có những giải pháp, sáng kiến cần được nghiên cứu, xem xét để phát triển thành giải pháp cụ thể. Do đó, tổ chức Công đoàn cần sâu sát với người lao động, lắng nghe ý kiến của họ. Cán bộ công đoàn cần đại diện cho tiếng nói của người lao động, chuyển tải những ý kiến, sáng kiến đó đến người quản lý để cùng nghiên cứu, hiện thực hóa thành các giải pháp thiết thực.
Thứ ba, trong quá trình chuyển đổi, doanh nghiệp cần dành thời gian để vận hành, thử nghiệm các sáng kiến. Qua thực tế triển khai, các giải pháp sẽ tiếp tục được điều chỉnh và hoàn thiện để phù hợp hơn. Doanh nghiệp cũng cần có cơ chế tiếp nhận, khen thưởng những ý kiến tích cực, sáng kiến mang lại hiệu quả; đồng thời tăng cường đào tạo, nâng cao kỹ năng cho người lao động.
Điều quan trọng là lấy sự hài lòng và an toàn của người lao động làm thước đo trong quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, bảo đảm ý kiến của người lao động được lắng nghe và tiếp thu, cải thiện hằng ngày.
16h20: Công nhân hỏi khi doanh nghiệp chuyển đổi sang công nghệ mới, người lao động phải học thêm kỹ năng số, kỹ năng xanh. Vậy công tác đào tạo này sẽ được triển khai như thế nào?


Bà Hồ Thị Kim Ngân - Phó Ban Quan hệ Lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam - trả lời:
Để người lao động có thể thích ứng với những thay đổi của công nghệ và đáp ứng yêu cầu công việc trong giai đoạn mới, cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể, trong đó trách nhiệm đầu tư và xây dựng các chương trình đào tạo trước hết thuộc về người sử dụng lao động và doanh nghiệp.
Thứ nhất, cần bảo đảm kinh phí để người lao động có cơ hội tiếp cận các chương trình đào tạo, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng. Công đoàn cơ sở cần phát huy vai trò giám sát quá trình triển khai, bảo đảm hoạt động đào tạo được thực hiện thực chất và mang lại hiệu quả.
Thứ hai, việc tổ chức đào tạo cho người lao động tại doanh nghiệp phải phù hợp với điều kiện làm việc thực tế. Các chương trình học cần được bố trí trong giờ làm việc và bảo đảm trả lương cho người lao động, thay vì đẩy toàn bộ trách nhiệm học tập sang thời gian ngoài giờ, tạo thêm gánh nặng cho họ.
Về phía tổ chức Công đoàn, cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo thông qua đối thoại và thương lượng tập thể. Các nội dung liên quan đến quyền được học tập, tiếp cận chương trình đào tạo và nâng cao kỹ năng của người lao động có thể được đưa vào nội quy, quy chế của doanh nghiệp hoặc thỏa ước lao động tập thể.
Nội dung đào tạo, đặc biệt là kỹ năng số, cũng cần gắn với vị trí việc làm và yêu cầu thực tế của từng nhóm lao động. Bên cạnh đó, Công đoàn có thể hỗ trợ, phối hợp với doanh nghiệp trong việc tổ chức các phong trào thi đua, thúc đẩy học tập và nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp.
Tổ chức Công đoàn cần đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc tìm kiếm các nguồn hỗ trợ và huy động nguồn lực phục vụ đào tạo. Nguồn lực này có thể đến từ doanh nghiệp, tổ chức Công đoàn hoặc các chương trình hỗ trợ của cơ quan, đơn vị liên quan đến khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
16h15: Trong phần hỏi đáp tại diễn đàn, bà Cao Thị Nga - Công nhân môi trường THX Thành Công - đặt câu hỏi:
Hiện nay, trách nhiệm thu hồi, tái chế sản phẩm điện tử sau sử dụng đã được đặt ra đối với nhà sản xuất, nhà nhập khẩu. Tuy nhiên, người dân và công nhân vẫn gặp khó khăn khi tìm nơi bàn giao thiết bị cũ. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có giải pháp gì để xây dựng mạng lưới thu gom thuận tiện, kiểm soát việc thực hiện trách nhiệm của doanh nghiệp và bảo đảm rác thải điện tử được xử lý đúng quy định?



Trả lời thắc mắc này, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường - cho biết, để tối ưu hóa quy trình thu gom và xử lý rác thải điện tử, cần ba nhóm giải pháp trọng tâm nhằm siết chặt quản lý từ gốc đến ngọn.
Trước hết là việc mở rộng mạng lưới thu hồi bằng cách cho phép doanh nghiệp, tổ chức trung gian và cơ sở tái chế tự thiết lập hoặc liên kết mở các điểm thu gom tập trung tiếp nhận đa dạng chủng loại sản phẩm từ nhiều nhãn hiệu khác nhau, giúp người dân dễ dàng bàn giao thiết bị cũ ngay tại địa phương đồng thời tích hợp lực lượng thu gom phi chính thức vào chuỗi cung ứng chung.
Thứ hai là siết chặt kiểm soát tính thực chất thông qua việc yêu cầu các nhà sản xuất, nhập khẩu và đơn vị được ủy quyền phải đăng ký kế hoạch, lưu trữ đầy đủ chứng từ giao nhận, thực hiện kiểm toán độc lập kết quả tái chế hằng năm, buộc doanh nghiệp trực tiếp tổ chức hoặc ủy quyền thu hồi thay vì chỉ đóng gói tài chính đơn thuần, kết hợp thanh tra định kỳ để chống gian lận số liệu.
Cuối cùng là đẩy mạnh số hóa quản lý và bảo đảm xử lý đạt chuẩn môi trường, theo đó các đơn vị thu gom và nhà máy tái chế phải cập nhật dữ liệu lên hệ thống thông tin EPR quốc gia để truy xuất nguồn gốc xuyên suốt từ khâu tiếp nhận đến khi tái chế xong, đồng thời chỉ công nhận kết quả của những cơ sở có giấy phép môi trường và công nghệ đạt chuẩn kỹ thuật nhằm ngăn chặn tình trạng tháo dỡ thủ công gây ô nhiễm thứ cấp.
15h50: Thế hệ trẻ có thể tiên phong làm chủ công nghệ, kiến tạo tương lai xanh
Dự án "EcoBin - AI CyberSort" gồm các thành viên của Trường THPT Nhân Chính, Hà Nội. Cô Nguyễn Thị Lam Anh - giáo viên hướng dẫn dự án - cho biết, lý do lựa chọn đề tài xuất phát từ thực trạng mỗi ngày có hàng triệu tấn rác thải được thải ra môi trường. Đây là một trong những thách thức lớn mà xã hội đang phải đối mặt hiện nay. Trong đó, phân loại rác thải tại nguồn là khâu đặc biệt quan trọng. Thực tế, nhiều người mong muốn chung tay bảo vệ môi trường, nhưng vẫn chưa biết cách phân biệt các loại rác như vỏ hộp sữa, túi nilon, thức ăn thừa hay những loại rác thải khác thuộc nhóm nào để phân loại chính xác.
Đối với giáo viên, việc giáo dục ý thức phân loại rác tại nguồn cho học sinh cũng là một nhiệm vụ quan trọng. Tuy nhiên, để hình thành thói quen này, cần có những công cụ trực quan, dễ sử dụng và phù hợp với lứa tuổi học sinh.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang phát triển mạnh mẽ, làm thay đổi nhiều lĩnh vực của đời sống, việc ứng dụng AI vào một thiết bị gần gũi như thùng rác không chỉ góp phần giải quyết bài toán phân loại rác truyền thống mà còn đưa công nghệ cao từ sách vở, phòng thí nghiệm vào phục vụ trực tiếp cuộc sống hằng ngày.
Vì vậy, dự án không chỉ dừng lại ở một mô hình học tập dành cho học sinh mà còn hướng tới khả năng ứng dụng thực tế, mang lại những giá trị thiết thực cho cộng đồng.
Ứng dụng AI giúp thùng rác nhận diện và phân loại rác với độ chính xác cao hơn, giảm thiểu sai sót do con người. Qua đó, thiết bị góp phần giảm tải cho các nhà máy xử lý rác, đồng thời tối ưu hóa chi phí tái chế.
Đặc biệt, thùng rác thông minh còn đóng vai trò như một người thầy thầm lặng. Mỗi khi người dùng bỏ rác vào thùng, hệ thống sẽ phản hồi và hiển thị kết quả phân loại trên màn hình. Cách làm này giúp mọi người, nhất là trẻ nhỏ, từng bước ghi nhớ và hình thành thói quen phân loại rác đúng cách.
Bên cạnh đó, dự án còn tạo nền tảng để thống kê số lượng và chủng loại rác thải tại từng khu vực, hỗ trợ các nhà quản lý đô thị xây dựng phương án thu gom, xử lý rác hiệu quả hơn, tối ưu hóa nguồn lực và chi phí bảo vệ môi trường.
Một giá trị quan trọng khác của dự án là khơi dậy tinh thần nghiên cứu khoa học, khuyến khích thế hệ trẻ chủ động tìm hiểu và biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế. Thông qua quá trình thực hiện, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức lý thuyết mà còn trực tiếp trải nghiệm vai trò của những kỹ sư, nhà khoa học.
Trình bày tham luận "Mô hình phân loại rác tại nguồn bằng trí tuệ nhân tạo (AI)", em Nguyễn Tường Linh - học sinh Trường THPT Nhân Chính, đại diện cho nhóm tác giả dự án EcoBin - AI CyberSort - cho biết, dự án bắt nguồn từ một thực trạng đáng báo động: rác thải nhựa ngày càng gia tăng, trong khi thói quen phân loại rác tại nguồn của một bộ phận người dân vẫn chưa được hình thành. Với khát vọng ứng dụng công nghệ để giải quyết bài toán môi trường trong kỷ nguyên số và tăng trưởng xanh, nhóm đã phát triển giải pháp hướng tới ba mục tiêu cốt lõi: nâng cao nhận thức số, tối ưu hóa bằng AI và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Theo đó, EcoBin - AI CyberSort là hệ thống thùng rác thông minh ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân loại rác hoàn toàn tự động. Điểm mạnh của dự án không chỉ nằm ở khả năng bảo vệ môi trường, mà còn mang lại giá trị giáo dục STEM trực quan với chi phí triển khai hợp lý.
Về cấu tạo, hệ thống sử dụng bộ vi xử lý Raspberry Pi 4 làm trung tâm, kết hợp đồng bộ cùng camera USB, cảm biến, nguồn điện và hệ thống động cơ servo xoay tách rác.
Về nguyên lý hoạt động của EcoBin, khi người dùng đưa rác lại gần, cảm biến và camera sẽ lập tức phát hiện vật thể, truyền tín hiệu về Raspberry Pi 4 để AI nhận diện. Chỉ trong tích tắc, hệ thống sẽ điều khiển động cơ servo tự động gạt rác vào đúng ngăn chứa - phân tách rõ ràng giữa nhóm chất thải hữu cơ và vô cơ. Bên cạnh đó, toàn bộ dữ liệu phân loại đều được lưu trữ và trích xuất dễ dàng để phục vụ công tác quản lý.
Nhờ cơ chế thông minh này, EcoBin mang lại giá trị kép cho cả ba nhóm đối tượng: Với môi trường tăng tỉ lệ tái chế, giảm tải áp lực cho các bãi chôn lấp và hạn chế ô nhiễm. Với đơn vị quản lý giúp tiết kiệm tối đa chi phí nhân công và tối ưu hóa khâu thu gom, vận chuyển. Với người dùng mang lại trải nghiệm hiện đại, tương tác trực quan, biến việc phân loại rác trở nên đơn giản và thú vị hơn.
Không chỉ dừng lại ở giá trị kỹ thuật, EcoBin còn sở hữu tiềm năng thương mại hóa rất khả thi. Theo kịch bản kinh doanh giả định trong một tháng, với 20 sản phẩm bán ra ở mức giá 1.499.000 đồng/sản phẩm, dự án đạt doanh thu gần 30 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí linh kiện, biên lợi nhuận gộp đạt từ 40% đến 60%, tương đương mức lợi nhuận ròng ước tính từ 12 đến 18 triệu đồng/tháng. Những con số này khẳng định mô hình hoàn toàn có khả năng tự chủ tài chính và nhân rộng trong thực tế.
“Thông qua EcoBin, nhóm chúng em muốn gửi gắm một thông điệp: Thế hệ trẻ hoàn toàn có thể tiên phong làm chủ công nghệ để kiến tạo một tương lai xanh cho đất nước” - Tường Linh chia sẻ.
15h30: Đưa xe điện 3 bánh, 4 bánh vào thu gom rác thải
Bà Trần Thị Minh Hiền - Phó phòng Kỹ thuật Công nghệ, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) - trình bày tham luận “Thiết bị xe điện thu gom, vận chuyển chất thải rắn - đô thị xanh và phát thải thấp”.
Đề cập đến xu hướng chuyển đổi xanh, bà Hiền cho biết, URENCO xác định chuyển đổi xanh cần bắt đầu từ hoạt động thu gom đầu nguồn. Đây là khâu cần được ưu tiên giải quyết.
Trên thực tế, hoạt động thu gom đầu nguồn hiện còn tồn tại nhiều hạn chế như ngõ nhỏ khiến xe lớn khó tiếp cận, phụ thuộc vào lao động thủ công, điểm cẩu rác còn hở và thiếu dữ liệu. Trong đó, ba bất cập nổi bật nhất là ngõ nhỏ, xe lớn khó tiếp cận và điểm sang tải còn hở. Vì vậy, thu gom đầu nguồn là vấn đề cần được quan tâm hàng đầu.
Để giải quyết những điểm nghẽn này, URENCO đã đưa vào sử dụng xe điện 3 bánh, ưu tiên hoạt động tại các ngõ xóm nhỏ, ngách hẹp và khu dân cư đông đúc. Loại xe này giúp tiếp cận gần hơn với các chủ nguồn thải trong ngõ xóm.
URENCO đã xây dựng lộ trình triển khai theo 3 giai đoạn. Trong đó, giai đoạn 1, thực hiện từ khi có quyết định đến ngày 31.12.2026, tập trung tại các khu vực trung tâm gồm phường Hoàn Kiếm, phường Cửa Nam và khu vực Quán Thánh cũ thuộc phường Ba Đình. Đây là giai đoạn kiểm chứng mô hình ở quy mô phù hợp, tập trung đánh giá khả năng tiếp cận ngõ nhỏ, hiệu quả thay thế một phần xe đẩy tay, khả năng kết nối với phương tiện tuyến sau, mức độ an toàn và xây dựng bộ dữ liệu vận hành ban đầu.
Giai đoạn 2, từ ngày 1.1.2027 đến ngày 31.12.2027, trên cơ sở kết quả giai đoạn đầu, URENCO nghiên cứu mở rộng mô hình tại các phường trung tâm thuộc khu vực Vành đai I. Trọng tâm của giai đoạn này không chỉ là tăng số lượng phương tiện mà còn hoàn thiện mô hình tổ chức vận hành, bố trí tuyến thu gom, điểm giao nhận, hạ tầng sạc, cơ chế điều phối và hệ thống giám sát dữ liệu phù hợp với quy mô lớn hơn.
Giai đoạn 3, từ ngày 1.1.2028 đến ngày 31.12.2028, nghiên cứu mở rộng mô hình ra khu vực Vành đai II và các địa bàn phù hợp; đồng thời từng bước chuẩn hóa hệ sinh thái phương tiện điện vệ sinh môi trường, bao gồm phương tiện, hạ tầng sạc, quản lý pin, điểm chuyển tải, dữ liệu, quy trình vận hành và các yêu cầu về an toàn. Kết quả của giai đoạn này sẽ là cơ sở quan trọng để kiến nghị hoàn thiện cơ chế quản lý và xem xét khả năng nhân rộng trên toàn thành phố.


Trong giai đoạn 1, tại phường Hoàn Kiếm, mô hình hiện được triển khai ở 21/28 tổ dân phố, với 51 xe được đưa vào sử dụng, thu gom khoảng 52 tấn rác/ngày.
Về hiệu quả môi trường, việc đưa xe điện 3 bánh vào sử dụng giúp thu gom 100% khối lượng rác trong ca sản xuất, bảo đảm như phương pháp cũ. Các điểm cẩu rác tập trung được xóa bỏ hoàn toàn; số lượng thùng composite giảm từ 79 thùng xuống còn 9 thùng để phục vụ xử lý sự cố, giảm 70 thùng.
Về hiệu quả xã hội, sức lao động của công nhân được giảm đáng kể; hoạt động thu gom góp phần giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí. Tính cơ động của phương tiện cũng giúp rút ngắn thời gian di chuyển giữa các điểm thu gom.
Bà Hiền nhấn mạnh, công nhân là đối tượng trung tâm mà URENCO hướng đến trong quá trình chuyển đổi, nhằm cải thiện chất lượng công việc cho người lao động. Mô hình đã nhận được những phản hồi tích cực từ công nhân.
Bên cạnh xe điện 3 bánh, URENCO cũng đưa xe điện 4 bánh vào sử dụng. Thời gian tới, đơn vị sẽ xây dựng lộ trình chuyển đổi từ xe sử dụng nhiên liệu diesel sang xe điện. Cùng với việc đưa các phương tiện này vào hoạt động, những yêu cầu về hạ tầng trạm sạc, quản lý và thu hồi pin, phòng cháy, chữa cháy cũng cần được bảo đảm.
Từ những thực tế về điểm nghẽn và những kế hoạch đã triển khai, URENCO đề xuất 10 kiến nghị trọng tâm gồm thử nghiệm có kiểm soát, tạo không gian chính sách LEZ, phát triển xe điện 3 bánh và 4 bánh, quy hoạch trạm sạc và depot, điều chỉnh thông tư số 36/2024/TT-BTNMT, xây dựng định mức mới, hoàn thiện đơn giá phù hợp, ưu đãi thuế nhập khẩu có điều kiện, xây dựng dashboard dữ liệu, mở rộng có điều kiện.
15h10: Người lao động là trung tâm trong chuyển đổi kép xanh - số
Trình bày tham luận “Người lao động trong chuyển đổi kép: Từ thích ứng đến làm chủ, từ chịu tác động đến được thụ hưởng” tại diễn đàn, bà Hồ Thị Kim Ngân - Phó Ban Quan hệ Lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam - cho rằng, trong quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, người lao động phải được đặt ở vị trí trung tâm và là chủ thể của quá trình chuyển đổi đó.
Với góc độ của tổ chức đại diện cho người lao động, bà Kim Ngân cho rằng quá trình chuyển đổi công nghệ, đặc biệt là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, mở ra nhiều cơ hội để người lao động nâng cao năng suất, cải thiện điều kiện làm việc và tạo ra những công việc có giá trị cao hơn.
Bà Kim Ngân hoàn toàn ủng hộ quá trình chuyển đổi công nghệ và chuyển đổi xanh bởi đây là xu thế tất yếu của thế giới. Quá trình này góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời tạo động lực cho nền kinh tế phát triển trong kỷ nguyên số.
Tuy nhiên, vấn đề tổ chức Công đoàn quan tâm không chỉ là AI hay chuyển đổi công nghệ sẽ thay thế bao nhiêu việc làm, tạo ra những công việc mới như thế nào, mà quan trọng hơn là những thay đổi này tác động ra sao đến chất lượng việc làm và đời sống của người lao động.


Nếu nhìn từ góc độ người lao động, chúng ta có thể thấy những tác động của chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đôi khi diễn ra âm thầm, khó nhận diện nếu chỉ đánh giá thông qua các chỉ số năng suất hoặc sản lượng.
Chẳng hạn, khi doanh nghiệp ứng dụng công nghệ và các giải pháp số, việc kiểm tra, kiểm soát có thể chính xác hơn, dây chuyền sản xuất được tối ưu hóa, công tác phân công lao động hiệu quả hơn. Trong lĩnh vực dịch vụ, AI có thể hỗ trợ chăm sóc khách hàng, xử lý hồ sơ và phân tích báo cáo nhanh chóng, hiệu quả hơn. Đây là những tác động tích cực mà công nghệ mang lại.
Tuy nhiên, từ góc độ người lao động, cần đặt ra câu hỏi: Những thay đổi đó có thực sự giúp cải thiện điều kiện làm việc hay không? Thời gian làm việc của người lao động có được rút ngắn hay họ lại phải chịu áp lực làm việc lâu hơn, nhiều hơn?
Ví dụ, trước khi ứng dụng công nghệ, một công nhân có thể sản xuất 3 sản phẩm trong một giờ. Sau khi áp dụng công nghệ mới và tối ưu hóa dây chuyền sản xuất, năng suất có thể tăng lên 6, thậm chí 18 sản phẩm mỗi giờ. Vấn đề đặt ra là người lao động có được giảm thời gian làm việc tương ứng với mức tăng năng suất hay tiếp tục phải làm việc nhiều hơn để tạo ra sản lượng cao hơn?
Đây chính là vấn đề về cách con người sử dụng và ứng xử với công nghệ. Công nghệ phải được sử dụng để phục vụ con người, cải thiện chất lượng cuộc sống và điều kiện làm việc, thay vì tạo thêm áp lực cho người lao động.
Bên cạnh đó, những rủi ro trong quá trình làm việc cũng là vấn đề cần được quan tâm. AI có tiềm năng lớn trong việc phòng ngừa tai nạn lao động thông qua các ứng dụng cảnh báo sớm nguy cơ mất an toàn. Công nghệ có thể giúp doanh nghiệp nhận diện rủi ro và hạn chế những tai nạn lao động có nguyên nhân từ yếu tố cơ học.
Tuy nhiên, nếu phân tích sâu hơn, việc ứng dụng AI và công nghệ trong quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số cũng có thể làm phát sinh những nguy cơ mới. Người lao động có thể phải làm việc trong môi trường chịu sự giám sát liên tục của camera, thuật toán; chịu áp lực từ những thay đổi thường xuyên của dây chuyền sản xuất hoặc phải làm việc quá nhiều với máy tính, ít có cơ hội vận động và giao tiếp trực tiếp.
Việc làm việc thường xuyên với máy móc, robot và chịu sự giám sát bằng công nghệ cũng có thể tạo ra áp lực tâm lý, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của người lao động, đặc biệt trong môi trường làm việc có cường độ cao.
Bà Kim Ngân muốn nhấn mạnh là không phải người lao động nào cũng có điều kiện tiếp cận và thích ứng với những thay đổi của công nghệ. Nếu như các kỹ sư trẻ, lao động trẻ có thể tiếp cận nhanh hơn với AI thì những lao động lớn tuổi, lao động nữ hoặc người làm việc tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn.
Thực tế, phần lớn doanh nghiệp ở Việt Nam là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khả năng đầu tư, ứng dụng khoa học công nghệ tại những doanh nghiệp này thường hạn chế hơn so với các doanh nghiệp lớn. Do đó, cơ hội tiếp cận công nghệ của người lao động cũng thấp hơn. Việc được đào tạo lại, nâng cao kỹ năng hay chuyển đổi công việc, nghề nghiệp vì thế cũng không được phân bổ đồng đều và công bằng cho tất cả mọi người.
Khoảng cách về cơ hội tiếp cận công nghệ và đào tạo có thể ngày càng lớn, làm gia tăng bất bình đẳng nếu không có những chính sách phù hợp tại nơi làm việc.
Vấn đề tiếp theo là tác động của chuyển đổi số đến quyền riêng tư của người lao động. Khi doanh nghiệp ứng dụng công nghệ vào quản lý, giám sát và phân công công việc, cần đặt ra câu hỏi: Người lao động có được biết mình đang được đánh giá hiệu quả lao động dựa trên những tiêu chí nào hay không?
Việc sử dụng dữ liệu vân tay, công nghệ nhận diện khuôn mặt để kiểm soát sự chuyên cần, thời gian làm việc hay các thuật toán để đánh giá hiệu suất lao động có thể tạo ra những thay đổi đáng kể trong quan hệ lao động. Người lao động có được tham gia trao đổi, thương lượng về các tiêu chí đánh giá này hay không? Họ có được hưởng thành quả tương xứng từ những cải thiện về năng suất lao động mà chính mình đóng góp hay không?
Đây cũng là những vấn đề cần có tiếng nói của người lao động trong quá trình doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.
Vấn đề cuối cùng, cũng là vấn đề cốt lõi được nhiều diễn giả đề cập, đó là người lao động có được chia sẻ thành quả từ việc tăng năng suất nhờ ứng dụng công nghệ hay không?
Việc chia sẻ thành quả này không chỉ được thể hiện ở tiền lương và thu nhập tăng lên, mà còn ở khả năng giảm thời gian làm việc, giảm nguy cơ tiếp xúc với các công việc nặng nhọc, độc hại, được đầu tư đào tạo và phát triển nghề nghiệp, cũng như được cải thiện điều kiện làm việc.
Ngược lại, nếu năng suất lao động tăng lên nhưng tiền lương, thu nhập không tăng tương xứng với công sức đóng góp, trong khi người lao động phải chịu áp lực công việc lớn hơn thì quá trình chuyển đổi sẽ không thực sự mang lại lợi ích cho họ.
Từ những phân tích trên, bà Kim Ngân cho rằng để đánh giá đầy đủ tác động của chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, bên cạnh các chỉ số thống kê truyền thống về việc làm, tiền lương, kỹ năng và năng suất lao động, Việt Nam cần có thêm những khảo sát trực tiếp từ phía người lao động.
Những khảo sát này cần làm rõ các thay đổi trong quá trình chuyển đổi tác động như thế nào đến cơ hội việc làm, sức khỏe, quyền riêng tư, cơ hội đào tạo và khả năng tham gia vào quá trình ra quyết định tại doanh nghiệp. Đồng thời, cần kết hợp dữ liệu từ doanh nghiệp với thông tin, ý kiến phản hồi của người lao động để có được bức tranh khách quan, đa chiều, làm cơ sở xây dựng chính sách phù hợp hơn.
Từ thực tiễn đó, bà Kim Ngân cho rằng người lao động cần được bảo đảm một số quyền cơ bản trong quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.
Thứ nhất, người lao động có quyền được biết và được tham gia đối thoại khi doanh nghiệp thay đổi công nghệ hoặc ứng dụng công nghệ xanh, công nghệ số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Họ cần được trao đổi, cung cấp thông tin và tham gia thảo luận về những vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm, thu nhập và điều kiện làm việc của mình.
Thứ hai, người lao động cần được bảo đảm cơ hội thích ứng và chuyển đổi nghề nghiệp một cách công bằng, thay vì phải tự mình xoay xở trước những thay đổi của công nghệ. Đặc biệt, lao động lớn tuổi, lao động nữ và những người có khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế cần được quan tâm nhiều hơn. Việc đào tạo, nâng cao kỹ năng không nên chỉ dừng lại ở yêu cầu người lao động phải học chuyển đổi số, học kỹ năng số, mà cần gắn với một lộ trình cụ thể, bảo đảm sau đào tạo, họ có cơ hội thay đổi vị trí việc làm, nâng cao năng lực nghề nghiệp và cải thiện chất lượng công việc thực tế.
Thứ ba, thành quả từ việc tăng năng suất lao động nhờ ứng dụng công nghệ cần được chia sẻ công bằng giữa doanh nghiệp và người lao động. Người lao động phải được hưởng lợi từ chính những đóng góp của mình trong quá trình chuyển đổi, thông qua tiền lương, thu nhập, thời gian làm việc, điều kiện lao động và cơ hội phát triển nghề nghiệp.
14h58: AI tạo sinh tiêu tốn năng lượng, gia tăng áp lực lên môi trường
Chia sẻ tham luận 3 với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo (AI) và dấu chân môi trường của chuyển đổi số”, PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ - Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, cho biết trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong đời sống nhân loại, việc cân bằng giữa phát triển công nghệ và bảo vệ môi trường, đặc biệt là bài toán tiêu thụ năng lượng và tài nguyên đang trở thành thách thức lớn đối với toàn cầu cũng như Việt Nam.
Trí tuệ nhân tạo (đặc biệt là AI tạo sinh) đã và đang thay đổi mọi mặt đời sống xã hội. Tuy nhiên, đằng sau những tiện ích vượt trội đó là một cái giá không hề nhỏ về mặt sinh thái.


Thực tế cho thấy, mỗi lần người dùng tương tác, đặt câu hỏi hoặc tìm kiếm thông tin qua các mô hình AI, hệ thống phải huy động nguồn năng lượng và tài nguyên tính toán lớn gấp nhiều lần so với các công cụ tìm kiếm truyền thống.
Dù không gian số có vẻ ngoài "phi vật chất", nhưng với hạ tầng vật lý tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ, sử dụng hàng triệu mét khối nước ngọt để làm mát trung tâm dữ liệu, khai thác khoáng sản đất hiếm, chiếm dụng quỹ đất và hạ tầng đô thị ven biển, và phát sinh rác thải điện tử với khối lượng ngày càng gia tăng.
Mỗi truy vấn trên các mô hình AI tạo sinh tiêu thụ lượng điện năng cao gấp khoảng 10 lần so với một lượt tìm kiếm thông tin truyền thống; huấn luyện một mô hình nền tảng quy mô lớn có thể phát thải hàng trăm tấn CO₂ tương đương và tiêu tốn hàng triệu lít nước ngọt để giải nhiệt cho các cụm máy chủ hiệu năng cao (GPU).
Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tổng mức tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và tiền mã hóa trên toàn cầu có thể tăng gấp đôi từ mức 460 TWh năm 2022 lên hơn 1.000 TWh vào năm 2026, tương đương tổng nhu cầu điện năng của toàn bộ nền kinh tế Nhật Bản.
Trong khi đó, Việt Nam cam kết đạt mức phát thải ròng bằng không (Net-Zero) vào năm 2050, đối mặt với thâm hụt sinh học ở mức -220% (dấu chân sinh thái bình quân đầu người đạt 2,7 gha so với sức tải sinh học chỉ 0,8 gha) và chịu áp lực lớn về an ninh năng lượng, tài nguyên nước cũng như quỹ đất ven biển - đô thị, sự bùng nổ đầu tư các trung tâm dữ liệu siêu lớn, trạm cập bờ cáp quang biển và hạ tầng tính toán AI nếu thiếu kiểm soát tiêu chuẩn môi trường sẽ tạo ra gánh nặng mới cho lưới điện quốc gia và hệ sinh thái địa phương.
Việc nhận diện chính xác năm cấu phần dấu chân môi trường của AI và thiết kế cơ chế đồng bộ hóa "chuyển đổi số" với "chuyển đổi xanh" theo tinh thần Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg và Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg, có hiệu lực từ 01.11.2026 là yêu cầu cấp bách cả về lý luận lẫn thực tiễn quản lý nhà nước.
Mặc dù hệ thống hành lang pháp lý của Việt Nam thời gian qua đã rất nỗ lực thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển AI, hạ tầng về năng lượng tái tạo hay công nghệ thông tin nhìn chung vẫn còn khoảng cách. Việc sử dụng nhiệt than vẫn chiếm tỉ trọng lớn, trong khi dấu chân môi trường từ các trung tâm dữ liệu và thiết bị điện tử chưa được đánh giá một cách thỏa đáng để có giải pháp ứng phó đồng bộ.
Để giải quyết triệt để bài toán này, PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ nhấn mạnh rằng công nghệ số không thể tự đồng hành với phát triển bền vững nếu bỏ qua các cấu phần về môi trường. Việt Nam cần tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp cốt lõi sau:
- Chuẩn hóa và xanh hóa hạ tầng dữ liệu: Quy hoạch lại các trung tâm dữ liệu theo hướng sử dụng 100% năng lượng tái tạo, kết hợp công nghệ làm mát tiết kiệm nước và tối ưu hóa không gian.
- Phát triển thuật toán thông minh, tiết kiệm: Tối ưu hóa các thuật toán AI để giảm tải năng lượng tính toán; thiết kế các mô hình phần mềm gọn nhẹ, kéo dài vòng đời vận hành của thiết bị điện tử thông qua quy định bảo trì và kiểm định nghiêm ngặt.
- Thúc đẩy tài chính xanh: Tận dụng các cơ chế ưu đãi tài chính (như hỗ trợ tài chính 2% lãi suất theo các quyết định của Thủ tướng Chính phủ) cho các dự án đáp ứng tiêu chí phân loại xanh, kinh tế tuần hoàn và báo cáo ESG.
- Hoàn thiện hành lang pháp lý và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR): Thực thi nghiêm ngặt các quy định thu gom, tái chế rác thải điện tử, thiết bị viễn thông và máy chủ; đồng thời khuyến khích đầu tư các tổ hợp tái chế công nghệ cao để thu hồi kim loại quý (vàng, bạc, đồng, paladi) phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn.
- Nhân rộng ứng dụng AI vì mục tiêu xanh: Ưu tiên phát triển các ứng dụng AI giải quyết các vấn đề cấp bách như giám sát chất lượng nước biển, tối ưu hóa năng lượng gió và mặt trời, điều độ lưới điện thông minh, và giảm tiêu thụ nhiên liệu trong chuỗi logistics hàng hải.
Theo ông Thọ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số là xu thế tất yếu, là động lực quan trọng hàng đầu giúp Việt Nam bứt phá, nâng cao năng lực quản trị quốc gia.
Tuy nhiên, công nghệ số không tự nhiên đồng nghĩa với phát triển bền vững nếu chúng ta bỏ qua những cấu phần của dấu chân môi trường gồm năng lượng, khí nhà kính, tài nguyên nước….
Cùng với đó, việc kiên định thực hiện chiến lược chuyển đổi kép, kết hợp chặt chẽ giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh sẽ là chìa khóa để đưa đất nước vươn lên thịnh vượng nhưng vẫn đảm bảo phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.
14h45: Thách thức trong thu gom rác thải điện tử
Trình bày tham luận thứ hai tại diễn đàn với chủ đề “Hiện trạng và thách thức khi thu gom rác thải điện tử tại Việt Nam”, bà Nguyễn Thị Thùy Linh - Đồng sáng lập Tổ chức môi trường Tagom - cho biết, qua 4 năm hướng dẫn và tổ chức thu gom rác thải cho người dân, Tagom nhận thấy rác thải điện tử có nhiều tiềm năng kinh tế nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro, ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Theo bà Linh, hiện nay, Việt Nam chưa có quy định phân loại riêng dành cho rác thải điện tử.
Trên thực tế, rác thải điện tử tại Việt Nam được chia thành 4 nhóm gồm: Thiết bị công nghệ và giải trí, đồ điện lạnh, đồ điện dân dụng và rác điện tử nguy hại. Trong đó, thiết bị công nghệ và đồ điện lạnh có giá trị kinh tế cao nhất nên thường được người dân bán lại do chứa kim loại quý và các thành phần có giá trị. Hai nhóm còn lại là đồ điện dân dụng và rác điện tử nguy hại cũng phát sinh với số lượng lớn nhưng có tỉ lệ thành phần tái chế thấp; riêng nhóm rác điện tử nguy hại còn đòi hỏi chi phí xử lý lớn.



Tại diễn đàn, bà Linh đưa ra một số con số đáng chú ý về rác thải điện tử. Theo đó, lượng rác thải điện tử được thu gom hiện chỉ chiếm khoảng 2% so với rác thải sinh hoạt, song con số này được dự báo sẽ tăng lên trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp đang diễn ra. Bên cạnh đó, rác thải điện tử đóng góp tới 70% tổng lượng kim loại nặng và độc tố nguy hại phát thải tại các bãi chôn lấp. Những chất này không chỉ gây tác động đến môi trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến công nhân thu gom. Đáng chú ý, 90% lượng rác thải điện tử được thu gom bởi lực lượng phi chính thức, khiến công tác quản lý dòng thải này còn gặp nhiều khó khăn.
Từ thực tiễn khảo sát và vận hành các điểm thu gom tại địa phương, bà Linh cho rằng công tác thu gom rác thải điện tử hiện còn đối mặt với nhiều rào cản.
Trước hết, kiến thức về phân loại rác của người dân còn hạn chế. Từ thực tiễn vận hành Tổ chức Tagom, bà Linh cho biết, dù Tagom đã phân loại riêng từng nhóm rác, khi mang rác đến điểm thu gom, một số người dân vẫn chưa phân loại đúng, khiến rác thải điện tử bị đưa nhầm nhóm và gây khó khăn cho quá trình xử lý.
Bên cạnh đó, hoạt động thu gom phi chính thức chưa bảo đảm yêu cầu về môi trường do thiếu thiết bị chuyên dụng. Người thu gom chủ yếu tập trung lấy những thành phần có giá trị cao, khiến các dòng rác thải điện tử còn lại bị thất thoát và không được xử lý phù hợp.
Một khó khăn khác là việc tìm đầu ra cho một số loại rác thải, điển hình như pin. Theo bà Linh, hiện có nhiều tổ chức tham gia thu gom pin nhưng lại chưa tìm được đơn vị tiếp nhận, xử lý phù hợp nên chưa giải quyết được vấn đề từ đầu đến cuối. Một số doanh nghiệp cũng triển khai thu gom nhưng chỉ trong thời gian ngắn, chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân.
Ngoài ra, việc định giá rác thải điện tử còn gặp khó khăn, trong khi tồn tại sự khác biệt về phương thức hoạt động giữa lực lượng thu gom phi chính thức và các đơn vị thu gom chính quy. Cơ sở hạ tầng thu gom cũng còn hạn chế, thể hiện ở việc thiếu các điểm tiếp nhận để người dân thuận tiện mang rác thải điện tử đến.
14h20: Chất thải điện tử tại Việt Nam tăng gấp hơn 4 lần sau 8 năm
Ở tham luận đầu tiên với chủ đề “Rác thải điện tử ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp”, ông Hồ Kiên Trung - Phó Cục trưởng Cục Môi trường - nhìn nhận, thiết bị điện tử ngày càng phổ biến, trở thành vật dụng thiết yếu trong đời sống của mọi tầng lớp người dân. Quá trình chuyển đổi số diễn ra càng nhanh, vòng đời thiết bị càng có xu hướng rút ngắn, kéo theo lượng chất thải điện tử gia tăng và tạo áp lực lớn đối với công tác thu gom, lưu giữ, tái chế, xử lý. Trước thực trạng này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan chuyên môn đã ban hành nhiều văn bản nhằm tăng cường quản lý, kiểm soát chất thải điện tử.
Ông Trung dẫn chứng báo cáo từ The Global E-waste Monitor 2024, năm 2022, toàn thế giới phát sinh khoảng 62 triệu tấn chất thải điện tử, nhưng chỉ 22,3% được ghi nhận là thu gom và tái chế theo phương thức bảo đảm môi trường. Cũng trong năm 2022, tại Việt Nam phát sinh khoảng 516 nghìn tấn chất thải điện tử, tương đương 5,3 kg/người, tăng gấp hơn 4 lần so với mức 116 nghìn tấn năm 2014. Trong đó, thiết bị điện tử nhỏ chiếm khoảng 209 nghìn tấn; thiết bị trao đổi nhiệt như tủ lạnh, điều hòa khoảng 105 nghìn tấn; thiết bị điện, điện tử cỡ lớn khoảng 85 nghìn tấn. Quy mô này cho thấy áp lực đáng kể đối với hệ thống thu gom, phân loại, tái chế và xử lý trong nước.
Ông Trung cho rằng, chất thải điện tử vừa chứa các thành phần nguy hại, vừa có nhiều kim loại và vật liệu có giá trị như đồng, nhôm, vàng và các linh kiện có khả năng thu hồi. Tuy nhiên, mạng lưới thu gom chính thức hiện chưa thực sự đồng bộ, thuận tiện.


Tại một số cơ sở, hoạt động tháo dỡ, thu hồi kim loại và linh kiện còn mang tính thủ công, công nghệ lạc hậu, chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường. Đáng chú ý, hiện chưa có đầy đủ số liệu thống kê, đánh giá toàn diện về lượng chất thải điện tử được thu gom, tái sử dụng và tái chế chính thức tại Việt Nam.
Đánh giá về tác động đối với môi trường và nguy cơ mất an toàn đối với người lao động, theo ông Trung, chất thải điện tử có thể chứa chì, thủy ngân, cadimi, các hợp chất brom chống cháy… Nếu không được thu gom, lưu giữ, tháo dỡ và xử lý đúng quy trình, các chất này có thể phát tán vào không khí, đất và nước.
“Người lao động trực tiếp tham gia thu gom, phân loại, tháo dỡ và tái chế là nhóm có nguy cơ tiếp xúc cao, nhất là tại các cơ sở thủ công, thiếu trang thiết bị bảo hộ và điều kiện làm việc an toàn” - ông Trung nhấn mạnh, đồng thời dẫn chứng số liệu từ nghiên cứu tổng quan công bố năm 2023, tổng hợp 21 công trình nghiên cứu tại Việt Nam, ghi nhận nguy cơ phát tán kim loại nặng, chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy và hydrocacbon thơm mạch vòng từ hoạt động tháo dỡ, tái chế chất thải điện tử không chính thức. Những chất này sẽ tác động trực tiếp đến sức khỏe con người. Điều này cho thấy quản lý chất thải điện tử không chỉ là vấn đề môi trường mà còn gắn trực tiếp với bảo vệ sức khỏe và an toàn nghề nghiệp của người lao động.
Đáng chú ý, kinh tế tuần hoàn cần kiểm soát được dòng vật liệu và chất thải trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Nhưng thực tế, thông tin về số lượng thiết bị đưa ra thị trường, lượng chất thải phát sinh, quá trình thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý còn thiếu tính kết nối, liên thông. Việc truy xuất nguồn gốc, theo dõi quá trình chuyển giao và đánh giá hiệu quả thu hồi tài nguyên còn gặp khó khăn, ảnh hưởng đến giám sát trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và kiểm soát hoạt động xử lý không đúng quy định.
Ông Trung khẳng định, chất thải điện tử nếu quản lý hiệu quả và thu gom tốt sẽ là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá.
Bàn về định hướng và giải pháp quản lý chất thải điện tử, Phó Cục trưởng Cục Môi trường đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện chính sách và nâng cao trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu. Trong đó, tổ chức thực hiện các quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu (EPR), bảo đảm trách nhiệm tái chế được thực hiện thực chất, minh bạch và có thể kiểm tra, giám sát.
Theo Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, tỉ lệ tái chế bắt buộc đối với một số nhóm sản phẩm điện, điện tử gồm: điện thoại di động 15%; máy tính bảng, máy tính xách tay 9%; máy tính để bàn, máy in, máy photocopy 9%; tivi và màn hình máy tính 7%; tủ lạnh, điều hòa và lò vi sóng 5%. Đặc biệt, đến 2029, các con số tỉ lệ này sẽ tiếp tục được nâng lên để đảm bảo hiệu quả của chính sách và bảo vệ môi trường.
Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý toàn bộ vòng đời chất thải điện tử. Trong đó, nghiên cứu ứng dụng mã định danh, mã QR, cơ sở dữ liệu và các nền tảng số để theo dõi, truy xuất nguồn gốc thiết bị từ khi đưa ra thị trường đến khi được thu hồi, tái sử dụng, tái chế hoặc xử lý.
Thứ ba, triển khai hệ thống thu gom, tái chế chính thức, hiện đại, an toàn. Mở rộng mạng lưới điểm thu hồi tại khu dân cư, cơ quan, doanh nghiệp, trường học và các cơ sở kinh doanh thiết bị điện tử; tăng cường kết nối giữa nhà sản xuất, nhà phân phối, đơn vị thu gom và cơ sở tái chế.
Thứ tư, bảo đảm an toàn môi trường, sức khỏe và quyền lợi của người lao động. Trong đó, đào tạo, hướng dẫn người lao động nhận diện thành phần nguy hại, thực hiện đúng quy trình thu gom, lưu giữ, phân loại và xử lý; trang bị phương tiện bảo hộ cá nhân, cải thiện điều kiện làm việc và kiểm soát nguy cơ phơi nhiễm.
Đối với lao động tại các cơ sở thu gom, tái chế phi chính thức, cần có giải pháp hỗ trợ chuyển đổi việc làm, từng bước tham gia vào hệ thống thu gom, tái chế chính thức. Đây là yêu cầu quan trọng của chuyển đổi công bằng, bảo đảm quá trình chuyển đổi xanh không làm gia tăng rủi ro và bất bình đẳng đối với người lao động.
Từ các nhóm giải pháp trên, ông Trung cho rằng, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, tổ chức công đoàn và người lao động để đạt hiệu quả. Trong đó, cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn thiện chính sách quản lý chất thải điện tử, thực hiện EPR và tăng cường kiểm tra hoạt động thu gom, tái chế, xử lý chất thải.
Doanh nghiệp cần đổi mới công nghệ, giảm phát thải, thực hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường và bảo đảm an toàn lao động. Tổ chức công đoàn đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người lao động tham gia bảo vệ môi trường, xây dựng mô hình sản xuất xanh.
Người lao động cần nâng cao kỹ năng số, kỹ năng xanh, thực hành tiết kiệm tài nguyên, phân loại chất thải và đề xuất sáng kiến cải tiến sản xuất.
14h05: Mỗi thiết bị công nghệ là một câu chuyện về tài nguyên, môi trường và trách nhiệm của con người
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Nguyễn Đức Thành - Phó Tổng Biên tập Thường trực Báo Lao Động - cho biết, mỗi thiết bị công nghệ là một câu chuyện về tài nguyên, môi trường và trách nhiệm của con người.
Công nghệ đang thay đổi rất nhanh giúp nâng cao năng suất, hiệu quả. Nhưng phía sau tốc độ phát triển ấy là một câu hỏi chúng ta không thể né tránh: Khi những thiết bị điện tử hết vòng đời, chúng sẽ đi đâu? Ai sẽ chịu trách nhiệm với những gì còn lại sau mỗi vòng đời công nghệ?

Theo thông tin từ Cục Môi trường, Việt Nam phát sinh khoảng 100.000 tấn rác thải điện tử mỗi năm. Đây là một thách thức ngày càng rõ trong quá trình chuyển đổi số. Vì vậy, chuyển đổi số không thể chỉ là câu chuyện của công nghệ. Đó cũng là câu chuyện của môi trường, của sức khỏe và của người lao động.
Người lao động là những người trực tiếp sử dụng công nghệ trong nhà máy, doanh nghiệp; trực tiếp vận hành những dây chuyền sản xuất hiện đại. Đồng thời, họ cũng là những người có thể nhìn thấy rõ nhất ở đâu còn lãng phí nguyên liệu, khâu nào có thể giảm chất thải, thiết bị nào có thể sửa chữa, tái sử dụng thay vì loại bỏ.
“Nếu nói đến chuyển đổi xanh mà không nói đến người lao động, chúng ta đang thiếu một mắt xích quan trọng. Nếu nói đến chuyển đổi số mà không tính đến môi trường, chúng ta mới chỉ đi được một nửa chặng đường. Đó chính là lý do Báo Lao Động lựa chọn chủ đề “Xanh hóa chuyển đổi số - Số hóa chuyển đổi xanh: Người lao động trong cuộc chuyển đổi kép” cho diễn đàn năm nay” - ông Nguyễn Đức Thành nhấn mạnh.

Tại Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường năm 2024, một con số được đưa ra rất đáng suy nghĩ: mỗi ngày cả nước phát sinh khoảng 67.110 tấn chất thải rắn sinh hoạt, trong đó khoảng 65% được chôn lấp trực tiếp. Những con số ấy cho thấy, nếu chỉ coi chất thải là thứ phải bỏ đi, chi phí kinh tế và môi trường sẽ ngày càng lớn. Ngược lại, nếu phân loại tốt hơn, thu hồi, tái sử dụng và tái chế tốt hơn, chất thải có thể trở thành nguồn tài nguyên, tạo ra giá trị mới và góp phần phát triển kinh tế tuần hoàn.
“Nhưng điều đó không thể chỉ bắt đầu từ những nhà máy xử lý rác. Nó phải bắt đầu từ từng doanh nghiệp, từng dây chuyền và từng người lao động. Một sáng kiến giúp giảm nguyên liệu tiêu hao. Một giải pháp giúp tiết kiệm năng lượng. Một cách làm giúp phân loại chất thải ngay tại nguồn. Những việc tưởng nhỏ, nếu được khuyến khích và nhân rộng, có thể tạo ra thay đổi rất lớn. Và đó cũng là nơi tổ chức Công đoàn có thể đóng vai trò quan trọng: phát hiện sáng kiến từ cơ sở, khuyến khích người lao động tham gia chuyển đổi xanh và bảo đảm quá trình chuyển đổi không làm người lao động bị bỏ lại phía sau. Chuyển đổi xanh phải đi cùng đào tạo kỹ năng mới. Công nghệ mới phải đi cùng điều kiện làm việc an toàn hơn. Doanh nghiệp xanh hơn cũng phải đồng nghĩa với việc làm tốt hơn cho người lao động” - ông Thành nói.



Báo Lao Động tổ chức Diễn đàn Công nhân lao động vì Môi trường 2026 với chủ đề “Xanh hóa chuyển đổi số, số hóa chuyển đổi xanh - Người lao động trong cuộc chuyển đổi kép”. Diễn đàn có sự tham gia của các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức công đoàn và người lao động nhằm cùng nhận diện những thách thức môi trường trong quá trình chuyển đổi số, đặc biệt là vấn đề rác thải điện tử; đồng thời trao đổi, đề xuất giải pháp, các sáng kiến hỗ trợ công tác thu gom, phân loại, tái sử dụng và tái chế chất thải hiệu quả, an toàn.
Diễn đàn cũng là tiếng nói đồng hành cùng người lao động trong cuộc chuyển đổi kép, khẳng định vai trò của người lao động không chỉ là người sử dụng công nghệ mà còn là lực lượng trực tiếp tham gia bảo vệ môi trường, thúc đẩy sản xuất xanh và phát triển bền vững.
Thông qua việc tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức công đoàn và người lao động, diễn đàn hướng tới thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong quản lý chất thải, nâng cao trách nhiệm thu hồi, tái chế rác thải điện tử, đồng thời trang bị kỹ năng để người lao động thích ứng và chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh.
Chương trình được tường thuật trực tiếp trên laodong.vn.