Thêm động lực để đẩy nhanh quá trình trí thức hóa công nhân

Công nhân - Người sáng tạo và đóng góp vào đổi mới

Cuộc hành trình chuyển mình của nền kinh tế Việt Nam trong suốt hơn ba thập kỷ qua đã chứng kiến những thay đổi sâu rộng, từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thành công của quá trình chuyển đổi này không thể thiếu sự đóng góp quan trọng của lực lượng công nhân, những người lao động trực tiếp tạo ra của cải vật chất cho xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước hiện nay, vai trò của công nhân đã thay đổi, yêu cầu một sự trí thức hóa sâu rộng để đáp ứng được yêu cầu phát triển của thời đại.

Trước đây, công nhân Việt Nam chủ yếu được nhìn nhận như những người lao động chân tay, với những công việc trong các dây chuyền sản xuất hoặc công trường xây dựng. Tuy nhiên, khi nền kinh tế chuyển sang giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số, vai trò của công nhân không còn chỉ bó hẹp trong việc vận hành các máy móc mà đòi hỏi họ phải sở hữu những kỹ năng, tri thức mới để thích ứng với các công nghệ hiện đại.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, với sự phát triển mạnh mẽ của tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và robot, yêu cầu lực lượng lao động không chỉ làm việc với các thiết bị tự động mà còn phải có khả năng sáng tạo, cải tiến và phát triển công nghệ. Điều này đòi hỏi công nhân phải được trang bị những kiến thức về kỹ thuật số, tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng tự học hỏi.

Trong Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, một trong những nội dung trọng tâm là sự tham gia chủ động của công nhân vào quá trình sáng tạo và đổi mới công nghệ. Đây không chỉ là những công nhân làm việc trong nhà máy, khu công nghiệp, mà là những người trực tiếp tham gia vào việc nghiên cứu, cải tiến và phát triển các quy trình sản xuất. Người công nhân không chỉ là người “vận hành thiết bị” mà còn là người phát hiện vấn đề, đưa ra sáng kiến cải tiến và thậm chí tham gia vào việc sáng tạo ra công nghệ mới.

Sự sáng tạo của công nhân không chỉ giới hạn ở việc cải tiến quy trình sản xuất mà còn có thể mở rộng ra những lĩnh vực nghiên cứu khoa học và công nghệ. Công nhân, với khả năng hiểu biết sâu sắc về quy trình sản xuất và thực tế vận hành, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các giải pháp công nghệ mới, từ đó thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế tri thức.

Nghị quyết 71 - đặt nền móng cho phát triển lực lượng lao động kỹ năng cao

Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22.8.2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo tuy không trực tiếp đặt vấn đề về tri thức hóa công nhân, người lao động trong giai đoạn mới nhưng trở thành nền tảng để xây dựng thế hệ con người Việt Nam mới có lòng yêu nước và tự hào dân tộc, đủ bản lĩnh, trí tuệ, năng lực, trình độ, sức khỏe đáp ứng yêu cầu mới, trong đó có lực lượng lao động hiện tại và tương lai.

Nghị quyết 71 chỉ ra: “Giáo dục, đào tạo phải bảo đảm “học đi đôi với hành”, “lý thuyết gắn liền với thực tiễn”, “nhà trường gắn liền với xã hội”. Giáo dục mầm non, phổ thông là nền tảng hình thành nhân cách, phát triển phẩm chất và năng lực người học. Giáo dục nghề nghiệp giữ vai trò then chốt trong phát triển lực lượng lao động kỹ năng cao. Giáo dục đại học là nòng cốt phát triển nhân lực trình độ cao, nhân tài, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”.

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và nền kinh tế tri thức, công nhân sẽ tiếp tục đóng vai trò là lực lượng chủ chốt, nắm giữ chìa khóa của sự phát triển. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, cần phải có sự đầu tư xứng đáng vào đào tạo, chính sách hỗ trợ và những cơ chế khuyến khích sự sáng tạo trong cộng đồng công nhân, giúp họ không chỉ trở thành lực lượng lao động mạnh mẽ mà còn là nguồn động lực quan trọng cho sự phát triển của nền kinh tế tri thức Việt Nam.

Vai trò của công đoàn trong hỗ trợ trí thức hóa công nhân

Công đoàn có vai trò then chốt trong việc hỗ trợ quá trình trí thức hóa công nhân. Với vai trò là đại diện cho quyền lợi của người lao động, công đoàn không chỉ bảo vệ quyền lợi mà còn thúc đẩy các chính sách đào tạo, nâng cao trình độ và kỹ năng cho công nhân. Công đoàn cần chủ động phối hợp với các doanh nghiệp và Nhà nước để tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng số, từ việc sử dụng thiết bị thông minh đến những kiến thức về an toàn thông tin, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, công đoàn còn là cầu nối giữa người lao động và các cấp lãnh đạo trong việc phản ánh các yêu cầu, nguyện vọng về quyền lợi, chế độ đãi ngộ cũng như các cơ hội học hỏi, phát triển. Việc thúc đẩy phong trào thi đua sáng tạo trong các phân xưởng, tổ đội, khu công nghiệp sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho việc áp dụng và phát triển khoa học công nghệ từ cơ sở.

Việc trí thức hóa công nhân không chỉ là mục tiêu của riêng giai cấp công nhân mà còn là yêu cầu chiến lược của quốc gia. Để thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, cần phải xây dựng một lực lượng công nhân vừa mạnh về sức lao động, vừa mạnh về tri thức, có đủ khả năng làm chủ công nghệ, sáng tạo ra các giải pháp đổi mới và thích ứng nhanh với sự thay đổi của thị trường lao động quốc tế.

Điều này đòi hỏi sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Nhà nước, doanh nghiệp và công đoàn trong việc tạo ra môi trường học tập, đào tạo và phát triển kỹ năng cho công nhân. Công nhân không chỉ cần học để làm việc mà còn cần học để sáng tạo, từ đó đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

Xem bản gốc tại đây