Đánh thức dòng văn học công nhân trong thời đại mới

Từ đề tài cũ đến những góc nhìn mới về người lao động

Nhắc đến văn học công nhân, nhiều người từng nghĩ tới những tác phẩm gắn với công trường, xí nghiệp hay người lao động trong khu vực nhà nước. Cũng vì thế, đã có thời gian dòng văn học này rơi vào trạng thái trầm lắng khi nhiều cây bút chuyển sang theo đuổi các đề tài được cho là hấp dẫn và thời thượng hơn.

Nhà văn Dương Hướng là cây bút gạo cội của văn học Việt Nam, từng đoạt nhiều giải thưởng văn học lớn. Với nhiều năm gắn bó với đề tài người lao động và từng tham gia ban giám khảo cuộc thi viết về công nhân, công đoàn do Báo Lao Động tổ chức giai đoạn 2021 - 2023, ông cho rằng sự trở lại của dòng văn học này trong những năm gần đây là một tín hiệu đáng chú ý.

Theo ông, điểm thay đổi lớn nhất hiện nay là cách nhìn về người lao động đã rộng hơn rất nhiều so với trước kia. Nếu trước đây công nhân thường được gắn với công trường, nhà máy hay khu vực nhà nước thì hiện nay, đời sống lao động đã mở rộng ra nhiều lĩnh vực và thành phần khác nhau trong xã hội.

“Người lao động ngày nay không chỉ làm việc trong công trường, xí nghiệp mà còn ở các tập đoàn nước ngoài, nhiều lĩnh vực mới khác nhau. Qua cuộc thi viết về công nhân, công đoàn, tôi thấy nhiều tác giả đã phản ánh đời sống người lao động sâu sát và thực tế hơn trước.

Các tác phẩm cũng phong phú hơn, viết về nhiều lĩnh vực và nhiều góc độ khác nhau của đời sống. Chính điều đó làm cho văn học về công nhân có thêm nhiều hướng tiếp cận mới hơn”, nhà văn Dương Hướng chia sẻ.

Theo nhà văn Dương Hướng, văn học viết về công nhân từng có giai đoạn khá trầm lắng khi nhiều tác giả cho rằng đây là đề tài cũ, khó tạo sức hút trong bối cảnh đời sống hiện đại thay đổi nhanh chóng. Sự phát triển của công nghệ, mạng xã hội cùng những xu hướng mới của đời sống khiến không ít cây bút chuyển sang theo đuổi các đề tài tình yêu, đô thị hay những vấn đề được xem là thời thượng hơn.

Tuy nhiên, nhà văn cho rằng điều quyết định sức sống của văn học không nằm ở việc đề tài mới hay cũ, mà ở cách người viết tiếp cận và thể hiện tác phẩm.

“Những năm trở lại đây, nhiều cây bút đã chứng minh đề tài công nhân hoàn toàn có thể được tiếp cận theo cách mới. Có những tác giả vốn là công nhân nhưng lại mang tới góc nhìn khác hẳn trước đây, đi sâu vào những vấn đề ít người đề cập. Điều đó cho thấy đề tài công nhân chưa bao giờ cũ, điều quan trọng nằm ở cách tiếp cận của người viết”, ông nói.

Thực tế cho thấy, điều đang thay đổi không phải bản thân đề tài công nhân mà là cách văn học tiếp cận người lao động trong xã hội hiện đại. Khi đời sống lao động ngày càng đa dạng, dịch chuyển và nhiều áp lực hơn, văn học về công nhân cũng đứng trước yêu cầu phải bước ra khỏi những khuôn mẫu cũ để phản ánh chân thực hơn hơi thở đời sống đương đại.

Người cầm bút phải đi sâu vào đời sống người lao động

Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh đời sống công nhân theo những mô-típ quen thuộc, nhà văn Dương Hướng cho rằng văn học về công đoàn và người lao động hôm nay cần đi sâu hơn vào thực tế đời sống, kể cả những vấn đề còn tồn tại hay những khía cạnh nhạy cảm.

Theo ông, để có thêm những tác phẩm thực sự mới và chất lượng, không chỉ người cầm bút mà cả những người làm công tác công đoàn và tổ chức các hoạt động văn học cũng cần đổi mới tư duy, có cách tiếp cận cởi mở hơn với văn học.

Nhà văn bày tỏ: “Hiện nay, lượng lao động tự do rất đông, người lao động làm ở nhiều lĩnh vực khác nhau nên nếu vẫn giữ cách nhìn cũ sẽ không phản ánh hết thực tế đời sống. Có những đề tài trước đây ít người khai thác thì bây giờ cần mạnh dạn đi sâu hơn. Đời sống hiện nay rất phong phú, đất nước hội nhập với nhiều thành phần lao động khác nhau nên chất liệu cho văn học không hề thiếu”.

Theo nhà văn Dương Hướng, muốn khuyến khích những cây bút đổi mới thì cần có cái nhìn cởi mở hơn với các hướng tiếp cận mới trong văn học, đặc biệt là những tác phẩm dám đi sâu vào các vấn đề gai góc của đời sống người lao động.

“Đích đến cuối cùng của văn học vẫn là bám sát cuộc sống đương đại, phản ánh hơi thở đời sống và tạo được sự đồng cảm với người đọc. Người viết phải đi sâu vào đời sống của người lao động, hiểu họ, đồng cảm với họ và viết những tác phẩm mang tính nhân văn, gần gũi với người đọc”, ông nói.

Nhà văn cho rằng, điều quan trọng nhất của văn học viết về công nhân và người lao động không nằm ở việc lựa chọn đề tài “mới” hay “cũ”, mà ở chiều sâu trải nghiệm và sự đồng cảm của người cầm bút.

Khi người viết thực sự đi vào đời sống lao động, nhìn thấy những đổi thay và khát vọng của người lao động hôm nay, tác phẩm mới có khả năng chạm tới người đọc và tạo nên giá trị lâu dài cho văn học công nhân trong bối cảnh mới.

Xem bản gốc tại đây