Xây dựng nguồn lực tài chính đủ mạnh để thực hiện tốt nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn

Một vấn đề chiến lược, mang tính dài hạn

Tài chính là điều kiện vật chất trực tiếp quyết định năng lực hoạt động của mọi tổ chức. Đối với Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động với chức năng, nhiệm vụ chính là đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng cho đoàn viên công đoàn và người lao động; là đại diện duy nhất của người lao động ở cấp quốc gia trong quan hệ lao động và quan hệ quốc tế về công đoàn; tuyên truyền, vận động người lao động học tập, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thì vai trò của tài chính không chỉ giới hạn ở việc duy trì bộ máy mà còn gắn chặt với việc đảm bảo nguồn lực để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Công đoàn Việt Nam.

Trong nhiều năm qua, tài chính Công đoàn Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng: Quy mô nguồn thu tăng lên, cơ cấu thu tương đối ổn định, các nhiệm vụ chi và cơ chế phân cấp tài chính ngày càng hướng về cơ sở. Tuy nhiên, với những thay đổi ngày càng nhanh và sâu sắc của thị trường lao động, sự gia tăng nhanh của khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước, lao động phi truyền thống, cùng yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy theo các Nghị quyết của Đảng đã đặt ra những thách thức mới đối với công tác tài chính công đoàn.

Luật Công đoàn năm 2024, Luật số 97/2025/QH15 và các văn bản quy phạm pháp luật mới về tài chính công đoàn đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy thể chế: từ quản lý thu, chi thuần túy sang quản trị nguồn lực tài chính gắn với chức năng, nhiệm vụ của tổ chức chính trị - xã hội. Trong bối cảnh đó, yêu cầu “xây dựng nguồn lực tài chính đủ mạnh” cần được tiếp cận như một vấn đề chiến lược, mang tính dài hạn, thay vì chỉ là bài toán cân đối ngân sách ngắn hạn.

Quản trị tài chính công đoàn trong tổ chức Công đoàn Việt Nam

Tài chính công đoàn có tính độc lập tương đối:

Các nghiên cứu về tài chính công đoàn và khu vực phi lợi nhuận đều chỉ ra rằng nguồn lực tài chính công đoàn ổn định và có mức độ tự chủ cao là điều kiện tiên quyết để tổ chức thực hiện hiệu quả vai trò của mình. Đối với tổ chức Công đoàn Việt Nam, là thành viên trong hệ thống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thì điều này càng có ý nghĩa bởi chức năng, nhiệm vụ chính của tổ chức gắn liền với quan hệ lao động - lĩnh vực vốn tồn tại sự bất cân xứng về quyền lực giữa người lao động và người sử dụng lao động. Nguồn lực tài chính công đoàn đủ mạnh sẽ giúp cho tổ chức Công đoàn: Bảo đảm tính chủ động trong hoạt động chăm lo, đại diện, thương lượng và bảo vệ quyền lợi người lao động; nâng cao năng lực tham gia giám sát, phản biện chính sách và tham gia ứng phó với rủi ro xã hội; củng cố niềm tin của đoàn viên đối với Công đoàn Việt Nam.

Tài chính công đoàn như một dạng tài chính tổ chức có tính chất đặc thù:

Luật Ngân sách Nhà nước năm 2025 không có quy định tài chính công đoàn là ngân sách Nhà nước, tuy nhiên tài chính công đoàn cũng không thuần túy là tài chính tư và được quản lý, sử dụng theo Luật Công đoàn và quy định của pháp luật. Đây là một dạng tài chính tổ chức có tính chất đặc thù bởi được hình thành từ các khoản đóng góp có tính chất bắt buộc theo Luật định (kinh phí công đoàn), đóng góp của đoàn viên và các nguồn thu hợp pháp khác, được quản lý theo nguyên tắc công khai, minh bạch và chịu sự giám sát của Nhà nước. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng quốc tế trong quản lý tài chính của các tổ chức đại diện người lao động, trong đó Nhà nước thiết lập khung pháp lý chặt chẽ nhưng vẫn bảo đảm không gian tự chủ cần thiết cho tổ chức đại diện.

Những thay đổi trong khuôn khổ pháp lý về tài chính công đoàn:

Luật Công đoàn năm 2024, Luật số 97/2025/QH15 đã làm rõ hơn trách nhiệm của Chính phủ trong việc quy định chi tiết về tài chính công đoàn, đồng thời thiết lập cơ chế báo cáo, kiểm toán, giám sát tài chính công đoàn đối với Công đoàn Việt Nam. Đây là bước tiến quan trọng nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình, tính minh bạch trong quản lý tài chính công đoàn. Một số nội dung trong xây dựng thể chế có tính đột phá, như: quy định rõ thời hạn đóng và cơ chế xử lý chậm đóng kinh phí công đoàn; thiết lập cơ chế miễn, giảm, tạm dừng đóng kinh phí công đoàn đối với doanh nghiệp gặp khó khăn; làm rõ vai trò của ngân sách nhà nước trong việc bảo đảm cân đối tài chính công đoàn trong những trường hợp đặc biệt. Những điều chỉnh này phản ánh tư duy thể chế tiên phong, hướng tới hài hòa giữa kỷ luật tài khóa và mục tiêu an sinh xã hội.

Điều hành hiệu quả, số hóa đi đầu trong quản trị tài chính Công đoàn:

Trong giai đoạn 2026-2030, xây dựng nguồn lực tài chính đủ mạnh để thực hiện tốt nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn không thể tách rời việc đổi mới phương thức điều hành. Tài chính công đoàn cần được điều hành theo hướng gắn chặt với kết quả thực hiện nhiệm vụ, lấy hiệu quả chăm lo và bảo vệ người lao động làm thước đo trung tâm. Song song với đó, số hóa được xem là động lực then chốt để nâng cao năng lực quản trị tài chính công đoàn. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu tài chính thống nhất, liên thông kết nối thông tin thu - chi - đoàn viên - doanh nghiệp không chỉ giúp tăng tính minh bạch, mà còn hỗ trợ dự báo, phát hiện sớm rủi ro thất thu và nâng cao chất lượng ra quyết định tài chính. Đây chính là nội hàm của định hướng “số hóa đi đầu” trong quản trị tài chính công đoàn.

Tài chính bền vững gắn với phát triển đoàn viên:

Việc xây dựng tài chính công đoàn đủ mạnh để thực hiện tốt nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn Việt Nam không chỉ ở góc độ mở rộng quy mô thu, mà cần chú trọng nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực… Trong bối cảnh mới, giảm thất thu kinh phí công đoàn, đặc biệt tại khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước, cần được xác định là nhiệm vụ ưu tiên. Đồng thời, việc khai thác các nguồn thu hợp pháp khác cần được thực hiện thận trọng, bảo đảm mục tiêu có cơ chế chăm lo, hỗ trợ đoàn viên, người lao động (không làm giảm bản chất phi lợi nhuận) và vai trò chăm lo, đại diện, bảo vệ của Công đoàn Việt Nam.

Bên cạnh đó, cần định hướng xuyên suốt là ưu tiên nhiệm vụ chi trực tiếp cho đoàn viên, người lao động, giảm chi hành chính và các hoạt động phong trào có tính hình thức. Với cách tiếp cận này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả tài chính công đoàn, mà còn tạo nền tảng cho phát triển đoàn viên - mục tiêu cốt lõi và lâu dài của tổ chức Công đoàn.

Xem bản gốc tại đây