Bộ Tài chính đề xuất mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Góp ý đối với dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi, Bộ Tài chính đề nghị sửa đổi, bổ sung điểm m khoản 1 Điều 2 theo hướng mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Theo đó, "Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh (kể cả hộ kinh doanh có đăng ký hộ kinh doanh và hộ kinh doanh không đăng ký hộ kinh doanh) có doanh thu từ 20 triệu đồng/tháng hoặc doanh thu từ 60 triệu đồng/quý trở lên thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc".

Bộ Tài chính cho biết, pháp luật về thuế đã được sửa đổi, bổ sung, quy định từ ngày 1.1.2026, hộ kinh doanh có doanh thu trong năm từ 1 tỉ đồng trở lên mới phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân (xóa bỏ thuế khoán).

Theo Bộ Tài chính, quy định này dẫn đến dự báo số chủ hộ kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc sẽ giảm đáng kể.

Về nội dung này, Bộ Nội vụ cho biết không tiếp thu ý kiến. Theo Bộ Nội vụ, Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn đã quy định chủ hộ có đăng ký kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và có quy định lộ trình thực hiện.

Ngoài nội dung trên, Bộ Tài chính cũng đề xuất nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với một số nhóm trong độ tuổi lao động là người có việc làm, hưởng tiền lương, tiền công, thù lao hoặc thu nhập và có kê khai doanh thu hoặc thu nhập để tính, nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân, không bao gồm người làm nông, lâm, ngư, diêm nghiệp trong các hộ gia đình.

Theo đề xuất, nhóm thứ nhất là nhóm kê khai thuế theo doanh thu, gồm người có thu nhập từ hoạt động cung ứng dịch vụ, vận chuyển, giao nhận, bán hàng, môi giới, kết nối giao dịch thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ hoặc mô hình việc làm linh hoạt và các hoạt động tương tự.

Đối với nhóm này, Bộ Tài chính đề xuất người lao động đóng BHXH bắt buộc vào quỹ hưu trí và tử tuất; đồng thời được lựa chọn đóng vào quỹ ốm đau, thai sản.

Phương án thực hiện là khi kê khai doanh thu với cơ quan thuế, người lao động đồng thời kê khai tham gia BHXH bắt buộc gửi cơ quan BHXH và thực hiện chuyển, đóng tiền vào tài khoản cá nhân do cơ quan BHXH quản lý, tương tự việc đóng BHXH vào quỹ hưu trí bổ sung.

Nhóm thứ hai là nhóm kê khai thuế theo tiền lương, tiền công, gồm người có quan hệ lao động với cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hợp tác xã, làm việc có thời hạn dưới 1 tháng; người làm việc không trọn thời gian, hưởng tiền lương, tiền công theo giờ, ngày hoặc tuần có tiền lương, tiền công trong tháng thấp hơn mức tham chiếu.

Đối với nhóm này, Bộ Tài chính đề xuất đóng BHXH bắt buộc vào quỹ hưu trí và tử tuất, quỹ ốm đau, thai sản. Mức đóng vào các quỹ do người sử dụng lao động hoặc người quản lý đóng toàn bộ (100%), việc hưởng các chế độ BHXH kế thừa theo quy định hiện hành.

Về phương án thực hiện, người sử dụng lao động hoặc người quản lý phối hợp với người lao động kê khai hồ sơ tham gia BHXH gửi cơ quan BHXH.

Khi phát sinh tiền lương, tiền công, người sử dụng lao động hoặc người quản lý thực hiện đóng BHXH bắt buộc trước, đồng thời chi trả tiền lương, tiền công cho người lao động.

Theo Bộ Tài chính, các đề xuất trên nhằm bảo đảm đạt mục tiêu đến năm 2030 có 60% lực lượng lao động tham gia BHXH, mở rộng diện bao phủ BHXH và bảo đảm an sinh xã hội bền vững.

Bộ Tài chính cho rằng, quy định hiện hành yêu cầu người lao động phải làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên hoặc có thỏa thuận với người sử dụng lao động bằng tên gọi khác nhưng có bản chất như hợp đồng lao động mới thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Điều này dẫn tới nhiều lao động làm việc theo hình thức thuê, khoán, dịch vụ hoặc lao động làm việc linh hoạt trên nền tảng công nghệ chưa thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, ước khoảng trên 12 triệu người.

Bộ Tài chính cũng cho biết, quy định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc là các khoản tiền lương tháng và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương theo hợp đồng lao động đã dẫn đến hiện tượng chia nhỏ và tăng các khoản phụ cấp, trợ cấp không thuộc căn cứ đóng BHXH như thưởng hiệu quả công việc, thưởng hiệu quả kinh doanh, thưởng chuyên cần, thưởng năng suất lao động, thưởng doanh thu hoặc các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở nhằm không phải đóng hoặc giảm mức đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế.

Theo Bộ Tài chính, tại một số doanh nghiệp, tiền hỗ trợ xăng xe, điện thoại cao gấp 2 - 3 lần mức lương tham gia BHXH nhưng chưa có quy định về mức trần đối với các khoản hỗ trợ này.

Đối với đề xuất này, Bộ Nội vụ cho biết không tiếp thu và nêu cần đánh giá tác động đối với người sử dụng lao động và người lao động, cũng như ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Đọc bản gốc tại đây