Không sắp xếp đồng loạt 705 xã, phường chưa đạt chuẩn: Tránh sáp nhập khiên cưỡng

Cả nước hiện còn 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn. Trong đó, 17 đơn vị chưa đạt cả hai tiêu chuẩn về diện tích và dân số, 529 đơn vị chưa đạt chuẩn diện tích và 159 đơn vị chưa đạt chuẩn dân số.

Tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026 của ngành Nội vụ, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) Phan Trung Tuấn cho biết sẽ có những trường hợp đặc thù liên quan đến biên giới, vùng sâu, vùng xa, địa hình phức tạp, có các yếu tố lịch sử, truyền thống, văn hóa.

“Cho nên, có rất nhiều đơn vị trong danh sách trên có thể không thuộc trường hợp sắp xếp như giai đoạn 2023-2025. Còn lại, các đơn vị nhỏ lẻ, chưa đủ tiêu chuẩn diện tích tự nhiên, quy mô dân số thì các địa phương có thể chủ động nghiên cứu điều chỉnh theo quy định”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Sau khi Trung ương có kết luận, Chính phủ hoặc Bộ Nội vụ có hướng dẫn về việc triển khai thực hiện, các địa phương sẽ chủ động đề xuất.

Trao đổi với Lao Động, TS Đoàn Văn Tình - Phó Trưởng khoa Quản trị Nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) đánh giá: Việc chuyển hướng tư duy từ sắp xếp đồng loạt sang phân cấp, ủy quyền cho địa phương chủ động đề xuất phương án điều chỉnh đơn vị hành chính cấp xã là một bước tiến quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.

Ông cho rằng quyết sách này không đơn thuần là một thao tác điều chỉnh địa giới hành chính, mà thực chất là tiến trình mở rộng không gian phát triển và tối ưu hóa năng lực quản trị địa phương. Điều này mang lại những lợi ích nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức phải giải quyết.

"Về mặt lợi ích, sự chủ động giúp địa phương căn cứ sát vào quy hoạch tổng thể, điều kiện tự nhiên, quy mô dân số cùng đặc điểm văn hóa, lịch sử để thiết kế không gian quản lý phù hợp. Cách làm này giúp tránh được việc sáp nhập khiên cưỡng, hạn chế nguy cơ chia cắt không gian kinh tế hoặc làm ảnh hưởng đến nếp sống cộng đồng bền vững" - ông nói.

Đồng thời, theo ông Tình, cấp ủy và chính quyền địa phương là nơi hiểu rõ nhất những lợi thế cũng như điểm nghẽn của địa bàn. Khi được trao quyền, địa phương sẽ phát huy tốt hơn tinh thần tự chủ, tinh thần trách nhiệm trước nhân dân.

Quan trọng hơn, việc xuất phát từ nhu cầu thực tế của cơ sở sẽ giúp quy trình lấy ý kiến nhân dân đi vào thực chất, tạo được sự đồng thuận và chủ động đồng hành từ người dân.

Bên cạnh những lợi ích, TS Đoàn Văn Tình cho rằng cách làm này cũng đặt ra những thách thức không nhỏ.

Nếu thiếu hướng dẫn cụ thể và cơ chế kiểm soát phù hợp, địa phương có thể phát sinh tâm lý e ngại, né tránh việc sắp xếp hoặc ngược lại là đề xuất thiếu cân nhắc kỹ lưỡng.

Bên cạnh đó, khi áp lực thẩm định và lập đề án dồn về địa phương, cả cấp tỉnh và cấp xã đều phải nâng cao năng lực phân tích dữ liệu, đánh giá tác động đa chiều về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và văn hóa.

Cuối cùng, việc không thực hiện đồng loạt đòi hỏi Chính phủ và Bộ Nội vụ cần sớm ban hành bộ tiêu chí hướng dẫn khung rõ ràng, dựa trên dữ liệu thông suốt, bảo đảm tính thống nhất trong toàn quốc.

Đọc bản gốc tại đây