Sắp xếp thôn, tổ dân phố tinh gọn để tạo thêm nguồn lực phát triển

Từ yêu cầu tinh gọn bộ máy ở cơ sở

Tại Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 20.5.2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố rà soát toàn bộ thôn, tổ dân phố trên địa bàn, xây dựng phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trước ngày 10.6.2026. Trước ngày 30.6.2026, UBND cấp xã phải xây dựng đề án cụ thể, tổ chức lấy ý kiến nhân dân, trình HĐND cấp xã thông qua, bảo đảm công khai, minh bạch và tạo đồng thuận trong quá trình triển khai.

Thực hiện Chỉ thị 21, tại nhiều địa phương trên cả nước đã bước vào đợt rà soát, sắp xếp thôn, tổ dân phố với quy mô lớn.

Theo Bộ Nội vụ, đến năm 2025, cả nước có 89.574 thôn, tổ dân phố, giảm 47.250 đơn vị sau 10 năm thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW và các quy định hiện hành. Tuy nhiên, sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã năm 2025, số thôn, tổ dân phố bình quân trên mỗi xã tăng từ khoảng 9 lên 27 đơn vị, tạo áp lực lớn cho chính quyền cấp xã trong quản lý, điều hành và xử lý công việc hằng ngày.

Nghị định 185/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 26.5.2026, quy định tiêu chí mới về quy mô hộ gia đình, là cơ sở để các địa phương tổ chức lại mạng lưới thôn, bản, ấp, khu phố, tổ dân phố phù hợp với thực tiễn quản lý mới.

Trao đổi với Lao Động, TS Đoàn Văn Tình - Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công - nhận định, việc nâng quy mô số hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố là bước đi phù hợp với yêu cầu đổi mới quản trị địa phương. Theo ông, đây là bước đi tất yếu nhằm tinh gọn bộ máy và tái cấu trúc thể chế ở cơ sở.

Việc giảm đầu mối thôn, tổ dân phố sẽ giúp giảm số lượng người hoạt động không chuyên trách, tiết kiệm chi phí vận hành bộ máy. Quan trọng hơn, nguồn lực tiết kiệm được có thể dành cho đầu tư hạ tầng thiết yếu, thiết chế văn hóa, an sinh xã hội và các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Nhiều địa phương dự kiến giảm mạnh số đơn vị

Tại nhiều địa phương, phương án sắp xếp đang được xây dựng theo hướng giảm mạnh số lượng thôn, tổ dân phố hiện có.

Ở Lâm Đồng, mục tiêu đặt ra là sau sắp xếp phải giảm ít nhất 50% số lượng thôn, tổ dân phố. Theo kế hoạch, phường Lâm Viên - Đà Lạt giảm 65,31%, phường Mũi Né giảm 61,54%, xã Bảo Lâm 2 giảm 61,29%, xã Cát Tiên giảm 60,87%...

Tại Thái Nguyên, toàn tỉnh có 3.145 thôn, tổ dân phố. Qua rà soát bước đầu, tỉnh Thái Nguyên dự kiến sắp xếp, tổ chức lại 2.926 thôn, tổ dân phố; giữ ổn định 177 đơn vị và tiếp tục xem xét 42 đơn vị có yếu tố đặc thù. Nếu phương án được thông qua, Thái Nguyên còn 1.416 thôn, tổ dân phố, giảm 1.729 đơn vị, tương đương khoảng 55%.

Tại Hà Nội, toàn thành phố hiện có 5.467 thôn, tổ dân phố; phương án sau sắp xếp dự kiến còn 2.755 đơn vị, giảm 2.712 đơn vị so với hiện trạng.

Một số xã ở Hà Nội cũng đã xây dựng phương án cụ thể. Xã Chuyên Mỹ hiện có 35 thôn, trong đó 25 thôn chưa đạt tiêu chuẩn về số hộ gia đình. Dự kiến sau sắp xếp, toàn xã còn 16 thôn, giảm 19 thôn. Số người hoạt động không chuyên trách ở thôn giảm từ 90 xuống còn 68 người; số cán bộ hội, đoàn thể, an ninh cơ sở, thôn đội trưởng giảm 140 người.

Ông Nguyễn Hữu Chi - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Chuyên Mỹ - nhấn mạnh việc sắp xếp, sáp nhập thôn là chủ trương lớn nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở, đồng thời tạo điều kiện tập trung nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Còn tại xã Bất Bạt, ông Đỗ Quang Trung - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã - thông tin, việc sắp xếp phải bảo đảm đúng quy định pháp luật, phù hợp thực tiễn địa phương; không sắp xếp cơ học, không chạy theo mục tiêu giảm số lượng đơn vị, mà phải xem xét toàn diện yếu tố lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, phong tục, hạ tầng, địa giới và nguyện vọng của nhân dân.

Không chỉ là phép cộng cơ học

Điểm khó nhất của quá trình sắp xếp thôn, tổ dân phố là làm sao vừa tinh gọn, vừa giữ được sự ổn định cộng đồng. Bởi thôn, bản, ấp, khu phố không chỉ là không gian quản lý dân cư, mà còn là nơi gắn với lịch sử, văn hóa, phong tục, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người dân qua nhiều thế hệ.

TS Đoàn Văn Tình cho rằng, sáp nhập thôn, tổ dân phố “không chỉ là phép cộng cơ học về mặt hành chính”. Theo ông, đây còn là quá trình hòa hợp văn hóa và cộng đồng. Vì vậy, việc lấy ý kiến người dân phải được tiến hành thực chất, đầy đủ. Khi người dân đồng thuận, chủ trương của chính quyền mới trở thành nguyện vọng chung của cộng đồng.

Đơn cử như tại xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang, phương án dự kiến giảm từ 69 thôn xuống còn khoảng 20 thôn. Trong đó, 4 thôn Mã Pì Lèng, Séo Xà Lủng, Sả Lủng và Séo Sả Lủng dự kiến sáp nhập thành thôn mới Mã Pì Lèng.

Ông Đinh Ngọc Thiết - Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Séo Sả Lủng - chia sẻ, nếu giữ được tên gọi Mã Pì Lèng cho thôn mới, đây sẽ là lợi thế lớn để phát triển du lịch cộng đồng, quảng bá sản phẩm địa phương, mở thêm sinh kế cho người dân vùng cao nguyên đá.

Câu chuyện ở Đồng Văn cho thấy, việc đặt tên thôn mới không chỉ là thủ tục hành chính. Một tên gọi phù hợp có thể giữ lại ký ức cộng đồng, đồng thời mở ra cơ hội phát triển mới, nhất là ở những địa phương có thế mạnh về du lịch, văn hóa, nông sản đặc trưng.

Đọc bản gốc tại đây