Xây dựng ngành xuất bản chuyên nghiệp, hiện đại và nhân văn trong thời đại số

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, ngành xuất bản đang đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện để phát triển chuyên nghiệp, hiện đại và giữ vững bản sắc nhân văn.

Báo cáo tại hội nghị, đồng chí Tống Văn Thanh - Vụ trưởng Vụ Báo chí Xuất bản, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết: "Sau 20 năm thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW, hoạt động xuất bản đã đạt những thành tựu quan trọng, toàn diện.

Chất lượng nội dung xuất bản phẩm được nâng lên, phong phú, hấp dẫn, đa dạng, phục vụ kịp thời các nhiệm vụ chính trị, đáp ứng nhu cầu của bạn đọc. Lĩnh vực in đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nhất là về hiệu quả sản xuất, chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh.

Hoạt động phát hành phát triển mạnh mẽ cả về số lượng cơ sở phát hành và khả năng tiếp cận công chúng. Nhiệm vụ phát triển văn hoá đọc được quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai thực hiện, bước đầu hình thành thói quen đọc sách, nhu cầu đọc sách trong một bộ phận người dân.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển lực lượng, đội ngũ của ngành xuất bản không ngừng đổi mới, đáp ứng cơ bản yêu cầu và nhiệm vụ hoạt động xuất bản.

Các hoạt động hợp tác quốc tế về xuất bản được triển khai mạnh mẽ, bắt đầu tạo được vị thế, uy tín của ngành xuất bản Việt Nam trong khu vực và trên thế giới".

Theo đó, số lượng xuất bản phẩm tăng trưởng ổn định, từ 17.800 đầu sách (206 triệu bản) năm 2004 lên tới hơn 51.000 xuất bản phẩm (597 triệu bản) năm 2024. Bình quân đầu người đạt 5,9 bản/năm, gấp hơn 2 lần so cách đây 20 năm.

Nhiều tác phẩm chính trị, khoa học, văn hóa, văn học nghệ thuật có giá trị cao được xuất bản kịp thời, góp phần quan trọng trong tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng; củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng; đồng thời tạo nên những hiện tượng xuất bản lan tỏa mạnh mẽ trong xã hội, nhất là ở thế hệ trẻ.

Đáng chú ý, ngành xuất bản Việt Nam cũng đạt được doanh thu đáng kể. Năm 2024, tổng doanh thu toàn ngành đạt hơn 4.500 tỉ đồng (tăng 3,5 lần so năm 2004).

Tại hội nghị, Thứ trưởng Văn hóa Thể thao và Du lịch Phan Tâm khẳng định, qua hai thập kỷ triển khai Chỉ thị 42 của Ban Bí thư, ngành xuất bản, in và phát hành đã có bước phát triển toàn diện, khẳng định vị trí đặc biệt quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, đồng thời góp phần nâng cao dân trí, bồi đắp đời sống tinh thần và thúc đẩy công nghiệp văn hóa.

Thứ trưởng Phan Tâm cũng nhấn mạnh, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và nền tảng số tuy đang thay đổi toàn bộ chuỗi giá trị của ngành xuất bản, nhưng các nền tảng trung gian có thể trở thành kẽ hở cho sản phẩm lậu, xuyên tạc, độc hại.

Do vậy, ngành xuất bản cần luật hóa trách nhiệm pháp lý của các nền tảng trung gian phát hành xuất bản phẩm điện tử; đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý, chuyển mạnh quản lý Nhà nước từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”; tiếp tục thực hiện chủ trương xã hội hóa, mở rộng và hoàn thiện cơ chế liên kết trong hoạt động xuất bản, khuyến khích khu vực tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn, nhất là trong khai thác bản thảo, biên tập, in, phát hành và phân phối số.

Tuy nhiên, phải bảo đảm vai trò trung tâm, chủ động của nhà xuất bản trong việc quyết định nội dung, giữ vững định hướng chính trị-tư tưởng.

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, 20 năm qua, từ khi Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 42, ngành xuất bản đã nghiêm túc quán triệt, triển khai và đạt nhiều thành tựu quan trọng; năng lực, tiềm lực, vị thế xuất bản không ngừng được nâng lên, phát triển cả về quy mô, công nghệ, trình độ ở trong nước và khu vực.

Các ấn phẩm xuất bản đã phục vụ hiệu quả cho nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế, xã hội, đồng thời chăm lo văn hóa đọc cho nhân dân.

Nhiều công trình, bộ sách quan trọng, nhất là về tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử dân tộc, văn hóa và con người Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã được dịch ra nhiều thứ tiếng, được bạn bè quốc tế đánh giá cao, hiện diện ở nhiều thư viện các trường đại học danh tiếng.

Bên cạnh thành tựu đạt được, đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa cũng chỉ ra những khó khăn, thách thức đặt ra đối với lĩnh vực xuất bản như cơ chế thị trường đầy cạnh tranh, sự bùng nổ của internet và mạng xã hội.

Đặc biệt, tình trạng sách giả, sách lậu vẫn tồn tại, trong khi năng lực đổi mới của một số nhà xuất bản còn hạn chế, một số cơ chế, chính sách chưa kịp thời, mô hình tổ chức chưa thật sự phù hợp với yêu cầu phát triển.

Từ những thách thức trên, ngành xuất bản cần tập trung xây dựng nền xuất bản chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; coi sản phẩm xuất bản không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn phải trở thành trung tâm cung cấp tri thức khoa học cho nhiều lĩnh vực.

Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, xuất bản cần đẩy mạnh phát triển sách điện tử, thư viện số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo; tăng cường liên thông, liên kết, hiện đại hóa công tác phát hành; tạo dựng hệ tri thức quốc gia trên nền tảng số.

Đọc bản gốc tại đây