An sinh cho lao động làm việc linh hoạt

Những khoảng trống

Việc làm linh hoạt đang trở thành một phần không thể tách rời của thị trường lao động hiện đại. Từ lao động nền tảng, làm việc tự do theo dự án, giao hàng, chạy xe công nghệ đến các hình thức bán thời gian, thời vụ… Xu hướng này phản ánh sự thích ứng nhanh của cả doanh nghiệp và người lao động trước biến động kinh tế. Trong bối cảnh đó, vấn đề đặt ra không phải là hạn chế hay cấm đoán việc làm linh hoạt, mà là làm thế nào để xây dựng hành lang chính sách an sinh phù hợp, bảo vệ người lao động trước những rủi ro ngày càng hiện hữu.

Anh Nguyễn Hữu Minh (xã Vĩnh Thanh, Hà Nội) từng làm nhân viên tại mạng lưới thú y cơ sở. Năm 2023, anh Minh nghỉ việc vì thu nhập quá thấp.

“Phụ cấp được hơn 3 triệu đồng/tháng, tôi phải tranh thủ đi tiêm phòng trâu, gà, lợn… cho chuồng nuôi hộ gia đình của bà con và các trang trại trong khu vực mới đủ sống. Ai gọi gì làm nấy, cần là đi”, anh Minh kể.

Tháng 8.2023, anh Minh thi đậu bằng lái xe ôtô và quyết định chuyển sang làm tài xế công nghệ. Thu nhập gấp đôi công việc cũ, thời gian cũng chủ động hơn, anh Minh “dễ thở” hơn hẳn trong nỗi lo cho 2 con ăn học, vợ làm nông.

Tháng 4.2025, anh Minh thấy sức khỏe sa sút. Đi khám, anh được chẩn đoán mắc bệnh lao. Bác sĩ khuyến cáo anh giữ gìn sức khỏe, thăm khám định kỳ. Cũng từ đó, anh Minh không còn làm lái xe công nghệ. Không có bảo hiểm, anh Minh bỏ tiền túi chữa trị một thời gian, đồng thời đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện.

“Khác với lao động có hợp đồng chính thức, phần lớn lao động linh hoạt không được bao phủ đầy đủ bởi các chính sách an sinh. Tôi không hợp đồng lao động, không bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, không tham gia bảo hiểm y tế nên hoàn toàn tự xoay xở khi gặp rủi ro”, anh Minh buồn bã nói.

Ông Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội (nay là Ủy ban Xã hội) - nhận định, tai nạn lao động, ốm đau, thu nhập sụt giảm do thị trường biến động hay thay đổi chính sách của doanh nghiệp nền tảng đều có thể đẩy người lao động làm việc linh hoạt vào khó khăn chỉ sau một thời gian ngắn.

“Đáng lo ngại hơn, việc không tham gia bảo hiểm xã hội trong thời gian dài sẽ khiến họ mất đi cơ hội hưởng lương hưu và các chế độ an sinh khi về già, tạo áp lực lớn cho hệ thống an sinh xã hội trong tương lai”, ông Lợi nói.

Xu hướng tất yếu của thị trường lao động

Ông Hà Anh Tuấn - CEO Vinalink Media JSC - cho rằng, việc làm linh hoạt là hệ quả trực tiếp của chuyển đổi số, sự phát triển của nền kinh tế nền tảng và nhu cầu tối ưu chi phí của doanh nghiệp. Với người lao động, hình thức này mang lại cơ hội tiếp cận việc làm nhanh, linh hoạt thời gian, phù hợp với nhiều nhóm đối tượng như lao động trẻ, lao động mất việc tạm thời, sinh viên hoặc lao động cần thêm thu nhập.

Trong bối cảnh thị trường việc làm chính thức chưa thực sự bền vững, thu nhập tăng chậm trong khi chi phí sinh hoạt leo thang, việc làm linh hoạt trở thành “phao cứu sinh” giúp nhiều người duy trì cuộc sống trước mắt. Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi đó là những khoảng trống lớn về an sinh xã hội.

Theo ông Bùi Sỹ Lợi, Luật Lao động và các chính sách an sinh chưa bao phủ đầy đủ lao động nền tảng. Bảo hiểm xã hội tự nguyện dù đã có nhưng mức đóng - hưởng chưa đủ hấp dẫn, chưa phù hợp với thu nhập bấp bênh của lao động linh hoạt. Thiếu cơ chế bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp dành riêng cho nhóm lao động này cũng khiến rủi ro hoàn toàn đổ lên vai người lao động.

Vì thế, nếu việc làm linh hoạt tiếp tục mở rộng mà thiếu chính sách điều chỉnh phù hợp, nguy cơ gia tăng lao động phi chính thức là rất rõ. Đã đến lúc cần thay đổi cách tiếp cận với lao động linh hoạt. Thay vì coi đây là khu vực “ngoài lề” của thị trường lao động, cần chính thức thừa nhận và quản lý bằng các chính sách phù hợp, bảo đảm quyền lợi cơ bản cho người lao động, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp.

Ông Bùi Sỹ Lợi đề xuất, để bảo đảm an sinh cho lao động linh hoạt, cần tập trung vào một số hướng chính sách trọng tâm: Mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với đặc thù thu nhập không ổn định của lao động linh hoạt; nghiên cứu bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp phù hợp cho các nhóm lao động có rủi ro cao như giao hàng, chạy xe công nghệ…; xem xét trách nhiệm chia sẻ an sinh của doanh nghiệp nền tảng.

Xem bản gốc tại đây