Muốn có thực phẩm an toàn, phải bắt đầu từ truy xuất nguồn gốc

Phát biểu tại tổ thảo luận số 2 trong khuôn khổ Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX, ngày 7.6, ông Huỳnh Văn Thòn - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Lộc Trời chia sẻ những trăn trở từ thực tiễn nhiều năm đồng hành cùng nông dân và trực tiếp triển khai các mô hình sản xuất lúa gạo ở cơ sở.

Theo ông, việc đưa khoa học công nghệ vào nông nghiệp, đặc biệt ở khu vực nông thôn hiện nay là yêu cầu hết sức cần thiết nhưng không hề dễ dàng.

Người nông dân luôn mong muốn nâng cao năng suất, giảm giá thành, thuận lợi trong sản xuất, trong khi thị trường lại đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

"Người tiêu dùng thì muốn thực phẩm sạch nhưng phải rẻ, tức là vừa ngon, vừa bổ, vừa rẻ. Đó là bài toán rất khó đối với những người làm nông nghiệp", ông Thòn nói.

Từ thực tiễn triển khai tại các tỉnh An Giang, Cà Mau và một số địa phương khác, ông cho biết Tập đoàn Lộc Trời đang bắt đầu từ câu chuyện an toàn thực phẩm để xây dựng mô hình sản xuất lúa gạo mới.

Dẫn lại chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về bảo đảm an toàn thực phẩm, ông Thòn cho rằng đây không chỉ là một định hướng lớn mà còn là yêu cầu rất cụ thể đối với cách thức tổ chức sản xuất trong giai đoạn hiện nay.

"Nếu hạt gạo mỗi ngày đi vào bữa cơm của gần 100 triệu người dân mà người tiêu dùng vẫn không biết hạt gạo được sản xuất ở đâu, canh tác như thế nào, sử dụng giống gì, vật tư gì, đi qua những công đoạn nào thì an toàn thực phẩm vẫn chưa trọn vẹn", ông Thòn nhấn mạnh.

Ông Thòn cho rằng truy xuất nguồn gốc không nên được hiểu đơn thuần là công cụ phục vụ bán hàng hay việc gắn mã QR lên sản phẩm.

Nếu xác định an toàn thực phẩm phải được quản lý theo toàn chuỗi thì truy xuất nguồn gốc phải trở thành hạ tầng quản lý của cả chuỗi sản xuất, từ giống lúa, vật tư đầu vào, quá trình canh tác, thu hoạch, thu mua, chế biến, lưu thông cho đến người tiêu dùng.

Khi từng công đoạn được minh bạch hóa, người dân mới có cơ sở để yên tâm, đồng thời doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng được bảo vệ.

Từ góc nhìn đó, ông Thòn đánh giá mô hình chính quyền địa phương hai cấp là điều kiện rất phù hợp để tổ chức lại ngành hàng lúa gạo. Cấp tỉnh thực hiện vai trò định hướng, điều phối và giám sát; cấp xã là nơi nắm sát thực tế sản xuất, mùa vụ và tình hình đồng ruộng.

"Nhiều việc nếu chỉ nhìn từ trên xuống sẽ rất khó thấy hết, nhưng ở cơ sở thì nhìn rất rõ. Chỗ nào làm đúng quy trình, chỗ nào có dấu hiệu bất thường, vật tư nào có vấn đề, địa bàn nào đang gặp khó khăn đều có thể nhận biết được", ông phân tích.

Cũng theo ông Thòn, trong cấu trúc quản lý đó, lực lượng công an xã cần được nhìn nhận đúng vai trò. Đây không phải là lực lượng hỗ trợ riêng cho doanh nghiệp mà là mắt xích quan trọng để giữ gìn kỷ cương trên địa bàn sản xuất, ngăn chặn vật tư nông nghiệp giả, kém chất lượng, hạn chế tình trạng thao túng giá và các hình thức trung gian bất hợp lý làm méo mó chuỗi giá trị.

Ông Thòn cũng đề cập tới việc xây dựng hệ thống tem truy xuất nguồn gốc. Nếu tem chỉ là ký hiệu để người mua nhìn thấy trên bao bì thì giá trị rất hạn chế.

Ngược lại, nếu tem được gắn với cơ chế xác thực dữ liệu và liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia thì sẽ trở thành công cụ hữu hiệu giúp cơ quan quản lý hậu kiểm, chống hàng giả, phát hiện gian lận và truy xuất nguồn gốc một cách rõ ràng.

Bên cạnh vấn đề dữ liệu và quản lý chuỗi, ông Thòn cho rằng một nút thắt quan trọng khác là nguồn vốn tín dụng. Mỗi mùa vụ xuống giống, nếu thiếu vốn, nông dân dễ phải phụ thuộc vào các nguồn tín dụng không chính thức với chi phí cao, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng sản xuất. Doanh nghiệp cũng chịu áp lực rất lớn khi phải chuẩn bị nguồn lực tài chính để thu mua trong thời gian ngắn nhằm bảo đảm cam kết bao tiêu.

Vì vậy, ông Thòn đề xuất cần có cơ chế để ngân hàng cho nông dân vay trực tiếp với lãi suất phù hợp trên cơ sở dữ liệu sản xuất minh bạch và các mô hình liên kết đã được xác lập.

"Khi tín dụng đi đúng người, đúng thời điểm và đúng mục đích, nông dân sẽ bớt lệ thuộc vào những nguồn vốn phức tạp từ bên ngoài. Doanh nghiệp cũng giảm được áp lực tự xoay sở toàn bộ nguồn vốn ngắn hạn để duy trì việc bao tiêu sản phẩm", ông phân tích.

Nếu giải quyết được bài toán vốn, doanh nghiệp sẽ tập trung tốt hơn vào các nhiệm vụ cốt lõi như tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát đầu vào, chuyển giao khoa học công nghệ, thu mua, chế biến và tìm kiếm thị trường.

Ông Thòn cho biết theo tính toán của doanh nghiệp, nếu tổ chức lại chuỗi giá trị theo hướng minh bạch, có truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng đồng bộ thì chi phí tăng thêm đối với mỗi kilogram gạo chỉ khoảng 1.000 đồng.

Từ thực tiễn triển khai, ông cho rằng điều cần thiết hiện nay không phải là ban hành thêm một chủ trương mới mà là lựa chọn một mô hình đủ rõ, đủ khả thi để làm thật, làm đến nơi đến chốn, sau đó rút kinh nghiệm và hoàn thiện cơ chế.

Ông cũng đặc biệt đề cao vai trò của tổ chức Hội Nông dân và các tổ hợp tác, tổ sản xuất ở cơ sở trong việc triển khai mô hình liên kết sản xuất mới.

"Chúng tôi rất tha thiết được phối hợp và làm việc với Hội Nông dân. Vai trò của Hội là hết sức quan trọng, từ tổ chức sản xuất, kiểm tra, ứng dụng công nghệ cho tới triển khai truy xuất nguồn gốc", ông nói...

Xem bản gốc tại đây