Tạo điểm tựa an sinh cho hàng triệu lao động phi chính thức khi mất việc

Lao động thiếu điểm tựa khi mất việc

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong quý III/2026, tỉ lệ lao động phi chính thức tại Việt Nam là 60,6%. Tính chung 9 tháng, cả nước có 32,4 triệu lao động phi chính thức, chiếm 61,5% tổng số lao động có việc làm.

Nhóm này chủ yếu làm việc trong các lĩnh vực như: Buôn bán nhỏ, dịch vụ tự do, lao động thời vụ, xe ôm công nghệ, giúp việc gia đình… Đặc điểm phổ biến là thu nhập thiếu ổn định, không có hợp đồng lao động và hạn chế trong tiếp cận các chính sách bảo hiểm.

Do phần lớn không thuộc diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp bắt buộc, nhiều lao động phi chính thức chưa có điểm tựa từ chính sách này khi mất việc.

Họ không được hưởng trợ cấp thất nghiệp theo cơ chế bảo hiểm, cũng khó tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ tìm việc, đào tạo lại nghề thông qua chính sách. Khi nguồn thu nhập bị gián đoạn, người lao động phải tự xoay xở trước những rủi ro kinh tế.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội (Bộ Nội vụ), một trong những hạn chế lớn của hệ thống bảo hiểm thất nghiệp hiện nay là chưa có giải pháp phù hợp cho khu vực phi chính thức.

“Chúng ta đã xây dựng được một hệ thống bảo hiểm thất nghiệp tương đối hoàn chỉnh cho khu vực chính thức, nhưng lại chưa có giải pháp phù hợp cho khu vực phi chính thức - nơi tập trung đông đảo lao động dễ bị tổn thương nhất”, bà Lan Hương nhận định.

Theo chuyên gia, khoảng trống này khiến chính sách chưa phát huy đầy đủ vai trò bảo vệ người lao động, đồng thời có thể làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận an sinh giữa các nhóm lao động.

Vì vậy, việc mở rộng phạm vi bao phủ bảo hiểm thất nghiệp không chỉ giúp người lao động có thêm điểm tựa khi mất việc mà còn tạo động lực để họ tham gia khu vực chính thức, góp phần nâng cao chất lượng thị trường lao động, năng suất và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Tăng kết nối việc làm, bảo vệ người lao động

Từ thực tế tại Hà Nội, ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, cho biết các đơn vị đang chuyển dần từ cách tiếp cận chủ yếu chi trả trợ cấp thất nghiệp sang tăng cường tư vấn, giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề và kết nối người lao động với doanh nghiệp.

Một trong những mục tiêu là xây dựng cơ sở dữ liệu bám sát thị trường, phản ánh biến động ngành nghề, nhu cầu tuyển dụng và tình hình cắt giảm lao động. Qua đó, người lao động được phân luồng ngay từ đầu theo nhu cầu tiếp tục tìm việc, chuyển đổi nghề nghiệp hoặc tham gia đào tạo, nâng cao kỹ năng.

Các hoạt động kết nối việc làm được triển khai dưới nhiều hình thức, từ tư vấn thường xuyên, phiên giao dịch việc làm định kỳ, phiên chuyên đề theo nhóm lao động hoặc ngành nghề đến giao dịch việc làm trực tuyến giữa Hà Nội và các tỉnh, thành phố. Trung tâm cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong tiếp nhận hồ sơ, tư vấn trực tuyến, cung cấp thông tin tuyển dụng và kết nối người lao động với doanh nghiệp.

Theo ông Vũ Quang Thành, quá trình cung cấp, điều phối thông tin thị trường lao động gồm thu thập dữ liệu cung - cầu; tổng hợp, phân tích theo trình độ, kỹ năng và vị trí việc làm; tổ chức tư vấn, giới thiệu, kết nối việc làm; xây dựng các sản phẩm thông tin phục vụ người lao động và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, dữ liệu thị trường lao động chưa được liên thông đầy đủ giữa các cơ quan, đơn vị, tốc độ cập nhật cũng chưa theo kịp biến động thực tế. Điều này có thể khiến thông tin cảnh báo về ngành thiếu lao động, ngành có xu hướng cắt giảm nhân lực hoặc nhóm ngành có nhu cầu tuyển dụng lớn chưa đến được các bên kịp thời.

Ông cho rằng cần chuyển từ kết nối đơn thuần sang chủ động điều tiết thông tin thị trường lao động, nâng cao năng lực phân tích và dự báo để ứng phó với biến động về công nghệ, kinh tế và nhu cầu nhân lực.

Cùng với đó, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng ứng dụng công nghệ và mở rộng các kênh số để người lao động, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn.

Xem bản gốc tại đây