Công đoàn đồng hành, dẫn dắt người lao động thích ứng, làm chủ công nghệ

Ứng dụng AI nâng cao năng suất lao động

Anh Nguyễn Văn Phong - một người lao động tại Hà Nội kể với phóng viên Báo Lao Động rằng, mình từng trải qua giai đoạn chật vật khi mới bắt đầu công việc. Khối lượng hồ sơ, quy trình, văn bản dày đặc khiến anh mất hàng giờ để xử lý, hiệu quả công việc không cao, thậm chí phải làm xuyên trưa để hoàn thành nhiệm vụ.

Bước ngoặt đến khi anh tiếp cận các công cụ AI như Gemini và ChatGPT. Ban đầu, anh sử dụng AI để xây dựng sơ đồ tư duy cho công việc, sau đó mở rộng sang hỗ trợ soạn thảo báo cáo, gợi ý nội dung và cấu trúc văn bản.

Thay vì mất nhiều giờ đọc và tổng hợp tài liệu, anh chỉ cần đưa ra yêu cầu cụ thể, AI sẽ đề xuất nội dung sơ bộ. Phần còn lại là hậu kiểm, chỉnh sửa để phù hợp với thực tế đơn vị.

“AI giúp tôi tiết kiệm rất nhiều thời gian, đồng thời tạo thêm cảm hứng khi làm việc”, anh Phong nói – “Trên cơ sở ấy, tôi đề xuất ứng dụng nhiều hơn trí tuệ nhân tạo vào công việc cho các thành viên trong công ty. Thật vui lại được cán bộ công đoàn hết sức ủng hộ và tạo nên một phong trào rộng khắp”.

Ở một góc độ khác, chị Lê Thị Tâm - nhân viên marketing tại Hà Nội - thừa nhận sự phát triển nhanh chóng của AI khiến chị lo lắng về nguy cơ bị đào thải. Nhưng thay vì né tránh, chị Tâm lựa chọn thích nghi: học cách sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ. Theo chị, người lao động không nên xem AI là đối thủ, mà là “đòn bẩy” để nâng cao năng suất và giá trị bản thân.

“Tôi nghĩ trong thời đại mới, vai trò của các tổ chức, đặc biệt là tổ chức Công đoàn trong việc đồng hành, dẫn dắt người lao động mạnh dạn ứng dụng công nghệ là rất lớn. Đây không còn là thách thức, mà chính là cơ hội”- chị Tâm cho biết.

Câu chuyện của anh Phong và chị Tâm rất điển hình cho một lực lượng lớn lao động hiện nay. Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động, tổ chức Công đoàn có vai trò quan trọng trong vận động, hỗ trợ đoàn viên, người lao động học tập suốt đời, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng sống, tác phong làm việc và khả năng làm chủ công nghệ.

Học tập suốt đời không còn là khẩu hiệu

Thị trường lao động đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Những công việc từng ổn định trong nhiều năm có thể bị thay thế bởi dây chuyền tự động, phần mềm quản trị, robot, trí tuệ nhân tạo hoặc những mô hình sản xuất mới. Nhiều kỹ năng từng được xem là đủ để người lao động gắn bó lâu dài với doanh nghiệp nay đã trở nên lạc hậu nếu không được cập nhật thường xuyên.

Trong bối cảnh đó, học tập suốt đời không còn là khẩu hiệu chung chung, mà trở thành yêu cầu sống còn đối với mỗi người lao động. Học để không bị tụt lại phía sau. Học để giữ việc làm. Học để có cơ hội tăng thu nhập. Học để chuyển đổi nghề nghiệp khi cần thiết. Học để từ một công nhân chỉ quen làm theo thao tác cố định có thể trở thành người lao động biết vận hành thiết bị mới, đọc hiểu quy trình kỹ thuật, sử dụng công cụ số và tham gia cải tiến sản xuất.

Đây cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của tổ chức Công đoàn trong giai đoạn mới. Công đoàn không chỉ chăm lo đời sống vật chất, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đoàn viên, người lao động, mà còn phải đồng hành với họ trên hành trình nâng cao tri thức, kỹ năng và khả năng thích ứng. Bởi trong kỷ nguyên số, bảo vệ người lao động không chỉ là bảo vệ việc làm hiện tại, mà còn là giúp họ có năng lực để giữ vững vị trí trong tương lai.

Dự thảo Báo cáo của Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (khóa XIII) tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đặt ra trách nhiệm đối với tổ chức Công đoàn: “Tham gia xây dựng xã hội học tập, phong trào học tập suốt đời, vận động đoàn viên, người lao động học tập, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng sống, tác phong làm việc, khả năng thích ứng, làm chủ công nghệ, trở thành “Công dân số”, “Công nhân số”, “Lao động số” thích ứng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Đề xuất, phối hợp xây dựng các cơ chế, chính sách, triển khai các giải pháp đảm bảo việc làm bền vững cho người lao động, tham gia phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại, góp phần nâng cao năng suất lao động. Củng cố, đầu tư nguồn lực, nâng cao chất lượng các cơ sở đào tạo của tổ chức Công đoàn, tham gia tích cực trong quá trình đào tạo, đào tạo lại và nâng cao tay nghề cho công nhân”.

Trong nhiều năm qua, hình ảnh tổ chức Công đoàn thường gắn với các hoạt động thiết thực như chăm lo Tết, hỗ trợ đoàn viên khó khăn, bảo vệ quyền lợi trong quan hệ lao động, thương lượng tiền lương, bữa ăn ca, điều kiện làm việc, nhà ở, phúc lợi xã hội. Những hoạt động ấy vẫn rất cần thiết, nhất là với công nhân còn nhiều khó khăn về thu nhập và đời sống.

Trong bối cảnh mới, chăm lo cho người lao động cần được hiểu rộng hơn. Chăm lo không chỉ là hỗ trợ trước mắt, mà còn là tạo nền tảng phát triển lâu dài. Một suất quà có thể giúp người lao động vơi bớt khó khăn trong một thời điểm, nhưng một khóa đào tạo kỹ năng có thể mở ra cho họ cơ hội nghề nghiệp tốt hơn trong nhiều năm. Một chương trình tư vấn pháp luật giúp người lao động hiểu quyền lợi của mình, nhưng một chương trình đào tạo kỹ năng số có thể giúp họ tự tin bước vào dây chuyền sản xuất hiện đại.

Công đoàn cần chuyển mạnh từ chăm lo theo hướng hỗ trợ sang chăm lo theo hướng phát triển. Người lao động cần được tiếp cận với các chương trình học nghề, đào tạo lại, bồi dưỡng kỹ năng mềm, kỹ năng số, kỹ năng an toàn lao động, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quản lý tài chính cá nhân, kỹ năng thích ứng với thay đổi. Đó là những năng lực rất thiết thực, giúp họ không chỉ làm việc tốt hơn mà còn sống chủ động, tự tin và an toàn hơn.

Trong môi trường sản xuất hiện đại, công nhân không chỉ cần đôi tay khéo léo mà còn cần tư duy số. Một người lao động biết đọc thông số máy móc, hiểu cảnh báo kỹ thuật, biết ghi nhận lỗi vận hành, biết đề xuất cải tiến dựa trên dữ liệu sẽ có giá trị khác hẳn so với lao động chỉ làm theo thói quen. Khi doanh nghiệp chuyển đổi số, nếu công nhân không được đào tạo kịp thời, khoảng cách kỹ năng sẽ ngày càng lớn và nguy cơ bị thay thế sẽ hiện hữu.

Tổ chức Công đoàn có lợi thế đặc biệt trong việc thúc đẩy quá trình này. Công đoàn gần người lao động, hiểu nhu cầu của từng nhóm lao động, nắm được khó khăn của công nhân tại cơ sở. Từ đó, Công đoàn có thể phối hợp với doanh nghiệp, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trung tâm đào tạo để xây dựng các chương trình học phù hợp. Không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khóa học lớn, nặng lý thuyết. Có thể là các lớp ngắn hạn sau giờ làm, các khóa học trực tuyến, các buổi hướng dẫn sử dụng công cụ số, các chương trình “mỗi công nhân một kỹ năng mới”, “mỗi tổ sản xuất một sáng kiến cải tiến”.

Một trong những thách thức lớn của thị trường lao động hiện nay là nguy cơ dịch chuyển việc làm. Khi doanh nghiệp đổi mới công nghệ, có những vị trí sẽ giảm nhu cầu, nhưng đồng thời cũng xuất hiện những vị trí mới. Vấn đề là người lao động có được chuẩn bị để chuyển đổi hay không?

Nếu không có đào tạo lại, người lao động có thể bị đẩy ra khỏi thị trường lao động khi công nghệ thay đổi. Nhưng nếu được đào tạo kịp thời, họ có thể chuyển từ công việc giản đơn sang công việc có giá trị cao hơn. Đây là điểm then chốt trong bảo đảm việc làm bền vững.

Muốn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tổ chức Công đoàn cần phát huy tốt hơn vai trò cầu nối. Cầu nối giữa người lao động với doanh nghiệp. Cầu nối giữa nhu cầu sản xuất với chương trình đào tạo. Cầu nối giữa chính sách của Nhà nước với thực tiễn đời sống công nhân. Cầu nối giữa khát vọng học tập của người lao động với cơ hội học tập cụ thể.

Để làm được điều đó, cần củng cố và đầu tư nguồn lực cho các cơ sở đào tạo của tổ chức Công đoàn. Các cơ sở này không chỉ đào tạo cán bộ công đoàn, mà còn có thể tham gia sâu hơn vào đào tạo kỹ năng nghề, kỹ năng số, kỹ năng pháp luật, kỹ năng an toàn, kỹ năng thích ứng cho công nhân. Đây là hướng đi quan trọng để Công đoàn không đứng ngoài quá trình phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại.

Công đoàn phải là người bạn đồng hành, người bảo vệ, người kết nối và người thúc đẩy để mỗi đoàn viên, người lao động có thêm cơ hội học tập, phát triển và vươn lên. Khi người lao động mạnh lên về tri thức, kỹ năng và bản lĩnh, doanh nghiệp sẽ mạnh hơn, nền kinh tế sẽ năng động hơn và đất nước sẽ có thêm nguồn lực bền vững để phát triển trong kỷ nguyên mới.

Xem bản gốc tại đây